12 augustus 2025

De kruidenwis (deel 2)

Dit artikel werd geschreven door Georg Ketting. Met onze dank om het te mogen overnemen.

15 augustus nadert, getuigend van een belofte die net zo oud is als de zon. Eén keer per jaar, in de stilte van de zomer, klinkt er een oproep die je niet met je oren hoort. Vrouwen voelen haar in hun bloed en dromen. Ze volgen de roep en begeven zich naar de randen van het veld om planten te plukken en herinneringen te verzamelen. Zo verbinden ze zich met een traditie die als een fluistering van generatie op generatie is doorgegeven, zo oud als de aarde, levend in hun handen, en kloppend in hun harten.

Een reis door traditie, getallen en vrouwelijke wijsheid

Het verhaal van de kruidwis is er een van cycli, van zon en aarde, en van eeuwenoude wijsheid. Het begint niet op één specifieke dag, maar volgt de seizoenen. Er zijn twee cruciale momenten waarop de kruidwis wordt samengesteld: de mannelijke, zonnekrachtige energie van het Sint-Jansfeest rond 24 juni en de moederlijke, voedende kracht van Maria-Hemelvaart op 15 augustus.

Een kruidwis is geen willekeurig boeket, maar een zorgvuldig samengestelde bundel van kruiden. De kracht ligt niet alleen in de planten zelf, maar ook in hun aantal, een overblijfsel van oude numerologie. Traditioneel bevat een kruidwis zeven, negen of zelfs eenentwintig verschillende soorten kruiden. Het getal zeven staat voor spiritualiteit en goddelijke bescherming, terwijl negen, het getal van voltooiing en universele liefde, een nog krachtigere bescherming symboliseert. Eenentwintig, als drie keer zeven, vertegenwoordigt transformatie en de volledige cyclus van het leven.

Deze mystieke getallen leiden ons terug naar een oeroude bezwering: de Negenkruidenspreuk. Die wordt in het Oudengels de Nigon Wyrta Galdor genoemd, wat letterlijk “De bezwering van de negen kruiden” betekent. Het een magische tekst die in de 10de eeuw werd opgetekend. Deze spreuk, ook wel bekend als de Nine Herbs Charm, is geen gewone geneeskundige instructie, maar een ritueel waarin woorden, planten en goddelijke krachten samenkomen in een helende formule. In de spreuk worden negen specifieke kruiden aangeroepen om vergiftiging en ziekte te genezen. Elk kruid wordt aangesproken als een levend wezen, met een eigen karakter en kracht. De spreuk roept de god Wodan (Odin) op, die volgens de tekst een slang versloeg door haar met negen magische twijgen te slaan, een beeld dat de kracht van het getal negen als bezwerend en beschermend symbool benadrukt.

De kruiden die in deze spreuk worden genoemd, zijn geen willekeurige planten. Het gaat om Bijvoet, Weegbree, Veldkers, Brandnetel, Koortskruid, Kamille, Wilde appel, Kervel en Venkel. (n.v.d.r.: over de identiteit van de planten is men het niet altijd eens.)

Elke plant heeft een specifieke werking: zuivering, bescherming, heling, moed, en verbinding met de aarde. Ze werden niet alleen gebruikt om lichamelijke klachten te verlichten, maar ook om de ziel te zuiveren en het huis te beschermen tegen onheil. De Nine Herbs Charm is een echo van een tijd waarin genezing niet alleen fysiek was, maar ook spiritueel en magisch. In de kruidwis leeft deze traditie voort, de kracht van negen, de bezwering van woorden, en de helende hand van de vrouw die haar samenstelt.

De oogst, Maria en de vrouwelijke wijsheid

In de bloeiende natuur verzamelen de vrouwen van de gemeenschap de planten voor de bundel. Het is een traditie die van generatie op generatie is doorgegeven, een diepe kennis van de geneeskrachtige en beschermende krachten van de natuur. Hun band met de natuur is niet alleen praktisch, maar ook diep persoonlijk: hun eigen lichamelijke cycli weerspiegelen de ritmes van de maan en de seizoenen, waardoor zij de hoeders van de natuur worden.

De kruidwis weerspiegelt de drie fasen van de vrouw: Maagd, Moeder en Wijze Vrouw. Het verzamelen van kruiden is een ritueel dat vrouwen verbindt met hun intuïtie, hun cyclus en de aarde. Kruiden zoals vrouwenmantel, bijvoet en passiebloem versterken deze symboliek en brengen heling op zowel fysiek als spiritueel niveau.

Met zorg stellen zij de kruidwis samen. De graansoorten, zoals tarwe en rogge, symboliseren de cyclus van leven en wedergeboorte. Helende kruiden zoals duizendblad en kamille representeren de zorgende hand van de natuur. Beschermende kruiden zoals bijvoet en brandnetel worden gebruikt om te zuiveren en het huis te beschermen. Soms voegen ze vijf kruiden toe die samen de naam M-A-R-I-A vormen, een stille hulde aan de Moederlijke bescherming die alles omvat.

Bij het plukken wordt vaak een spreuk gefluisterd, een intentie uitgesproken:

“Met dank aan zon en aarde groot, breng jij bescherming, leven en brood.”

Deze bundel, zorgvuldig samengesteld door vrouwenhanden, symboliseert de vrouwelijke wijsheid en zorg die het gezin en de gemeenschap beschermen.

De zegening, kerstening en het levende erfgoed

Wanneer de kruidwis is samengesteld, wordt hij meegenomen naar de kerk. De geur van de kruiden vult de ruimte, als een zucht van de aarde die de hemel bereikt. Tijdens de Hoogmis wordt de kruidwis gezegend, en in die zegen versmelt de menselijke dankbaarheid met de spirituele belofte van bescherming.

Hoewel de oorsprong van de kruidwis ligt in prechristelijke rituelen, werd deze traditie later door de kerk opgenomen. De zegening op Maria-Hemelvaart werd verbonden met het verhaal dat het graf van Maria, na haar hemelvaart, gevuld was met geurende bloemen en kruiden. Zo ontstond een brug tussen oude natuurverering en christelijke symboliek.

Na de zegening keert de kruidwis terug naar de wereld, maar nu met een nieuwe kracht. Hij wordt opgehangen boven de voordeur, in de stal, op zolder of zelfs boven het wiegje van een pasgeborene. Hij beschermt tegen ziekte, bliksem, onheil en veeziekten. Bij onweer werd soms een takje op het vuur gegooid terwijl men bad tot Sint Donatus, de patroonheilige van het onweer.

De kruidwis is geen statisch object, maar een levende kalender die de seizoenen weerspiegelt. De frisse geur van de zomer wordt langzaam vervangen door de aardse geur van gedroogde kruiden, en de felle kleuren vervagen. De gedroogde kruiden kunnen later in de winter worden gebruikt als medicijn, waardoor de kracht van de zomer behouden blijft.

En zelfs aan het einde van zijn cyclus, wanneer het nieuwe jaar nadert, is de kruidwis nog niet nutteloos. Oude kruidwissen werden vaak verbrand om de as over de velden uit te strooien, als een laatste gebaar van dankbaarheid en om de voedende krachten van de aarde terug te geven. De kruidwis is zo een tastbaar bewijs dat de bescherming en zorg van de moederfiguur altijd aanwezig is en de cirkel van leven, dood en wedergeboorte symboliseert.

(Tekst : Georg Ketting)