Vandaag gaan we op avontuur buiten de gebaande paden van de stad: een fietstochtje door de Brugse stadsrand! Onderweg zien we dat op veel plekken de bermen weer gemaaid worden. Tja… misschien is dat wel nodig. Maar tot onze vreugde zijn er hier en …
We zijn ze allemaal wel eens tegengekomen, die eigenwijze plantjes die je niet meteen op de stoep of tegen een huisgevel verwacht. Nee, ik heb het niet over brutale straatmadeliefjes, maar over die avontuurlijke rakkers die zich niet laten beperken door een tuin of bloembak. …
Tijdens mijn wandeling naar het Adornesdomein in Brugge kom ik vaak langs het charmante Blekerstraatje. Enkele dagen geleden viel mijn oog op een kleine verrassing: tussen de kasseien, vlak tegen een huisgevel, piepte een klaverzuring naar boven. Ik wachtte vol spanning op de bloei, want de bloemetjes zouden meteen duidelijkheid geven. En ja hoor, zodra ze openden, was het meteen duidelijk: stippelklaverzuring, een plantje dat oorspronkelijk uit Zuid-Amerika komt.
Naamgeving
Oxalis is afgeleid van het Griekse ‘oxus‘ of ‘oxys‘ (zuur). De plant bevat een zure stof (oxaalzuur). Op die zure stof berust ook de Nederlandse naam. klaverzuring, vanwege de op klaver lijkende blaadjes. Debilis betekent zwak.
Zeldzaam?
Als je eens op deze soort gaat ‘googlen’ dan kom je haast meteen op een site die je wegwijs wil maken hoe je van deze plant afkomt. Er staat letterlijk: “Vóór bloei Verwijderen: U kunt dit onkruid elk jaar in het vroege najaar of het vroege voorjaar met de hand of met gereedschap verwijderen. Omdat het meerjarig is, moet je het wortelstelsel volledig schoonmaken om te voorkomen dat het opnieuw groeit. Als het onkruid te veel is om te verwijderen, zullen herbiciden nuttig zijn voor de uitroeiing ervan. Deze plant ontwikkelt resistentie tegen herbicide – het kan zijn dat u herbicide moet herhalen voor uitroeiing.”
Toch wel een zeer merkwaardige uiteenzetting voor een plantje dat ondermeer in de verspreidingsatlas te boek staat als “zeldzaam”. Ook op de website “Wilde planten in België en Nederland” staat deze klaverzuring gemarkeerd als zijnde “zeldzaam”. Zelfs niet ingeburgerd.
Aangeplant dan?
Dus ging ik even aanbellen met de vraag of de bewoners het plantje hadden aangeplant. Het antwoord was een overtuigende “Neen!”. Het is er vanzelf gekomen. Wellicht wordt het in tuincentra te koop aangeboden. Ik zal het eens nagaan. Misschien is het dus een zogenaamde “tuinvlieder“. In ieder geval toch wel een leuke vondst zo tussen de straatstenen.
Beschrijving
Deze planten zijn eenjarig of overblijvend. De bladeren zijn in drie tot tien ronde, hartvormige of lancetvormige blaadjes, gegroepeerd in een krans met alle bladen ongeveer even groot. Ze lijken sterk op klaver, maar bij klaverzuring is het middelste blad iets groter. De bloemen hebben vijf kroonbladen, gewoonlijk aan de basis vergroeid, en variëren in kleur van wit, roze, geel tot rood. De vrucht is een kleine capsule (doosvrucht) met verscheidene zaden.
De wortels vormen een bol omgeven met vele dicht aanliggende broedbolletjes en een gezwollen, vlezige wortel.
De bladstelen zijn behaard. De bladen zijn driedelig. Bovenaan zijn ze 15-20% van de lengte ingesneden. De bovenkant van de blaadjes zijn kaal of weinig behaard en zonder paarse stip en aan de onderkant zijn ze verspreid behaard en met oranje stippen.
Vooral de roze bloempjes zijn mooi. Ze zijn tweeslachtig.
Stippelklaverzuring
Oxalis
Tot het geslacht klaverzuring (Oxalis) behoren tientallen soorten, maar in Vlaanderen kennen we drie soorten: Gehoornde klaverzuring (Oxalis corniculata), Stijve klaverzuring (Oxalis fontana) en Witte klaverzuring (Oxalis acetosella).
Eetbaar?
De bladeren, bloemen en wortel zijn eetbaar, maar de bladeren bevatten oxaalzuur, waardoor ze hun scherpe smaak krijgen. Ze mogen zeker niet in grote hoeveelheden worden gegeten, aangezien oxaalzuur de calciumvoorraad van het lichaam kan binden, wat leidt tot tekorten. De hoeveelheid oxaalzuur zal afnemen bij koken van de bladeren. Als mensen met reuma, artritis, jicht, nierstenen of hyperaciditeit het consumeren, zullen de symtomen erger worden. Het is dus niet geschikt voor langdurig gebruik. Nu… een plantje dat als zeldzaam gemarkeerd staat laat je toch gewoon staan.
Sint-Janskruid speelt een fascinerende rol in de Europese cultuur, omgeven door talloze legenden en zelfs verering in sommige tradities. De plant dankt haar naam aan Sint-Jan, omdat ze op haar mooist bloeit rond zijn feestdag, 24 juni. Sint-Jan, de heilige van het Licht, wordt gevierd …
Op 24 juni is het Johannesfeest, ook wel Sint-Jan of midzomerfeest genoemd. Het is het feest waar stilgestaan wordt bij de zonnewende (solstitium) en de geboortedag van Johannes de Doper. Hoewel het zomersolstitium in de Gregoriaanse kalender op 21 juni valt, vieren veel mensen het …
We hebben een zeer uitvoerig fotoalbum aangemaakt op Pbase. Het is momenteel een verzameling van meer dan 1200 plantenfoto’s, die in de toekomst nog stelselmatig zal worden uitgebreid.
De spoorbloem of rode spoorbloem – vroeger wel rode valeriaan genoemd – is een plant uit de kamperfoeliefamilie. De plant komt oorspronkelijk uit Zuid-Europa en is in België verwilderd, vooral in de Condroz en de Famenne. De plant houdt van een droge kalkrijke bodem. Vandaar …
De Centrale Begraafplaats van Brugge (Assebroek) is een verborgen juweel: een serene, groene oase waar de tijd lijkt stil te staan. Deze plek ademt geschiedenis, met graven van prominente Brugse kunstenaars, schrijvers, politici en adellijke families. Hier rusten onder andere de beroemde schrijvers Guido Gezelle …
Steenkruidkers (Lepidium ruderale) is een één- of tweejarig plantje met een hoogte van 10 tot 35 cm, met een onaangename geur, dat behoort tot de kruisbloemenfamilie.
De Steenkruidkers is een plant met groene bloempjes, die bloeien van mei tot september in trossen aan de top van de plant. Deze soort groeit op droge, stenige plaatsen en ruigten in het kustgebied en ook in het stedelijk gebied. Op de foto hierboven aan het 15de eeuwse huis van het Adornesdomein in Brugge.
Naamgeving
Lepidium komt van het Griekse lepis (schub), hetgeen slaat op de kleine hauwtjes, die wel wat op schubben lijken. Ruderale betekent van puinhopen of op puinhopen groeiend.
Beschrijving
Het plantje vormt een rozet van blaadjes die los van elkaar staan op lange steeltjes. In het midden van de rozet vormt zich een rechte, vertakte stengel met spatelvormige blaadjes en langwerpige trosjes groenige bloemen zonder kroonblaadjes. De bloemen zijn klein, wit of groenachtig en worden in trossen aan de toppen van de takken gedragen. De vrucht is een kleine, ronde of ovaalvormige capsule die veel kleine zaadjes bevat.
Het bloeit van de lente tot de herfst. Steenkruidkers heeft gevleugelde hartvormige vruchtjes met veel zaadjes.
Voorkomen
De soort komt in heel Europa voor, maar heeft een voorliefde voor kuststreken. Zij is vaak te vinden op braakliggend terrein en in bermen. Het wordt soms als een onkruid beschouwd in agrarische omgevingen, omdat het kan concurreren met gewassen om hulpbronnen en opbrengsten kan verminderen.
Het is een zouttolerante plant, die ook goed bestand is tegen betreding en voorkomt op bodems die veel ammoniak bevatten.
Gelijkende taxa
Dichtbloemige kruidkers (Lepidium densiflorum) heeft eveneens ovale vruchten. De vruchten zijn gemiddeld groter (2-2,5 mm), hebben een U-vormige uitsnijding aan de top en de zaden hebben een gevleugelde rand. Lepidium bonariense heeft ook bovenin de plant veerdelig blad en heeft iets grotere vruchten (2-3,5 mm).
Het makkelijkst onderscheid is de geur. Steenkruidkers is de enige van de twee die een geur heeft. Die is sterk en is zelfs soms nog te ruiken bij volledig afgestorven en verdroogde exemplaren. Veel mensen vinden de plant gewoonweg stinken.
Een muizengeurtje
Dus, de steenkruidkers heeft een wel heel bijzondere geur, zeg maar gerust een muizengeurtje! Ik bedoel, als je ooit het genoegen hebt gehad om muizen in huis te hebben, dan weet je precies waar ik het over heb. Die penetrante geur is gewoon onmiskenbaar. Maar goed, misschien is het niet voor iedereen hetzelfde, dus als je het geluk hebt gehad om nooit een muizenplaag te ervaren, dan ben je echt gezegend!
Maar hé, als je toch nieuwsgierig bent naar hoe die muizen nou eigenlijk ruiken, nou, dan heb ik hier dé tip voor je: snuif gewoon eens lekker aan een steenkruidkers! Ja, echt waar! Het schijnt een soortgelijke geur te hebben.
Hondenpoepstraatjes
Ah, de stad, de bruisende metropool vol verrassingen! En wat kom ik daar vaak tegen aan de voet van verkeersborden en aan gevelmuren? Juist ja, de steenkruidkers! Alsof deze planten een soort geheime boodschap ontvangen hebben van de honden die hier dagelijks even komen ‘snuffelen’. “Hier zijn we!” lijken ze te zeggen, terwijl ze gedijen op die plekjes waar onze trouwe viervoeters een plasje achterlaten. Het is alsof de steenkruidkers gedijt op die plekken waar de stad leeft, met een vleugje hondenaroma voor extra pit!
Een weetje
Zoals bij wel meer soorten kruidkers sterft het bovengrondse deel in het najaar af en blijft er een licht verhout skelet over. Dat kan bij sterke wind afbreken en gaan ‘rollen’. Op deze manier kunnen de zaden over grotere afstand verspreid worden. Steenkruidkers is erg zouttolerant en kan daarom goed dicht langs gepekelde wegen overleven. Door het verkeer is de kans groter dat de plant afbreekt en wegwaait.
Medicinaal gebruik
Steenkruidkers
In de traditionele volkgeneeskunde wordt steenkruidkers voor verschillende doeleinden gebruikt, onder meer als diureticum. Het is ook gebruikt voor de behandeling van aandoeningen van de luchtwegen, zoals astma en bronchitis. Er is echter beperkt wetenschappelijk onderzoek naar de geneeskrachtige eigenschappen en de veiligheid en effectiviteit ervan zijn niet goed vastgesteld.
Stadsflora van de lage Landen; Ton Denters; 2020 Stadsplanten veldgids voor de stad; Ton Denters; 2004 Flora van Nederland (de ‘Heukels’); Ooststroom 19e druk 1977
“We reizen om te leren!” Ja toch?! Voor de meeste van mijn dierbare vrienden en vriendinnen is reizen vooral een poging om te ontsnappen aan de Belgische zomer of om hun geluk te beproeven onder de warme zon op een tropisch strand. Maar wij – en …
Zondag 16 juni In de stenen jungle van de stad, waar gebouwen de hemel lijken te strelen en auto’s als constante stromen door de straten razen, huist een verborgen schat die vaak over het hoofd wordt gezien: de planten die moedig opduiken tussen de kieren …
Het gebeurt niet elke dag dat je in volle stadscentrum een plant aantreft waarvan de Nederlandse naam al verraadt dat ze graag aan de voet van duinhellingen groeit. En toch suggereert de wetenschappelijke soortnaam – muralis – dan toch dat hij ook op steenachtige grond of op muren gedijt: de Kleine zandkool. Vroeger werd deze soort ook muurzandkool genoemd.
De Kleine zandkool – Diplotaxis muralis – is een eenjarige of tweejarige plant. De plant kan ook enkele jaren als overblijvende plant overleven. De kleine zandkool behoort tot de kruisbloemenfamilie.
In Vlaanderen is Kleine zandkool vrij algemeen, het meest in de duinen en in de havengebieden van Zeebrugge, de Gentse kanaalzone en vooral Antwerpen.
Kleine zandkool wordt voornamelijk aan de kust aangetroffen, vooral op natuurlijke plekken aan de voet van duinhellingen, langs wegen, bosschages, spoorwegen, in de duinen, op zeedijken en op muren. De voorkeur gaat uit naar een losse, droge, matig voedselrijke en vaak kalkhoudende bodem.
Opvallend genoeg hebben we een exemplaar van deze plant midden in het Brugse stadscentrum gevonden, in de Spanjaardstraat.
Naamgeving
Diplotaxis komt het Griekse diplos (dubbel) en taxis (rij), omdat de zaden in ieder hokje in twee rijen zitten. (zie afbeelding) Muralis betekent op of bij muren groeiend.
Plantennamen schrijven we in de regel met een kleine letter. Het maakt daarbij niet uit of het om de naam van een familie, geslacht of soort gaat.
In wetenschappelijke teksten echter wordt voor de Nederlandse namen soms ook de Latijnse conventie gehanteerd. Dat wil zeggen dat elke plantennaam met een hoofdletter begint. Dit heeft als voordeel dat daarmee duidelijk is of woorden als ‘kleine’en ‘grote’ deel uitmaken van de naam. Dit is hier bij Kleine zandkool het geval, vandaar dat we Kleine in hier met een hoofdletter schrijven.
Bemerk de żaden in het hauwtje. Klik op de afbeelding om te vergroten.
Beschrijving
Kleine zandkool wordt tot 40 centimeter groot en bloeit van mei tot en met oktober. De lichtgele bloemen worden ongeveer één centimeter in doorsnede. Na de bloei vormen zich hauwtjes. De bladeren staan in een rozet. De bladrand is bochtig getand.
Het is een laagblijvende plant die één of twee jaar leeft. De bladeren van deze plant groeien dicht op elkaar aan de basis, in een rozetvorm. Vanuit het midden van deze rozet steekt een bloeistengel omhoog, meestal zonder bladeren maar met bloemen en hauwen. Vaak komen er ook zijstengels uit de rozet die wel bladeren dragen.
Elke bloeiende tak draagt slechts één open bloem tegelijk. De bloemen zijn tweeslachtig. Dit wil zeggen dat een bloem zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtsorganen heeft. De onderkant van de stengel is licht behaard. De bladeren hebben golvende randen die halverwege insnijden en eindigen in drie puntjes.
De bloempjes en de hauwtjes van de Kleine zandkool
Voorkomen
Volgens sommige bronnen zijn de zandkolen pas een eeuw of twee geleden naar onze streken geëmigreerd want oorspronkelijk groeiden ze in het warmere Middellandse Zeegebied en Midden-Europa. Ook de Kleine zandkool breidt zich langzaam maar zeker uit naar het noorden, vergelijkbaar met de Gewone zandkool.
Gebruik
Omdat de Kleine zandkool tot de kruisbloemenfamilie (Cruciferae of Brassicaceae) behoort zou je kunnen verwachten dat hij – net als de meeste van zijn familieleden – eetbaar is. En dat klopt!
Kenners plukten in zijn oorspronkelijke leefgebied al eeuwenlang de bladeren van deze plant en de kans bestaat dat de muurzandkool in salade verwerkt zit als je in een exclusief restaurant gaat dineren.
De bladeren van de Grote en de Kleine zandkool worden sinds de Romeinse tijd in het Middellandse Zeegebied gebruikt als groente in salades, maar ook gekookt als groente of gebakken in pizza’s. De bladeren zijn rijk aan vitamine C en ijzer.
Bladeren kunnen rauw gegeten worden. Ze kunnen fijngehakt en spaarzaam worden toegevoegd aan salades of worden gebruikt als smaakstof voor gekookte gerechten. Ze hebben een enigzins pikante smaak, vergelijkbaar met rucola (Eruca sativa).
In Italië staat de Kleine zandkool bekend onder de naam ruchetta. Doordat de smaak als nogal intens wordt ervaren wordt hij in Italië meer als een kruid gezien dan als een groente. Het gevolg daarvan is dat ze maar een aantal blaadjes fijnsnijden en door de salade mixen. Het smaakt verrukkelijk bij tomaten, paprika en radijsjes en het is een onderdeel van ‘misticanza’, een in heel Italië gegeten salade van gemengde kruiden.
De krachtige smaak komt ook goed tot zijn recht wanneer je wat ansjovis in de dressing doet. Het is niet bekend dat Diplotaxis muralis medicinaal wordt gebruikt.
Planten met bloemhoofdjes met gele lintbloempjes zijn er bij de vleet en ze lijken allemaal een beetje op mekaar. Dat is niet verwonderlijk want het zijn neven en nichtjes. Ze behoren tot de composietenfamilie (Asteraceae) en hebben allemaal een bloeiwijze die bestaat uit lintbloemen, straal- …
Ken je dat moment waarop je vol goede moed en met een boodschappenlijstje in het achterhoofd naar de lokale kruidenier gaat, maar bij thuiskomst ontdekt dat het ene ding dat je niet mocht vergeten simpelweg uit je geheugen is gewist? Oh, ik kan je vertellen, …
Gaat u af en toe wel eens bij uw garage langs? Ik hoop dat u dat doet! Zo blijft je auto tiptop in orde. Maar er zijn meer onverwachte voordelen. Tenminste, bij mijn garage wel. Terwijl mijn bolide liefdevol wordt verzorgd – een klusje van zo’n uur – maak ik een klein ommetje in de buurt. Mijn garagist is een milieuvriendelijke ziel, want hij laat – deels door tijdgebrek – het “onkruid” naast de garage groeien. Slimme zet, want tijdens mijn wandelingen ontdek ik vaak verrassende plantjes. Een paar van mijn vondsten op een rijtje.
Bolderik (de plant met de roze bloem)
De bolderik (Agrostemma githago) is een plant uit de anjerfamilie (Caryophyllaceae). De soort staat op de Nederlandse Rode lijst van planten als zeer zeldzaam en zeer sterk in aantal afgenomen.
Korenbloem, klaproos, margriet, gele ganzenbloem
In mijn jeugd waren de korenvelden een zee van bloemen. Tegenwoordig zijn ze verdwenen. Maar, tot mijn vreugde, beginnen deze bloemen – dankzij een beetje hulp van mijn handige garagist – opnieuw te bloeien in de bermen langs de straat!
Zuring, margriet, zwarte mosterd, speerdistel en avondkoekoeksbloem
De avondkoekoeksbloem, ook wel bekend als witte silene of lijnkruid (Silene latifolia subsp. alba, synoniem: Melandrium album), is een betoverende plant uit de anjerfamilie (Caryophyllaceae). Deze prachtige soort draagt haar naam met trots, want haar delicate bloemen ontvouwen hun schoonheid bij het vallen van de avond.
Gewone rolklaver
De gewone rolklaver (Lotus corniculatus var. corniculatus) is een vaste plant uit de vlinderbloemenfamilie (Leguminosae) en wordt 5-25 cm hoog. Deze plant komt veel voor en dankt zijn naam aan de ronde peulen die hij produceert.
Blaassilene
De blaassilene (Silene vulgaris) behoort tot de anjerfamilie (Caryophyllaceae). Deze plant komt vrij veel voor in België en Nederland. De vijf witte kroonbladen zijn diep ingesneden, terwijl de kelkbuis sterk opgeblazen is en geel tot paarsachtig geaderd. De opvallende kelkbuis heeft de plant haar naam gegeven.
Gele ganzenbloem
De gele ganzenbloem (Glebionis segetum, synoniem: Chrysanthemum segetum) is een eenjarige plant uit de composietenfamilie (Asteraceae of Compositae). In Nederland staat deze soort op de Rode Lijst van planten als algemeen voorkomend maar matig in aantal afgenomen. In Vlaanderen is de gele ganzenbloem vrij algemeen en wordt ze volgens de Rode Lijst momenteel niet bedreigd.
Bonte wikke
De bonte wikke, ook bekend als zachte wikke (Vicia villosa), is een eenjarige plant uit de vlinderbloemenfamilie (Leguminosae oftewel Fabaceae). Deze soort is wijdverspreid in Europa en groeit op bouwland, langs wegen en op spoordijken. De plant komt vaak in groepjes voor en klimt met behulp van ranken via andere planten omhoog.