Welke wilde stadsplant verdient volgens jou extra aandacht? Vanaf oktober laten we de bezoekers van Stadsplanten.be iedere maand hun favoriete stadsplant kiezen. Voor de verkiezing van november hebben we vier typische stadsplanten geselecteerd. Bekijk de kandidaten hieronder en breng je stem uit. Je kunt slechts één …
Brugge mag dan wereldberoemd zijn om zijn chocolatiers, maar geloof me: de bakkers doen er niet voor onder. De beste van allemaal bevindt zich op welgeteld 420 stappen van mijn voordeur – een zalige afstand, met drie voordelen die ik u niet wil onthouden: 1) De …
Ook in augustus trokken we er nog één keer op uit – voor de allerlaatste safari van deze zomer! De nazomer staat al te trappelen en veel planten hebben hun hoogtepunt achter zich gelaten, maar wie denkt dat er niets meer te beleven valt, vergist zich grandioos. De stad blijft ons verrassen!
Tussen het onvermijdelijke varkensgras, de altijd-aanwezige fijnstralen en de dappereweegbreesoortenontdekten we zowaar… een tomatenplant! Jawel, een heuse tomatenplant, zomaar tegen een oude kerkmuur, fier in bloei. Of we er nog tomaatjes van zullen plukken? Dat is nog even afwachten, maar één ding is zeker: planten zijn taai, moedig en verrassen ons elke keer.
En de ontdekkingen hielden daar niet op. In een bescheiden straatgoot vonden we de bleekgele droogbloem en zeepkruid – een bont gezelschap op een onverwachte plek. Maar het toppunt? Een Echte valeriaan pal naast een voordeur. En alsof dat nog niet genoeg was: citroenmelisse die vrolijk op een gevel klimt!
Zelfs na al die safari’s blijft de stad ons verbazen. Genoeg stof om over na te praten dus… Let’s go!
Aarmunt
Aarmunt (Mentha spicata)
Aarmunt (Mentha spicata), ook wel groene munt of speermunt genoemd, is een aromatische plant uit de lipbloemenfamilie (Lamiaceae). Ze heeft rechtopstaande, vierkante stengels, smalle, spitse bladeren met een frisse geur en kleine lila tot roze bloemetjes in slanke aren. Aarmunt groeit vaak langs waterkanten, in tuinen en op vochtige bodems. Hier staat ze tegen de muur van het Guido Gezellehuis. De bladeren worden veel gebruikt voor muntthee, desserts en gerechten. Door het hoge gehalte aan geurige oliën is de plant niet alleen culinair geliefd, maar trekt ze ook talloze bijen en vlinders aan, waardoor ze ecologisch een belangrijke rol speelt.
Bleekgele droogbloem
bleekgele droogbloem (Gnaphalium luteoalbum)
De bleekgele droogbloem (Gnaphalium luteoalbum), ook wel geelwit viltkruid genoemd, is een eenjarige plant uit de composietenfamilie (Asteraceae). Ze herken je aan de wollig behaarde, grijsgroene bladeren en de kleine, bleekgele bloemetjes die in compacte hoofdjes bijeenstaan. De plant groeit vaak op droge, zandige plekken, zoals wegbermen, bouwterreinen en open grond. In Vlaanderen was ze lange tijd zeldzaam en zelfs sterk achteruitgegaan door verstedelijking en het verdwijnen van open, zandige plekken. Sinds de laatste decennia duikt ze echter vaker op. Zoals de naam al doet vermoeden, behoudt ze haar vorm en kleur na het drogen, waardoor ze vroeger populair was in droogboeketten. De bleekgele droogbloem is een echte pioniersoort en weet zelfs op arme bodems te overleven.
Citroenmelisse
Citroenmelisse (onderaan: gehoornde klaverzuring)
Citroenmelisse (Melissa officinalis) is geen recente soort; ze wordt al sinds de middeleeuwen in onze streken gekweekt. Oorspronkelijk komt de plant uit het oostelijke Middellandse Zeegebied, maar werd door kloosters en kruidentuinen verspreid over Europa vanwege haar geneeskrachtige en culinaire waarde.
Ze is dus een oude cultuurplant, maar tegenwoordig verwildert ze vaker, vooral in steden, op muren, bij voordeuren en in tuinen. De laatste decennia duikt ze meer op buiten klassieke tuinen, dankzij zachte winters en stedelijke warmte-eilanden. Hier vonden we citroenmelisse op de gevel van het Gezellehuis in Brugge. Niet meteen de meest voor de hand liggende biotoop voor de citroenmelisse. Maar blijkbaar heeft ze het er toch naar haar zin.
Echte valeriaan
echte valeriaan (Valeriana officinalis)
De echte valeriaan (Valeriana officinalis) is een vaste plant uit de valeriaanfamilie (Caprifoliaceae). Ze groeit vooral op vochtige, voedselrijke graslanden, rivieroevers en moerasachtige plekken, vaak in licht beschaduwde gebieden. Hier groeit hij zomaar aan een voordeur – waar blijkbaar ook het hondje van de buurman interesse voor heeft. 😉 Echte valeriaan staat vooral bekend om haar kalmerende eigenschappen; de wortels worden gebruikt in kruidengeneeskunde bij slapeloosheid, nervositeit en spanningsklachten.
De Europese hanenpoot (Echinochloa crus-galli) is een plant uit de grassenfamilie (Poaceae). Ze groeit vooral op vochtige, voedselrijke bodems, zoals akkers, slotenranden, rivieroevers en moerassen, en staat bekend als een veelvoorkomend onkruid in landbouwgebieden. Zelfs in de stad laat de Europese hanenpoot van zich horen! Tussen de straatstenen van een smal steegje groeide ze onverstoorbaar, met haar pluimvormige aren fier omhoog. Normaal zie je haar op akkers of grachtkanten, maar deze pionier laat zich door niets tegenhouden. Ze bewijst dat zelfs op de kleinste, meest onverwachte plekjes natuur haar weg vindt – een echte stedelijke overlever!
Gele helmbloem
gele helmbloem (Galeopsis lutea)
Ook in de stad laat de gele helmbloem (Galeopsis lutea) zich niet onbetuigd! Op vochtige hoekjes van een park of langs een groenstrook tussen gebouwen schittert ze met haar opvallende gele, helmvormige bloemetjes. Normaal hoort ze thuis in bosranden en graslanden, maar deze durfal toont dat natuur ook in de stad haar plekje vindt. Bijen en andere insecten komen gretig langs, waardoor ze ineens de stadse ecologische hotspot van de buurt wordt.
Gewoon varkensgras
gewoon varkensgras (Polygonum aviculare)
Het gewone varkensgras (Polygonum aviculare) is een echte stadspionier! Je vindt ‘m letterlijk overal. Tussen straatstenen, op braakliggende terreinen of langs stoepkanten kruipt en groeit ze overal waar een kiempje maar kan passen. Met haar fijne bladeren en kleine bloemen lijkt ze misschien onopvallend, maar ze laat zich door niets tegenhouden. Een stille overlever die bewijst dat zelfs de kleinste kieren in de stad een plekje voor de natuur bieden!
Kleine varkenskers
Kleine varkenskers (Cardamine hirsuta)
Kleine varkenskers (Cardamine hirsuta) is een echte snelheidsduivel onder de stadsplanten! In vochtige hoekjes van bloembedden, gevelplantenbakken of zelfs tussen stoeptegels vormt ze een vrolijk frisgroen tapijt met kleine witte bloemetjes. Waar gewoon varkensgras geduldig door steen wurmt, laat kleine varkenskers zien hoe snel de natuur kan toeslaan: in een oogwenk kan een hele stoep vol staan. Met haar razendsnelle zaadverspreiding creëert ze bovendien een mini-stadsparadijs voor bijen en kleine insecten. Een klein plantje met een grote dosis energie en charme!
Klein kaasjeskruid
Klein kaasjeskruid (Malva neglecta)
Klein kaasjeskruid (Malva neglecta) laat zich overal zien, zelfs tussen stoeptegels en straatstenen. Zijn ronde, licht behaarde bladeren en kleine roze tot paarse bloemen vallen op, maar ook de schijfvormige vruchtjes zijn karakteristiek: elk bevat een zaadje en kan aan kleding of dieren blijven plakken. Zo verspreidt het plantje zich razendsnel en weet het nieuwe plekjes in de stad te veroveren, terwijl het tegelijkertijd nectar biedt voor bijen en andere insecten.
Stijve klaverzuring
Stijve klaverzuring (Oxalis stricta)
Stijve klaverzuring (Oxalis stricta) is een lage, kruidachtige plant uit de klaverzuringfamilie (Oxalidaceae). Ze groeit op zonnige tot licht beschaduwde, voedselrijke of verstoorde bodems, zoals stoepkanten, braakliggende terreinen en tuinen. Kenmerkend zijn de driebladige, hartvormige bladeren en de gele, vijfdelige bloemen die van de lente tot de zomer bloeien. Na de bloei vormt de plant langwerpige, rechtopstaande peulvruchten, die bij rijpheid openspringen en de kleine zaden ver verspreiden. Dankzij deze vruchtmechaniek kan stijve klaverzuring zich snel en efficiënt uitbreiden, zowel in stedelijke als landelijke omgevingen. De plant biedt bovendien nectar en schuilplaats voor bijen en kleine insecten.
Straatwolfsmelk
Straatwolfsmelk (Euphorbia maculata)
Straatwolfsmelk (Euphorbia maculata) is een laagblijvende, kruidachtige plant uit de wolfsmelkfamilie (Euphorbiaceae). Ze groeit op droge, voedselarme, verstoorde bodems, zoals straatstenen, stoepkanten, parkeerplaatsen en braakliggende terreinen. De plant is al enkele eeuwen in Europa aanwezig, maar wel relatief recent is, is haar opmars in stedelijke omgevingen. Door het veelvuldig bestraten van steden, het ontstaan van parkeerplaatsen en andere droge, voedselarme verhardingen, heeft straatwolfsmelk zich goed kunnen vestigen.
De smalle, liggende bladeren zijn vaak glanzend groen en hebben een karakteristiek rood of donkerbruin stipje in het midden, wat een handig herkenningspunt is.
Tomatenplant
Tomatenplant (Solanum lycopersicum)
Tegen de eeuwenoude stenen van een oude kerkmuur groeide een tomatenplant (Solanum lycopersicum), een onverwachte verschijning in de stad. De plant stond er fier te bloeien, met glanzende groene bladeren en kleine gele bloemen die beloven dat er wellicht ooit rode vruchtjes zullen verschijnen. Of de tomaten echt zullen rijpen, valt nog te bezien, maar het laat zien hoe sterk en vindingrijk planten zijn: zelfs op de meest onverwachte, ruwe plekken weten ze zich een weg te banen. Deze tomaat trekt ook insecten aan en verandert een gewone steeg in een levendig mini-ecosysteem.
Watermunt en witte munt
Watermunt (Mentha aquatica)
witte munt (Mentha suaveolens)
In de stad laten zelfs muntsoorten hun talenten zien! Watermunt (Mentha aquatica) en witte munt (Mentha suaveolens) weten beide verrassend goed te gedijen in stedelijke omgevingen. Watermunt houdt van vochtige plekken, zoals grachtkanten, vijvers of regenwaterbassins, en verspreidt zich snel via wortelstokken. Witte munt voelt zich thuis in droger zand of losse grond, bijvoorbeeld in tuintjes of plantvakken, en valt op door haar fluweelachtig behaarde bladeren en aangename geur. Beide soorten trekken bijen en vlinders aan en brengen een vleugje frisse muntgeur in de stad. Zo laten deze muntsoorten zien dat zelfs stedelijke hoekjes tot een mini-moestuin kunnen uitgroeien.
Wolfspoot
Wolfspoot (Lycopus europaeus)
Wolfspoot (Lycopus europaeus) is een slimme stadsbewoner langs het water! Langs grachten, vijvers of natte steegjes groeit ze met haar lancetvormige, getande bladeren en kleine witte tot roze bloemetjes in kransen langs de stengel. Ondanks haar voorkeur voor vochtige plekken toont ze doorzettingskracht: zelfs in stedelijke omgevingen weet ze zich een plekje te veroveren. In Brugge staat groeit hij hier en daar op de muur langs de Reien. Wolfspoot bewijst dat de lipbloemenfamilie niet alleen in tuinen thuishoort, maar ook de stad verrassend groen kan kleuren.
Zeepkruid
Zeepkruid (Saponaria officinalis)
Zeepkruid (Saponaria officinalis) is een charmante stadspionier met een lange geschiedenis! Ze groeit graag op braakliggende terreinen, stoepkanten en verstoorde plekken en valt op door haar roze tot lichtroze bloemen in losse trossen. Maar hier vond ik de plant gewoon op de stoep!
Haar naam dankt ze aan de saponinen in de wortels, waarmee vroeger eenvoudig zeep kon worden gemaakt. Ondanks haar delicate uiterlijk is ze taai en doorzettingskrachtig, waardoor ze zelfs in stedelijke steegjes of langs oude muren kan bloeien. Bijen en vlinders worden aangetrokken door haar nectar, waardoor ze in één klap kleur en leven brengt op een plek die anders grijs zou zijn.
Zwarte nachtschade
Zwarte nachtschade (Solanum nigrum)
Zwarte nachtschade (Solanum nigrum) is een echte taaie stadsplant! Ze groeit op stoepkanten, braakliggende terreinen en tussen oude muren, op plekken waar weinig andere planten durven komen. Haar donkergroene bladeren en kleine witte stervormige bloemen vallen op, gevolgd door glanzende zwarte bessen. Pas op: deze bessen zijn giftig voor mensen, vooral als ze nog groen zijn, maar voor vogels vormen ze een smakelijk hapje. Zwarte nachtschade bewijst dat zelfs de smalste steegjes een plekje kunnen worden voor natuur, kleur en bedrijvigheid, en laat zien hoe planten overal hun weg weten te vinden.
Begin juni stonden we klaar voor een avontuurlijke speurtocht naar het mysterieuze groen dat dapper groeit tussen stoeptegel en rioolrooster. Maar helaas… onze eerste poging werd al snel een slalomparcours langs sigarettenpeuken, hondendrollen (vers én vintage), dolgedraaide plastic zakjes, bierblikjes met een geschiedenis, frietbakjes, pizzadozen …
Dat is de vraag die sterrenkundigen al decennia wakker houdt, met hun ogen strak gericht op die roestige buur in de ruimte. Mars, droog, stoffig, rotsig – een planeet die eruitziet alsof hij dringend een goeie regenbui kan gebruiken. Toch blijft de vraag knagen: kan …
Tijdens een recente wandeling door het betoverende Brugge besloot ik iets anders te doen: “Waarom niet eens de meest voorkomende wilde planten in de stad vastleggen en een top tien samenstellen?” Maar eerlijk is eerlijk… dat bleek nog een hele uitdaging! Niet omdat er een tekort was aan wilde planten—verre van dat. De overvloed ervan maakte het juist lastig om een selectie te maken. Hier gaan we…
Straatgras (Poa annua)
Eén plant springt er zó uit dat hij buiten categorie valt: straatgras. Dit plantje is werkelijk overal te vinden. De Tadej Pogačar onder de stadsplanten. Die heeft geen concurrentie… Straatgras (Poa annua)
Straatgras
Daarnaast zijn er drie soorten die zonder twijfel een plekje op het podium verdienen. Bovenaan schittert muurfijnstraal (Erigeron karvinskianus), een échte winnaar. De tweede plaats gaat naar Klein glaskruid (Parietaria judaica), en op de derde trede van het podium prijkt muurleeuwenbek (Cymbalaria muralis).
Muurfijnstraal (Erigeron karvinskianus)
Muurfijnstraal
Muurfijnstraal is een relatief recente nieuwkomer in het stedelijk gebied. Toch heeft deze plant een verrassende opmars gemaakt, vooral in Brugge, waar hij zich met flair heeft genesteld op oude kademuren en langs de gevels in het historische stadscentrum. Dit groene wondertje voelt zich blijkbaar helemaal thuis in de stad, want naast Brugge duikt het ook steeds vaker op in Gent en Roeselare, waar het gestaag terrein wint. In andere steden zoals Mechelen bijvoorbeeld zou het nog maar met mondjesmaat voorkomen. We verwachten dat het ook daar algauw aan zijn veroveringstocht begint.
In Vlaanderen wordt het Klein glaskruid beschouwd als een zeldzaam, verborgen juweeltje. Maar dat is zeker niet het geval in Brugge. Het duikt in welhaast elke straat op. Deze bijzondere plant komt vooral voor in de stille hoekjes van oude abdijen en tussen de eeuwenoude stenen van historische stadskernen zoals Ieper, Gent, Kortrijk, Brugge, Mechelen, Lier en Antwerpen.
Hoewel muurleeuwenbek al eeuwenlang deel uitmaakt van het Vlaamse landschap, blijft deze plant ons verrassen. In de afgelopen decennia heeft hij zijn vleugels nog verder uitgeslagen en zijn aanwezigheid flink vergroot. Tegenwoordig is muurleeuwenbek een vertrouwde verschijning in Vlaanderen, met de grootste concentraties in steden—niet geheel onverwacht, gezien zijn voorliefde voor oude muren en stadsmuren.
Tot daar het makkelijke gedeelte van mijn avontuur. Nu begint de échte uitdaging: een ranglijst opstellen. Maar waarom zou ik het mezelf moeilijk maken? Ik besluit dus om de drie bovenstaande laureaten even buiten beschouwing te laten. Aan het eind van het verhaal zijn er – zoals ook op de recente Olympische Spelen het geval was – een aantal kanshebbers die het net niet haalden. Ze verdienen echt wel hun plekje onder de schijnwerpers, maar we moesten een keuze maken.
Hierna volgt dus een lijst van tien veel voorkomende urbane wilde planten in Brugge. Heel zeker zijn er nog andere soorten die je vaak ‘tegen het lijf loopt’. De volgorde is vrij willekeurig. Het is niet noodzakelijk zo dat de ene soort meer of minder voorkomt dan een andere.
Paardenbloem (Taraxacum officinale)
Paardenbloem
Wie kent ze niet, de paardenbloemen? Hoewel ze in de eerst plaats bewoners zijn van cultuurgraslanden komen ze ook in onze steden frequent voor. Bekend om zijn heldergele bloemen en pluizige zaadhoofden, groeit vaak in trottoirspleten en gazons. Meer informatie over de paardenbloem is te vinden op: https://www.ecopedia.be/planten/paardenbloem
Klein kruiskruid (Senecio vulgaris)
Klein kruiskruid
In Vlaanderen is klein kruiskruid uiterst algemeen. Het is een snelgroeiende plant met kleine gele bloemen die vaak in verstoorde grond wordt gevonden, maar het ook in de stad uitstekend naar zijn zin heeft. https://www.ecopedia.be/planten/klein-kruiskruid
Zwarte nachtschade (Solanum nigrum)
Zwarte nachtschade
Wereldwijd behoort zwarte nachtschade tot de sterkst verbreide onkruiden. Resistentie tegen sommige herbiciden had een tijdlang tot gevolg dat de plant in veel akkers een dominante positie ging innemen. Ook in de stad merk ik deze plant steeds vaker op. De beklierde nachtschade lijkt er goed op en is vaak enkel te onderscheiden met een plantenloep.
Zwarte nachtschade is een ware pionier, en duikt overal op waar de aarde wordt blootgelegd. Je vindt deze plant op onverwachte plekken: in tuinen, langs verstoorde bermen, op braakliggend terrein, stortplaatsen, aan de voet van muren en zelfs tussen de kieren van straatstenen of dakgoten. https://www.ecopedia.be/planten/zwarte-nachtschade
Gewoon herderstasje (Capsella bursa-pastoris)
Gewoon herderstasje
Vandaag is herderstasje in Vlaanderen nog altijd een uiterst algemene soort. Het is gemakkelijk herkenbaar aan zijn hartvormige zaaddoosjes. Ooit vroeg een jonge student mij waar hij het Gewoon herderstasje in Brugge kon vinden. Hij had dit namelijk als opdracht meegekregen van zijn leerkracht biologie. Mijn antwoord was even duidelijk als verwarrend: “Overal!” Vandaag is herderstasje in Vlaanderen nog altijd een uiterst algemene soort. https://www.ecopedia.be/planten/gewoon-herderstasje
Grote Weegbree (Plantago major)
Grote weegbree
Grote weegbree is een typische tredplant die vooral voorkomt op sterk betreden plaatsen zoals randen van paden en straten, ook tussen plaveisel Herkenbaar aan zijn brede, platte bladeren en lange bloeistengels. Het is vaak te vinden in verdichte grond en straatgoten. https://www.ecopedia.be/planten/grote-weegbree
Gewone melkdistel (Sonchus oleraceus)
Gewone melkdistel
Gewone melkdistel is in Vlaanderen uiterst algemeen. Met zijn paardenbloemachtige bloemen en melksap is hij vaak te vinden in verstoorde grond, maar ook tegen de gevels in de stad komt hij zeer vaak voor. https://www.ecopedia.be/planten/gewone-melkdistel
Knopkruid (Galinsoga)
Knopkruid
Knopkruid (Galinsoga) is een geslacht uit de composietenfamilie. Er bestaan twee soorten: harig knopkruid en kaal knopkruid. In ieder geval is harig knopkruid vandaag in Vlaanderen een zeer algemene soort en duidelijk de algemeenste van de twee. In welke mate kaal knopkruid mogelijk lijdt onder de concurrentie van harig knopkruid, is niet duidelijk. https://www.ecopedia.be/planten/harig-knopkruid https://www.ecopedia.be/planten/kaal-knopkruid
Hoge fijnstraal (Conyza sumatrensis)
Hoge fijnstraal
Er zijn een aantal soorten fijnstraal die vaak moeilijk van mekaar te onderscheiden zijn: Canadese fijnstraal, hoge fijnstraal en ruige fijnstraal. We zullen het er later nog uitgebreid over hebben.
Pas in 1990 werd hoge fijnstraal voor het eerst in Vlaanderen waargenomen (Antwerpen), maar wellicht is het pas in de tweede helft van de jaren 90 dat de eigenlijke expansie begonnen is, eerst rond Antwerpen en vervolgens rond Gent. Ondertussen is hoge fijnstraal rond die steden een vrij tot zeer gewone verschijning geworden. Nadien verscheen ze ook rond Brussel, in het zuiden van West- Vlaanderen en plaatselijk ook al talrijk aan de kust (voornamelijk rond de havensteden Oostende en Zeebrugge).
Varkensgras is uiterst algemeen in heel Vlaanderen. In de steden is het een echte tredplant. Ze staat op zeer banale plaatsen, zoals voetpaden, randen van wegen, parkeerplaatsen, paden, enz. Varkensgras kan enige zoutinvloed verdragen, maar groeit toch vooral op zoutloze bodems. Bron: https://www.ecopedia.be/planten/gewoon-varkensgras
Gehoornde klaverzuring (Oxalis corniculata)
Gehoornde klaverzuring
In Vlaanderen is gehoornde klaverzuring vrij algemeen. De soort werd al door DODOENS (1554) vermeld. In 1867 vermeldden Thielens en Devos dat deze zuidelijke soort aan het inburgeren was en voorkwam in de omgeving van Brussel, Gent, Doornik en Sint-Truiden. Tijdens de laatste karteerperiode is het aantal uurhokken sterk toegenomen, vooral in het westen en het midden van Vlaanderen. Ook elders in Europa breidde de soort zich, vooral in de twintigste eeuw, sterk uit. https://www.ecopedia.be/planten/gehoornde-klaverzuring
De afvallers
Zij haalden het podium net niet: Muursla (Mycelis muralis), Perzikkruid (Persicaria maculosa), Klein streepzaad (Crepis capillaris), Steenkruidkers (Lepidium ruderale) en last but nog least… Stinkende gouwe (Chelidonium majus)
De hiernavolgende tekst werd geschreven door Andrea Bleeker. Met dank voor de toestemming om de tekst te mogen gebruiken. We bevelen de website van Andrea ten zeerste aan. Het URL vindt u onderaan dit artikel. Sterk varkensgras Ons lichaam heeft een bepaalde hoeveelheid voedingsstoffen nodig …
Als u in de stad door een rustig straatje loopt dan is de kans groot dat u – zonder het te beseffen – een plantje onder voet loopt dat niet eens riposteert. Integendeel, het zegt: “Geen erg!”. Als u dat hoort – grapje – kijk dan eens …