Wilde planten in de stad
Brugge mag dan wereldberoemd zijn om zijn chocolatiers, maar geloof me: de bakkers doen er niet voor onder. De beste van allemaal bevindt zich op welgeteld 420 stappen van mijn voordeur – een zalige afstand, met drie voordelen die ik u niet wil onthouden: 1) De …
Ook in augustus trokken we er nog één keer op uit – voor de allerlaatste safari van deze zomer! De nazomer staat al te trappelen en veel planten hebben hun hoogtepunt achter zich gelaten, maar wie denkt dat er niets meer te beleven valt, vergist zich grandioos. De …
Begin juni stonden we klaar voor een avontuurlijke speurtocht naar het mysterieuze groen dat dapper groeit tussen stoeptegel en rioolrooster. Maar helaas… onze eerste poging werd al snel een slalomparcours langs sigarettenpeuken, hondendrollen (vers én vintage), dolgedraaide plastic zakjes, bierblikjes met een geschiedenis, frietbakjes, pizzadozen (leeg, uiteraard) en moegeslofte cruise-toeristen.
Maar deze keer zijn we vastberaden: ogen op de grond, neus in de wind, en geen genade voor visuele ruis. We gaan voluit op zoek naar de echte helden van het straatbeeld – de planten die niemand geplant heeft, maar die tóch hun plaats opeisen tussen kasseien, klinkers en afvoerputjes.
Wat vonden we? Verrassend veel! Van piepkleine pioniers tot onverwachte schoonheden – lees mee in onze stoep-safari vol verrassende ontmoetingen en close encounters!
In drie opeenvolgende afleveringen trekken we eropuit langs het vaak over het hoofd geziene groen van de straat. Elke week lichten we een tiental van onze ‘straatgootvondsten’ – wat een scrabblewoord – kort toe. Er groeit meer tussen de stoeptegel en het rioolrooster dan je denkt. Er schuilt een wereld van geharde straatvechters, vergeten remedies en stille schoonheid. Blijf kijken… het wordt een boeiende zoektocht!
Gewoon varkensgras is een taaie overlever die je vaak vindt tussen stoeptegels, op opritten en in straatgoten. De kruipende stengels vormen een plat tapijtje, met smalle blaadjes en piepkleine roze-witte bloempjes. Varkens zijn er dol op – vandaar de naam – maar ook mussen pikken graag de zaden op. Deze plant lijkt onopvallend, maar is een ware kampioen in betreden worden én toch blijven groeien. Een echte stadsplant met karakter!
Grote weegbree is de onverschrokken stoepgeneraal van de stadsnatuur. Met zijn stevige, ovale bladeren en dikke nerven trotseert hij voetgangers, fietsen én kinderwagens. Je vindt hem vaak op platgetrapte plekken, waar andere planten het al lang hebben opgegeven. Zijn groene aren met piepkleine bloempjes steken fier omhoog als vlaggen van volharding. Vroeger werd hij geprezen als wondkruid – nu vooral bewonderd als taaie stadsbewoner met een onverwoestbare wil om te blijven staan waar hij niet geplant is.
Jakobskruiskruid (hier in een heel jong stadium) is een avonturier met felgele bloemetjes. Je vindt hem vooral op ruige plekken: bermen, braakliggende terreinen en dus soms zelfs tussen de straatstenen. Hij ziet er vrolijk uit, maar vergis je niet: dit kruid is giftig voor vee en paarden. Toch is het een feestmaal voor talloze insecten, vooral de opvallende zwart-gele sint-jakobsvlinder, wiens rups zich tegoed doet aan zijn bladeren.
Klaverzuring is een charmante verschijning met haar hartvormige blaadjes die sterk lijken op klaver, maar toch niet tot de klaverfamilie behoort. In werkelijkheid hoort ze thuis in de klaverzuringfamilie. Er bestaan meerdere soorten, zoals de witte (Oxalis acetosella) en de paarse kleine klaverzuring (Oxalis corniculata), elk met hun eigen flair. Ze groeien vaak op schaduwrijke plekken, in tuinen, stoepjes en muren. De blaadjes smaken friszuur door het oxaalzuur – vandaar de naam.
Slaapkamergeluk is een tapijtplantje dat eruitziet als een zacht, groen wolkje. Oorspronkelijk uit het Middellandse Zeegebied, maar intussen ook vaak verwilderd te vinden in stadstuinen, tussen muren of op vochtige stoepjes. De piepkleine blaadjes lijken haast geborduurd, en vormen dichte matten die zich stilletjes uitbreiden. Ondanks de lieflijke naam is het geen klimplant of kamerplant, maar een kruipende bodembedekker. De plant wordt ook gebruikt als kamerplant maar af en toe vind je – zoals hier – een ‘ontsnapt’ exemplaar.
Deze jonge kerel is echt een geval apart — een flinke deugniet, dat staat vast! De hemelboom is een snelgroeiende boom die oorspronkelijk uit China komt. Hij valt op door zijn grote, geveerde bladeren en zijn vermogen om zich snel te verspreiden, zowel via zaad als worteluitlopers. Hoewel hij vaak in steden groeit en weinig eisen stelt aan de bodem, brengt hij ook nadelen met zich mee. Zijn krachtige wortels kunnen schade veroorzaken aan funderingen, rioleringen en wegen. Door zijn agressieve groei wordt de hemelboom in veel gebieden als invasieve soort beschouwd, wat beheer en verwijdering vaak noodzakelijk maakt.
Bloedzuring is een opvallende plant die je herkent aan haar lancetvormige bladeren met dieprode nerven — vandaar de naam. Ze behoort tot de duizendknoopfamilie en groeit graag op vochtige, voedselrijke gronden, zoals bosranden en ruigten. Bloedzuring is verwant aan de gewone veldzuring, maar valt meer op door haar decoratieve blad. De bladeren zijn eetbaar en hebben een frisse, zurige smaak. Net als andere zuringsoorten bevat bloedzuring oxaalzuur, dus met mate gebruiken is aangeraden. Een elegante, maar licht pittige verschijning die je niet meteen in de straatgoot verwacht!
De kluwenhoornbloem is een eenjarige plant uit de anjerfamilie. Het is een taai kruid dat vaak over het hoofd wordt gezien. Ze groeit in wegbermen, ruigten en tussen straatstenen, en voelt zich prima thuis op droge, voedselrijke bodems. De naam verwijst naar de dicht opeengepakte bloeiwijze en de kleine, witte bloemen met gespleten kroonblaadjes. De stengels en blaadjes zijn bedekt met kleverige haartjes, waardoor ze gemakkelijk zand en stof oppikken — een echte straatvechter. Hoewel weinig spectaculair, is de kluwenhoornbloem een doorzetter die in het voorjaar al snel opschiet waar andere planten nog moeten beginnen. Een bescheiden, maar vastberaden groeier.
Vogelmuur is een onovertroffen overlever in de plantenwereld. Dit fragiel ogende plantje met zijn kleine witte bloemetjes en tere stengels groeit bijna het hele jaar door, zelfs midden in de winter. Je vindt het overal: in tuinen, op akkers, tussen stoeptegels — waar ook maar een beetje vocht en stikstof te vinden is. Vogelmuur is zacht, sappig en eetbaar, rijk aan vitaminen, en geliefd bij kippen én wildplukkers. Maar vergis je niet in zijn kwetsbare uiterlijk: dit is een taaie rakker die zich razendsnel uitzaait. Een stille, groene rebel die zich nergens laat wegjagen.
Vergis u niet: deze jonge kerel is een speerdistel in wording. Geef hem een paar weken, en hij transformeert in een stoere, stekelige bonk die je beter niet met blote handen aanpakt. Met zijn lange, puntige bladeren en statige paarse bloemen staat hij daar als een echte ridder, compleet met pantser en lans. Of hij nu op een verlaten akker staat of gewoon brutaal uit de straatgoot opduikt, hij maakt indruk. Geen doetje, wel een doorzetter met attitude. Wie hem wil wegduwen, komt van een kale reis terug… met een paar prikken als souvenir.
Dat is de vraag die sterrenkundigen al decennia wakker houdt, met hun ogen strak gericht op die roestige buur in de ruimte. Mars, droog, stoffig, rotsig – een planeet die eruitziet alsof hij dringend een goeie regenbui kan gebruiken. Toch blijft de vraag knagen: kan …
Tijdens een recente wandeling door het betoverende Brugge besloot ik iets anders te doen: “Waarom niet eens de meest voorkomende wilde planten in de stad vastleggen en een top tien samenstellen?” Maar eerlijk is eerlijk… dat bleek nog een hele uitdaging! Niet omdat er een tekort was …
De hiernavolgende tekst werd geschreven door Andrea Bleeker. Met dank voor de toestemming om de tekst te mogen gebruiken. We bevelen de website van Andrea ten zeerste aan. Het URL vindt u onderaan dit artikel.
Ons lichaam heeft een bepaalde hoeveelheid voedingsstoffen nodig om optimaal te kunnen functioneren. In principe moet het instinct aangeven wat daarvoor nodig is, maar op de een of andere manier werkt dat niet altijd even goed. Dan eten we te zoet, te zout of teveel met als gevolg dat we klachten aan het spijsverteringsstelsel krijgen zoals darmgassen, verstoppingen, diarree of suikerziekte.
Verkeerde eetgewoonten kunnen ontstaan wanneer onze geest de verbinding met ons lichaam kwijt is. Hoe kun je die verbinding herstellen?
Een van de planten die je hierbij kan helpen is het varkensgras.
Varkens zijn omnivoren. Net als de mens eten ze veelzijdig en kun je ze alles voorschotelen, ze zijn niet kieskeurig. Wanneer een varken vroeger spijsverteringsklachten had, gaf men hem varkensgras. Blijkbaar hielp dat goed, want het kruid is vernoemd naar het dier.
Varkensgras is ook goed voor de mens. Het zit barstensvol mineralen, vooral silicium (kiezelzuur), maar ook met calcium, ijzer en vitamine C.
Varkensgras zet je sterker in je kracht. Bij regelmatig gebruik schenkt het kruid je een betere weerstand en letterlijk en figuurlijk een sterkere ruggengraat.
Een leuk weetje: Het beroemde Deense veenlijk, de Man van Tollund, die omstreeks 350 v.Chr. werd gedood en in 1950 bij Silkeborg gevonden is, had vlak voordat hij om het leven kwam, de zaden van varkensgras gegeten.
Alle bovengrondse delen zijn zowel rauw als gekookt te eten en je kunt er thee van maken.
Thee van het kruid maak je door een eetlepel fijngehakt varkensgras (mag zowel vers als gedroogd) in een pan met een liter koud water aan de kook te brengen en het ongeveer tien minuten te laten koken. Daarna kun je het warm drinken of laten afkoelen.
Bij klachten of om aan te sterken wordt aangeraden een tot driemaal daags een beker van dit water te drinken. Bouw de hoeveelheid langzaam op. Het mag langdurig worden ingenomen, desnoods maanden of jaren lang.
Het nut van voedsel is onder andere het leveren van bouw- en brandstoffen (energie). Onze voeding is hier niet meteen geschikt voor. In het spijsverteringsstelsel wordt het voedsel kleiner gemaakt en omgezet in stoffen die opgenomen kunnen worden door het bloed. Het bloed brengt de stoffen dan naar de plekken in ons lichaam waar ze nodig zijn.
Varkensgras zorgt ervoor dat alle onderdelen van het spijsverteringsstelsel soepeler bewegen. Zodoende wordt het voedsel sneller omgezet. Ook zuivert het kruid het spijsverteringsstelsel van stoffen die er niet in horen.
Daarnaast verbetert het kruid de werking van de alvleesklier en brengt de bloedsuikerspiegel in balans. Het kruid kan daarom gebruikt worden bij zowel hypoglycemie (te lage bloedsuikerspiegel), als bij suikerziekte (te hoge bloedsuikerspiegel, diabetes type 1 + 2). Verder is het ook te gebruik bij diarree, voedselvergiftiging en boulimia nervosa, een eetstoornis.
Bij regelmatig gebruik helpen de vele mineralen in het varkensgras om spieren, bindweefsel en botten te versterken. Het is vooral aan te raden na een botbreuk, om dit sneller te laten herstellen, bij zwakke botten en artrose.
Varkensgras helpt overtollig vocht af te voeren en helpt kleine stenen in de nieren en blaas te vergruizen en te verwijderen.
Bij blaasontsteking en overmatige witte vloed kan het zowel in- als uitwendig gebruikt worden. Bij uitwendig gebruik kun je met lauwe thee spoelen, bijvoorbeeld door middel van een spuitflesje
Varkensgras bevordert het ophoesten van slijm. Je kunt het gebruiken bij chronische luchtwegklachten. Bij ontstekingen in mond kun je spoelen met sterke varkensgrasthee. Uitwendig helpt varkensgras wonden sneller genezen. Je kunt een olie of crème van het kruid maken.
Ik heb een paar keer thee van varkensgras gemaakt, maar omdat ik hem niet in mijn tuin heb staan en graag een kuur van drie weken wilde innemen, vond ik het makkelijker om in plaats van de thee de tinctuur verder in te nemen.
Na een paar dagen kreeg ik plotseling last van mijn onderbuik en had ik het gevoel dat ik blaasontsteking kreeg. Ik wist dat dit gevoel waarschijnlijk werd “veroorzaakt” door het varkensgras omdat die gruis uit de blaas afvoert. Daarom heb ik erop vertrouwd dat het kruid mijn “probleem” kon oplossen. Ik heb daarom éénmaal een dubbele dosis varkensgras ingenomen, ben veel gaan drinken en daarna gaan liggen. Even later, na een toiletbezoek, was dat nare gevoel voorbij.
Dit hoeft natuurlijk niet bij iedereen te gebeuren. Toch wil ik meedelen dat soms door het gebruik van kruiden er iets met of in je lichaam gebeurt waar je niet op bedacht bent.
Ook moest ik tijdens het gebruik van de tinctuur elke nacht een paar keer mijn bed uit om te plassen.
Bouw de hoeveelheid langzaam op. Laat je persoonlijk adviseren of het kruid geschikt voor je is wanneer je medicijnen gebruikt, ernstig ziek of zwanger bent.
Neem voor kinderen kleinere hoeveelheden.
Let op! Soms veroorzaakt het een fotosensibele reactie. Het is ook niet geschikt voor mensen met een aanleg voor reuma, artritis, jicht en nierstenen.
Het is belangrijk op te merken dat de werkzaamheid en veiligheid van deze traditionele toepassingen niet uitgebreid zijn bestudeerd, en het wordt altijd aanbevolen om een gekwalificeerde zorgverlener te raadplegen voordat u kruidengeneesmiddelen gebruikt.
Lees daaromtrent ook de disclaimer op deze website.
Tekst: Andrea Bleeker – herboriste, Nederland
We bevelen de websites van Andrea Bleeker ten zeerste aan.
https://www.kruidenmassages.nl/Varkensgras.html
https://www.kruidenmassages.nl/kruidengeheimen.html
Als u in de stad door een rustig straatje loopt dan is de kans groot dat u – zonder het te beseffen – een plantje onder voet loopt dat niet eens riposteert. Integendeel, het zegt: “Geen erg!”. Als u dat hoort – grapje – kijk dan eens …