Wilde planten in de stad
“Laat je meevoeren in het gebruik, de geschiedenis en de magie van de flora tijdens een wandeling van circa 3,5 kilometer. Proef van het lekkers dat wilde planten ons al eeuwen geven.” Dit lazen we op de uitnodiging van Katrien Cattoor – hart en ziel …
Op 15 augustus, het feest van Onze-Lieve-Vrouw-Tenhemelopneming, vindt in de Onze-Lieve-Vrouwekerk van Damme jaarlijks de ‘Cruydenwijdinghe’ plaats. Als iemand die zich al jarenlang verdiept in wilde planten en de verhalen, gebruiken en tradities die ermee samenhangen, spreekt deze bijzondere viering mij bijzonder aan. Hier komen immers twee werelden samen …
Wat een heerlijke zomer beleven we toch! Er is haast niets dat meer vrijheid uitstraalt dan in de vroegte op de fiets te stappen, wanneer de eerste zonnestralen het landschap zacht doen ontwaken, de hitte van de dag nog ver weg lijkt, en langs de bermen een kleurrijke stoet van wilde bloemen zich ontvouwt.
Ik hou van de stad, van haar oude muren en verborgen hoekjes waar planten een onverwachte thuis vinden. Maar af en toe lonkt het open landschap. Dan voert de fiets me langs kronkelende jaagpaden, kabbelende waterlopen en uitgestrekte velden, waar achter elke bocht een nieuwe botanische ontdekking wacht. Ik trap zonder haast, stap geregeld af om een bloem van dichterbij te bekijken of een onbekende plant te fotograferen, en hoor niets dan het geritsel van boombladeren en het zachte gezoem van insecten in de warme lucht.
Op zulke momenten klinkt haast vanzelf het iconische refrein van Queen in mijn hoofd: “I want to ride my bicycle, I want to ride my bike…” Het nummer Bicycle Race, geschreven door Freddie Mercury en uitgebracht in 1978, ontstond naar verluidt toen hij tijdens de opnames van het album Jazz in Montreux de renners van de Tour de France zag voorbijkomen. Die eenvoudige woorden vatten perfect het gevoel samen dat elke natuurliefhebber op de fiets herkent: de vreugde van onderweg zijn, de wind in het gezicht, de geur van bloeiende kruiden en het voorrecht om de natuur op haar eigen, rustige tempo te beleven.
De Chinezen noemen deze periode Dàshǔ (大暑), de Grote Hitte. Wie nu met open ogen fietst, voelt waarom: de zomer heeft haar hoogtepunt bereikt en viert dat uitbundig. Bermen en dijken veranderen in lange, kleurrijke linten vol leven, waar wilde planten hun volle bloeipracht tonen.
Onderweg begroeten de goudgele schermen van boerenwormkruid me als kleine zonnetjes langs de weg. Daartussen schittert het fijne wit van duizendblad, terwijl de zilvergroene bladeren van bijvoet hun kruidige geur vrijgeven. Op vochtige plekken wuiven de sierlijke, roze bloemtrossen van harig wilgenroosje als kleine vlaggetjes in de wind. Waar de bodem voedselrijk is, torenen de purperroze bloeiwijzen van koninginnekruid en grote kattenstaart trots boven de andere planten uit, gretig bezocht door vlinders en bijen. Het felgele Jacobskruiskruid en de heelblaadjes zorgen voor een uitbundig kleuraccent, terwijl langs beken en sloten de frisse geur van aarmunt — of was het toch het zeldzamere hertsmunt? — je uitnodigt even af te stappen en diep adem te halen.
En toch… midden in al die uitbundigheid is de omslag al zichtbaar, zacht maar onmiskenbaar. Aan de vlier hangen geen bloemen meer, maar rijpen de eerste donkere bessen. De grijze pluizen van de speerdistel en het haast uitgebloeide knoopkruid verklappen dat er stilaan iets anders in de lucht hangt. 15 augustus nadert! De tijd van de kruidwis.
Die dag, het feest van Maria-Tenhemelopneming, werd een bundel geneeskrachtige en geurige kruiden – de kruidwis – naar de kerk gebracht om te worden gezegend — een traditie die bijvoorbeeld in Damme nog elk jaar liefdevol in leven wordt gehouden.
Maar lang vóór de christelijke kruidenwijding bestonden er in Europa al oudere tradities waarin de kruidwis een bijzondere betekenis had. De kruidverzameling vond vaak plaats rond de zomerzonnewende of in de periode daarna. Men geloofde dat de planten dan de grootste kracht van de zon in zich hadden opgenomen. Vooral aromatische planten als bijvoet, munt, duizendblad, koninginnekruid en boerenwormkruid golden als bijzonder krachtig. De kruidwis hing men in huis of stal om onheil af te weren, of verbrandde men tijdens onweer voor bescherming.
We maakten dus van onze fietstocht gebruik om ook dit jaar onze eigen kruidwis samen te stellen en thuis op te hangen.
Ik laat u graag meegenieten van enkele mooie planten die ik vandaag onderweg heb gezien. Al kunnen foto’s de werkelijkheid en de beleving ervan natuurlijk nooit helemaal vatten. Klik op de foto’s om een grote exemplaar te bekijken.
