Wilde planten in de stad
Ah, de wilde marjolein. Jarenlang kon ik, tot mijn grote vreugde, elke zomer genieten van haar vrolijke aanwezigheid in de buurt van het speelplein aan het Koningin Astridpark in Brugge. Die charmante plant was mij altijd een bron van vreugde. Maar dit jaar? Oh, dit …
De basterdwederik is typisch zo’n plant die vaak zonder pardon uit tuinen wordt verwijderd omdat hij als onkruid wordt gezien. Maar wat veel mensen niet weten, is dat deze plant een schat aan medicinale eigenschappen bezit. Terwijl hij misschien ongewenst lijkt, herbergt hij verborgen krachten …
Dit artikel is een bijdrage van Andrea Bleeker.
Andrea is auteur van de website Kruidengeheimen.
In de herfst vind je meestal enorm veel kastanjes onder kastanjebomen. Zelf raap ik ze graag op en leg ze in schaaltjes in mijn huis omdat ik ze zo mooi vindt. Er zijn verschillende kastanjebomen. Dit artikel gaat over de witte paardenkastanje, die ik voor het gemak kastanje zal noemen. Wat zo leuk is dat ze verborgen eigenschappen bezitten. Ik zal er iets meer over vertellen.
Er zijn twee soorten wilde kastanjes: de Witte en de Rode paardenkastanje. Je kunt ze gemakkelijk uit elkaar houden, niet alleen door de kleur van de bloemen, maar ook door de bolsters. De bolster van de Witte paardenkastanje zit vol met scherpe stekels, terwijl die van de Rode paardenkastanje juist minder stekelig is of zelfs glad kan zijn.
Dan is er ook nog de tamme kastanje, de enige eetbare kastanje van het stel. Die ken je vast! De bolster van de tamme kastanje ziet eruit als een mini-egeltje, met lange, scherpe naalden die de vrucht beschermen.
De naam ‘paardenkastanje’ komt oorspronkelijk uit het Turks, waar de boom “at kestanesi” wordt genoemd. Men gebruikte de zaden, bladeren of schors van de paardenkastanje voor de behandeling van ademhalingsaandoeningen bij paarden, hoewel er op heden geen sterk bewijs is voor de effectiviteit hiervan.
Een andere verklaring is dat de bladeren van de paardenkastanje een litteken achterlaten op de takken dat lijkt op een hoefijzer, compleet met een spijkervormige afdruk. Hoewel de naam “paardenkastanje” suggereert dat de kastanjes geschikt zijn voor paarden, zijn ze giftig voor mensen en de meeste dieren en dus niet bedoeld voor consumptie.
De vrucht van de kastanjeboom wordt al eeuwenlang gebruikt als geneeskruid. Het verbetert de doorbloeding en maakt de vaatwanden sterker. Daarom wordt het vooral toegepast bij spataderen, aambeien, oedeem, zware benen, onrustige benen, open benen, koude mensen, maar ook bij stijve spieren.
De vrucht kan alleen niet door mensen worden gegeten. Je spijsvertering zal er heel veel last van krijgen. Daarom wordt er een alcoholische oplossing van gemaakt, die als tinctuur Hippocastanum verkrijgtbaar is bij de betere drogist.
De eetbare kastanje waar je misschien wel eens over gehoord hebt, komt van een andere boom, de tamme kastanje. Ze zijn overigens geen familie van elkaar. De tamme kastanje is familie van de beuk en deze kastanjes zijn onder andere verkrijgbaar in een groenten- en fruitzaak.
De kastanje kent ook uitwendige toepassingen. Daarvoor kun je gewoon een kastanje in je broekzak stoppen. Net als een mobiele telefoon zend een kastanje straling uit. De kastanje heeft invloed op blokkades in het lichaam en kan ervoor zorgen dat je klacht verminderd. Probeer het maar eens!
Een dame die in een tweedehandswinkel werkt, vertrouwde me onlangs toe dat ze regelmatig kastanjes in broekzakken aantreft. Er zijn dus nog genoeg mensen die het oude gebruik toepassen!
Paardenkastanje wordt al eeuwenlang in de volksgeneeskunde gebruikt als behandeling voor dysenterie, bronchitis, aambeien en veneuze problemen. Klinische studies ondersteunen het gebruik ervan bij chronische, veneuze insufficiëntie, aambeien en postoperatief oedeem.
Er zijn heel wat preparaten op de markt waarin de wilde (witte) kastanje een ingrediënt is .
Wilde kastanje ondersteunt de bloedsomloop, helpt de beenaderfuncties gezond houden en vermindert het gevoel van zware benen.
Hoewel niet alle bijwerkingen bekend zijn, wordt gedacht dat paardenkastanje mogelijk veilig is als hij voor een korte periode wordt ingenomen.
Paardenkastanje bevat aanzienlijke hoeveelheden van een gif (esculine) en kan de dood veroorzaken als het rauw wordt gegeten. Gestandaardiseerde paardenkastanjeextracten, waaruit dit onderdeel is verwijderd, lijken veilig te zijn voor kort gebruik.
Paardenkastanjeextracten worden over het algemeen goed verdragen, maar kunnen bij sommige mensen bijwerkingen veroorzaken zoals duizeligheid, misselijkheid en spijsverteringsklachten.
Er is weinig bekend over de vraag of het veilig is om extract van paardenkastanje te gebruiken tijdens de zwangerschap of tijdens het geven van borstvoeding.
Overleg met uw zorgverlener voordat u paardenkastanje gebruikt en consulteer uw arts over de eventuele aanvullende therapieën die u gebruikt. Paardenkastanje mag niet worden gebruikt ter vervanging van medicatie die u door uw arts is voorgeschreven.
Paardenkastanje (Red Chesnut) behoort tot de bloesemremedies.Red Chestnut is voor mensen met een onbaatzuchtige overbezorgdheid en angst voor het welzijn van anderen, in het bijzonder familie en naaste vrienden.
Zij vrezen het ergste voor hun naasten. Ze zijn ook zeurderig en maken zich zorgen over de problemen van anderen. Vaak is dit een tijdelijke stemming van mensen in verzorgende beroepen zoals verpleegkundigen, therapeuten enz.…
Ook worden kastanjes in crèmes verwerkt omdat ze de huid strakker maken, zorgen voor een betere doorbloeding bij winterhanden en -voeten én vanwege de pijnstillende werking wordt deze crème ook bij reuma en jicht gebruikt.
Natuurlijk kun je deze crème kopen, maar je kunt hem ook zelf maken.
Snij twee flinke handen vol met kastanjes in 4 stukken en schil ze. Doe alleen het kastanjewit met een beetje water of rozenwater in een pan en kook ze tot ze zacht zijn -ca 20 minuten- (let op dat ze niet droogkoken). Maal alles fijn met een staafmixer en je crème is klaar.
(Zorg ervoor dat alle schillen verwijderd zijn, gebruik alleen het kastanjewit, want anders krijg je allemaal stukjes in je crème.)
Let op, het ziet er best lekker uit, maar deze crème is NIET eetbaar.
De kastanjeboom is familie van de zeepachtigen, dat betekent dat de boom reinigende inhoudsstoffen bevat.
Schil een paar kastanjes en snij ze in stukjes. Stop alleen de witte stukjes in een zakdoek en maak deze met een touwtje dicht. Dit zakje kun je meewassen met een witte was, want….. een witte was wordt hiermee weer stralend wit en sommige vlekken zullen verwijderen. (Het hangt natuurlijk af wat voor vlek het is.)
Als ze vers zijn kun je de kastanjes makkelijk schillen. Als ze ouder en rimpeliger zijn, wordt het een lastig klusje.
De boom wordt overigens witte paardekastanje genoemd, omdat hij in het voorjaar witte bloesem heeft. Er is ook een gecultiveerde boom met roze bloemen, deze wordt zover ik weet alleen in de Bach bloesemtherapie gebruikt.
Wil je liever kijken dan lezen?
Een online kruidenles door Andrea Bleeker over de witte paardenkastanje vind je op YouTube.
We bevelen de video ten zeerste aan.
https://www.youtube.com/watch?v=xzvsBReo6ds
https://www.kruidenmassages.nl/kastanje.html
https://nl.wikipedia.org/wiki/Paardenkastanje
https://www.floravannederland.nl/planten/witte_paardenkastanje
https://www.naturetoday.com/intl/nl/observations/natuurkalender/species/plants/horse-chestnut
https://www.ecopedia.be/boom/witte-paardenkastanje
https://www.bomenenzo.nl/paardenkastanje
https://www.woodwideweb.be/nl/atlas/3797.html
https://www.bloesemremedies.be/nl/bloesem-stockflesjes/5-red-chestnut-rode-paardenkastanje.html
https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/aesculus-hippocastanum
https://www.medicalnewstoday.com/articles/horse-chestnut
https://pixabay.com/nl/images/search/paardenkastanje
Maak kennis met de akkermelkdistel (Sonchus arvensis), een telg uit de veelzijdige composietenfamilie (Asteraceae)! Zoals de naam al laat vermoeden voelt deze plant zich thuis op bouwland en grasvelden, maar durft ook de ruige duinen te trotseren. En hoewel de gewone melkdistel al lang een …
Matricaria chamomilla L. is een beroemde medicinale plant die veel gebruikt wordt in de traditionele geneeskunde om allerlei ziekten te behandelen.
Kamille kwam overvloedig voor in Griekenland, waar men al in de oudheid zijn bijzondere geur had opgemerkt. Het is verrassend vast te stellen dat de menstruatie bevorderende werking die Dioscorides (ca. 40-90 na Chr.) in zijn ‘Materia Medica’ beschreef, negentien eeuwen later door wetenschappelijk onderzoek werd bevestigd.
Kamille wordt al eeuwenlang gebruikt voor spijsverteringsproblemen, krampen, winderigheid, hoofdpijn, slaapproblemen en vrouwelijke ongemakken. In Duitsland staat kamille bekend als “alles zukraut” en werd het in 1987 uitgeroepen tot geneeskrachtige plant van het jaar.
Er zijn talrijke studies over het medicinale gebruik van kamille, specifiek Matricaria chamomilla (echte kamille) en Chamaemelum nobile (Romeinse kamille). Kamille wordt al eeuwenlang gebruikt in de traditionele geneeskunde en heeft een breed scala aan toepassingen. Moderne wetenschappelijke onderzoeken hebben veel van deze toepassingen onderzocht en bevestigd. Hier zijn enkele belangrijke bevindingen:
Antioxidant en anti-inflammatoire eigenschappen:
Kamille bevat flavonoïden en terpenoïden, die sterke antioxidante en ontstekingsremmende eigenschappen hebben. Studies tonen aan dat deze verbindingen helpen bij het verminderen van ontstekingen en het beschermen van cellen tegen schade door vrije radicalen .
Verlichting van angst en stress:
Verschillende klinische onderzoeken hebben aangetoond dat kamille effectief kan zijn bij het verminderen van angst en het bevorderen van ontspanning. Een studie gepubliceerd in het “Journal of Clinical Psychopharmacology” toonde aan dat kamille-extract symptomen van gegeneraliseerde angststoornis (GAD) significant kan verminderen .
Spijsverteringsproblemen:
Kamille wordt traditioneel gebruikt om spijsverteringsproblemen zoals indigestie, winderigheid en diarree te behandelen. Studies hebben aangetoond dat kamille-extract spierspasmen in het maagdarmkanaal kan verminderen en een kalmerend effect heeft op de darmen .
Huidbehandeling:
Kamille wordt vaak gebruikt in crèmes en zalven om huidirritaties, eczeem en kleine wonden te behandelen. Onderzoek heeft aangetoond dat kamille ontstekingsremmende en antimicrobiële eigenschappen heeft die bijdragen aan de genezing van de huid .
Slaapbevordering:
Kamille-thee is een populair slaapmiddel. Onderzoek ondersteunt het gebruik van kamille om de slaapkwaliteit te verbeteren, vooral bij mensen die lijden aan slapeloosheid .
Menstruele pijn:
Er zijn aanwijzingen dat kamille thee of extract kan helpen bij het verlichten van menstruele krampen door het ontspannende effect op de baarmoederspieren.
Uitwendig wordt het door zijn ontstekingswerende, ontsmettende, jeukstillende en wondhelende werking gebruikt bij tandvleesontsteking, aambeien, jeuk, allergische uitslag, kleine wonden, doorligwonden, tepelkloven en droge, ruwe, schrale huid.
Bij klachten als verkoudheden, bronchitis, hooikoorts en sinusitis kan kamille in een stoombad verlichting bieden. Een aftreksel in het badwater neemt vermoeidheid weg en is verlichtend bij pijn, vooral buikpijn.
Het is vanouds een gekend middel tegen oogkwalen. Vandaag de dag bestaan verschillende preparaten op basis van kamille om de vermoeide ogen te betten. O.a. Kamillosan (van Ofta)
Als geneesmiddel worden de bloemhoofdjes en de etherische olie gebruikt.
De kwaliteit van de kamille hangt erg af van het tijdstip van plukken en van de manier van drogen. De beste tijd om de bloemhoofdjes te verzamelen is de 3de tot de 5de dag na het begin van de bloei. Het drogen geschiedt best op een luchtige, beschaduwde plaats.
De bloemen hebben een aangename geur en oefenen een reinigende en kalmerende werking uit op het maagdarmstelsel, in feite op alle organen die met slijmvliezen bekleed zijn.
Kamille is één van de veiligste kruiden en is goed voor onrustige kinderen. De bloemen kunnen gebruikt worden tegen emotionele spanningen en bij meditatie. Kamille wordt ook gebruikt in inhalaties voor astma.
Kamille is kalmerend, krampwerend, ontstekingsremmend, antiallergisch en verzachtend. Bij inwendig gebruik is kamillethee veilig voor kleine kinderen en helpt bij slapeloosheid, nachtmerries, irritatie en kiespijn.
Kamille wordt inwendig gebruikt bij aandoeningen van maag en darmen, zoals ontstekingen, buikgriep, maagzweer, maag- en galkolieken, misselijkheid en braken, spijsverteringsklachten en winderigheid.
Het helpt goed bij spanningshoofdpijn, psychosomatische pijnen, menstruatiepijn en andere krampen.
Kamillethee is uitstekend bij migraine en hoofdpijn veroorzaakt door de spijsvertering. Zo gauw je een hoofdpijn of migraine aan voelt komen, direct een kop kamillethee nemen want het werkt het beste in het beginstadium ingenomen.
Er zijn studies (Japan, 2008) die doen vermoeden dat een kopje kamillethee bij de hoofdmaaltijd de complicaties van diabetes type 2 en hyperglycemie tegengaat.
Kamille is een geneeskruid. Gebruik het daarom niet te lang achter elkaar. Maximaal 3 weken gebruiken en daarna overgaan op een ander kruid. Bij overdadig gebruik kan kamille namelijk klachten veroorzaken.
Sommige mensen worden echter misselijk van té grote doses en té sterke thee. Vermijd daarom grote doses tijdens de zwangerschap. Sommige mensen reageren allergisch bij aanraking met kamille.
Als je allergisch bent voor Jacobs kruiskruid, of last hebt van hooikoorts, kun je kamille beter niet gebruiken. Ook niet gebruiken tijdens de zwangerschap en als je bloedverdunners gebruikt, want kamille bevat cumarine (wat ook een bloedverdunner is).
Deze site vervangt geen deskundig advies voor medische behandeling. Raadpleeg altijd een deskundig zorgverstrekker of arts. Raadpleeg daaromtrent onze uitgebreide disclaimer elders op deze website.
Onze mede-redacteur Andrea Bleeker heeft op haar website, Kruidengeheimen, ook een pagina over echte kamille. We bevelen dit artikel ten zeerste aan: https://kruidenmassages.nl/kamille.html
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283
McKay, D. L., & Blumberg, J. B. (2006). A review of the bioactivity and potential health benefits of chamomile tea (Matricaria recutita L.). Phytotherapy Research, 20(7), 519-530.
Srivastava, J. K., Shankar, E., & Gupta, S. (2010). Chamomile: A herbal medicine of the past with bright future. Molecular Medicine Reports, 3(6), 895-901.
Amsterdam, J. D., Li, Y., Soeller, I., Rockwell, K., Mao, J. J., & Shults, J. (2009). A randomized, double-blind, placebo-controlled trial of oral Matricaria recutita (chamomile) extract therapy for generalized anxiety disorder. Journal of Clinical Psychopharmacology, 29(4), 378-382.
Kroll, U., & Cordes, C. (2006). Pharmaceutical prerequisites for a multi-target therapy. Phytomedicine, 13(1-2), 7-17.
Blumenthal, M. (1998). The Complete German Commission E Monographs: Therapeutic Guide to Herbal Medicines. American Botanical Council.
Glowania, H. J., Raulin, C., & Swoboda, M. (1987). Effect of chamomile on wound healing—a clinical double-blind study. Zeitschrift für Hautkrankheiten, 62(17), 1262-1271.
Zick, S. M., Wright, B. D., Sen, A., & Arnedt, J. T. (2011). Preliminary examination of the effects of chamomile on sleep in adults with insomnia. Journal of Clinical Psychopharmacology, 31(5), 699-705.
Srivastava, J. K., Pandey, M., Gupta, S. (2009). Chamomile, a novel and selective COX-2 inhibitor with anti-inflammatory activity. Life Sciences, 85(19-20), 663-669.
Deze bronnen bevestigen dat kamille een breed scala aan medicinale toepassingen heeft en ondersteunen het traditionele gebruik van deze plant in verschillende culturen.
In deel 2 over ereprijs gaan we dieper in op het medicinaal gebruik. Rembert Dodoens, ook bekend onder zijn gelatiniseerde naam Rembertus Dodonaeus (Mechelen, 29 juni 1517 – Leiden, 10 maart 1585)was een plantkundige en arts uit de Zuidelijke Nederlanden. In 1554 verscheen in het Nederlands …
In deel 2 gaan we dieper in op de geschiedenis van het medicinaal gebruik door de eeuwen heen.We hebben ons daarbij vooral gebaseerd op het boek “De Historia Naturalis” van Marcel De Cleene en enkele wetenschappelijke websites. (Zie bronnen) De geschiedenis van het medicinaal gebruik …
Look-zonder-look! Het klinkt een beetje als ‘zomer-zonder-zon’, ‘stad-zonder-straat’ of ‘BIB-zonder-boek’. Het is er, maar … het is er niet. Waar haalt deze plant haar naam vandaan? Dat merk je onmiddellijk als je de blaadjes tussen de vingers wrijft. Dan komt er inderdaad een typische knoflookgeur vrij. Je kan je niet vergissen. En toch voldoet look-zonder-look totaal niet aan de kenmerken van de uienfamilie. De leden van die familie zijn allemaal bolletjes waaruit lange holle stengels groeien en waaraan na de bloei mooie broedbolletjes komen. Zo onthult look-zonder-look zijn ware aard: een kruisbloemige die nieuwsgierige geesten blijft verbazen.
Het mysterie van de Nederlandse naam van deze plant is inmiddels wel opgelost. Je hoeft alleen maar een blaadje tussen je vingers te verfrommelen en meteen wordt de geur van knoflook duidelijk. Maar pas op, je wordt misleid, want het is helemaal geen knoflook! Het is… look-zonder-look!
En toch verwijst de wetenschappelijke naam – Alliaria petiolata (Alliaria officinalis; synoniem: Alliaria officinalis) – weer wél naar de lookfamilie. ‘Alliaria’ verwijst naar die plantenfamilie, maar hier zit de grap: het is niet waar! Het woord “Petiolata” daarentegen, afgeleid van het Latijnse “Petiolātus”, betekent eigenlijk bladsteel, wat verwijst naar de gesteelde stengelbladeren. Het lijkt erop dat zelfs in de botanische wereld misleiding niet uitblijft!
In het “Cruydeboeck” (1554) van Rembert Dodoens wordt de plant ‘Loock sonder loock’ genoemd (deel 5, capitel 69, bladzijde 684). Hij geeft ook een goede beschrijving: “Dit cruyt heeft ierst rondachtighe bladeren/ schier gelijck Violetten cruyt maer breeder grooter ende bleecker van verwen. Tusschen dese coemt die steel voort/ ontrent twee voeten hooch/ daer aen wassen bladeren die langer ende smalder sijn dan die ierste/ ende rontsomme ghekerft/ den bladeren van Netelen niet seer onghelijck/ maer meerder. Die als sy in stucken ghewreven worden/ ghelijck Loock riecken ende smaecken. Aen dopperste van den stelen wassen vele cleyne witte bloemkens/ ende daer naer cleyne langhe hauwkens/ daer in swert saet leyt. Die wortel es lanckachtich dun ende houtachtich.”
Engels: Garlic Mustard
Frans: Alliaire, Herbe aux aulx
Duits: Knoblauchsrauke
Binnen de kruisbloemenfamilie is de soort gemakkelijk te herkennen aan de witte bloemen, het blad en – zoals gezegd – de geur. Overigens verspreiden niet alleen de bladeren, maar ook de zaden en wortels deze geur.
Zoals bij alle soorten uit de kruisbloemenfamilie hebben de bloemen vier kroonbladeren. Bij look-zonder-look zijn de kroonbladeren tweemaal zo lang als de kelkbladeren. De plant kan tot 1 meter hoog worden. De hauwen zijn lang, de bladeren aan de voet van de plant zijn lang gesteeld. De bovenste bladeren zijn hartvormig en onregelmatig getand. De stelen zijn niet vertakt, en gaan meestal recht omhoog. De bloeitijd is van april tot juni.
Look-zonder-look volgt een boeiende, tweejarige levenscyclus met verschillende ontwikkelingsfasen. Tijdens het eerste jaar legt de plant de nadruk op het ontwikkelen van zijn weelderige bladeren, zonder bloesems of zaadproductie. Pas in het tweede jaar begint de plant zijn bloeiperiode, na een winterperiode waarin de wortels worden versterkt voor het komende groeiseizoen. Na deze periode bloeit de plant, waarbij hij al zijn energie richt op het produceren van bladeren, bloemen en uiteindelijk zaad. Dit fascinerende proces illustreert de voortdurende cyclus van groei en vernieuwing die inherent is aan het leven van een tweejarige plant.
Wandelend door de bruisende straten van een levendige winkelbuurt, is het niet waarschijnlijk dat u deze plant zomaar tegenkomt. Maar wacht eens even! Onlangs kruiste hij mijn pad op een stadspleintje, aan de voet van een torenhoge kraan, waar hij rustig zijn weg vond om te gedijen. In de gedeeltelijk beschaduwde bermen van wegen, langs oude stadswallen, aan de waterkant, en vooral in de weelderige omgeving van stadsparken en bosranden, is de kans groot dat u hem tegen het lijf loopt.
Het is één van de oudste keukenkruiden. In de middeleeuwen werd het als kruid gebruikt in plaats van knoflook of ui.
In het Engels wordt look-zonder-look “Mustard garlic” genoemd, wat meteen de smaak van de plant correct beschrijft: een combinatie van knoflook en mosterd.
Alle delen van de plant zijn eetbaar. De bloemen zijn een mooie garnering voor salades en de gedroogde zaden werken als mosterd. De lange dunne tapwortel heeft ook een milde mierikswortelsmaak.
De bladeren kunnen het best fijngehakt worden en spaarzaam worden toegevoegd aan salades of gegeten in kaassandwiches. Een “pesto” past ook heel goed bij lamsvlees. Voeg aan het einde van het koken toe aan soepen en stoofschotels, anders zal de maaltijd bitter smaken.
In het vroege voorjaar zijn de jonge blaadjes van de plant erg smakelijk, maar zodra de bloei begint, kunnen de bladeren bitter worden. Op dat moment zijn de bloemen meer geschikt voor consumptie. Wanneer de plant in zaad staat, kunnen de peulen worden gebruikt en kunnen daarna de zaden worden geoogst.
De wortel van de plant heeft een uitgesproken mierikswortelsmaak, maar heeft ook een lichte mosterdsmaak. De wortel wordt geoogst tijdens de groeiperiode in de herfst en winter van het eerste jaar, vóór de bloei van de plant.
Dit plantje is een waardevolle toevoeging in de keuken. De jonge blaadjes lenen zich uitstekend voor salades. Wanneer je de plant verhit, transformeert het subtiele lookaroma naar een scherpere smaak, vergelijkbaar met veldkers.
Van april tot juni kunnen de bladeren en jonge scheuten van look-zonder-look worden gebruikt als kruid in diverse gerechten, zoals salades, groentevullingen, ovenschotels, soepen, kruidenkwark, kruidenboter en zelfs pesto. Het smaakt echt heerlijk gesnipperd op een boterham met pindakaas.
Look-zonder-look is erg voedzaam omdat het grote hoeveelheden vitamine A, C, E en verschillende B-vitamines bevat. Naast deze vitamines bevat look-zonder-look ook nog calcium, kalium, selenium, ijzer, koper, mangaan, magnesium en omega-3 vetzuren.
Op de website Oogstenzonderzaaien.nl vind je een aantal heerlijke recepten met look-zonder-look.
https://oogstenzonderzaaien.nl/wiki/Look-zonder-look
Ook op de website Mergenmetz.nl staan een aantal leuke recepten; o.a. een look-zonder-look quiche.
https://mergenmetz.nl/recepten/look-zonder-lookquiche/
Een lekker pesto-recept is te vinden op de website van Doepserleven.nl
https://doepserleven.nl/wildplukken-alles-look-zonder-look-lekker-pesto-recept/
Bak je liever pannenkoeken met look-zonder-look dan lees je een goed recept op de website van Dekleinetheeboom.be
https://dekleinetheeboom.be/pannenkoeken-met-look-zonder-look/
Over ‘loock sonder loock’ schrijft Rembert Dodoens in zijn Cruydeboeck (1554) :
“In die medecyne en heeft dit cruyt gheen sonderlinghe ghebruyck/ maer in die spijse wordet van sommighen in plaetse van Loock gebruyckt. Die ongeleerde Apotekers gebruycken dit cruyt voor Scordium/ niet sonder dwalinge/ als schier al om kennelick es.” En verder: “Dit cruyt wordt nu ter tijt in Latijn gheheeten Alliaria/ van sommighen oock Scordotis/ maer en es die oprechte Scordotis niet.
Afgaande op dit citaat werd dit kruid in de 16de eeuw medicinaal niet veel gebruikt.
Uit het feit dat een synoniem voor deze plant Alliaria officinalis is kan men toch afleiden dat het in apotheken een veel gebruikt kruid was. In de volksgeneeskunde werd deze plant gebruikt als gorgelmiddel, bij astma en bij slijmvliesontsteking. Ook werd look-zonder-look gebruikt als kiemdodend middel, antibacterieel en antiwormenmiddel. De plant werkt bloedreinigend, urinedrijvend en bevordert de spijsvertering. Bij etterende wonden en insectenbeten kunnen omslagen met de gekneusde look-zonder-look worden aangebracht op de huid (FLEISCHHAUER, ET.AL., 2017, pp. 104-105).
Vroeger werd het medicinaal gebruikt bij ontstekingen, maar ook bij astma en bij het ophoesten van taai slijm.
Dan werd er een thee van met kokend water overgoten bladeren voorgeschreven of een drankje gemaakt van bladeren die in olie gedrenkt waren. Uit een oud kruidenboek lezen we: “Diegene zo korte adem hebben en astmatisch zijn, dient dit kruid erg goed in olie water gekookt en daarvan gedronken.”
Een aftreksel van de bladeren werd inwendig tegen astma en bronchitis gebruikt. “Het kruid verwarmt en mensen die lijden aan astma hebben inderdaad meer warmte nodig.”
Aftreksels werden ook gebruikt om diarree en darmcatarre te stoppen en om parasieten uit de darmen te verdrijven.
Het sap van de verse bladeren helpt heel goed tegen huidaandoeningen, (eczeem, huidschimmels) en met name tegen abcessen die slecht dichtgaan: kauw op de bladeren en spuug het daarna uit.
Vanwege de vele vitamines en mineralen die het kruid bevat is het eten van look-zonder-look goed voor de versterking van het immuunsysteem. Het verdunt het bloed, verlaagt het cholesterolgehalte, en kan mogelijks helpen kanker te voorkomen.
Deze site vervangt geen deskundig advies voor medische behandeling. Raadpleeg altijd een deskundig zorgverstrekker of arts. Ook wat betreft de op deze website aangeboden culinaire recepten mag u deze niet beschouwen als deskundig advies. Daarvoor dient u zich te richten tot een gehomologeerde arts, fytotherapeut of diëtist.
Lees daaromtrent onze disclaimer. Klik hier!
Look-zonder-look is de waardplant van het oranjetipje (Anthocharis cardamines), een wit vlindertje met oranje vleugelpunten dat vooral in het voorjaar veel opvalt, en van het klein geaderd witje (Pieris napi). Als je aandachtig kijkt en de gracieuze vlucht van het oranjetipje volgt, zul je al snel ontdekken waar look-zonder-look en andere leden uit de kruisbloemenfamilie te vinden zijn.
Rembert Dodoens : https://www.leesmaar.nl/cruijdeboeck/deel5/capitel069.htm
https://nl.wikipedia.org/wiki/Look-zonder-look
https://wildeplanteninbrugge.blogspot.com/2023/05/look-zonder-look-alliaria-petiolata.html
https://www.bostuin.com/productpagina/look-zonder-look-alliaria-petiolata
https://www.floravannederland.nl/planten/look-zonder-look
https://www.foresttoplate.com/look-zonder-look
https://oogstenzonderzaaien.nl/wiki/Look-zonder-look
https://mergenmetz.nl/recepten/groente/look-zonder-look
https://dekleinetheeboom.be/oog-in-oog-met-look-zonder-look
https://dekleinetheeboom.be/pannenkoeken-met-look-zonder-look
https://www.tuinadvies.be/artikels/de_top_5_lekkerste_onkruiden
Dit artikel over de medicinale toepassingen van de witte dovenetel is een bijdrage van onze medewerker Broeder Yvan Jacques, herborist en abt van het monasterium Mariakluizen te Brakel (Zegelsem.) Ze zijn er weer ! De brandnetels en zijn naaste buur de witte dovenetel of Lamium album …
Dit artikel werd geschreven door Nele Odeur op haar website Scent & Spice. https://www.scentandspice.nlWe danken Nele voor de toestemming om het artikel over te nemen; en we kunnen haar website warm aanbevelen. “Als etnobotanica heb ik wetenschappelijke kennis over het gebruik van planten, als kruidenkundige weet ik …
Tijdens de Middeleeuwen werd het kruid al gebruikt bij kiespijn en neusbloedingen. Men geloofde dat, als de patiënt het takje van het herderstasje links in de hand hield, de bloeding van het rechterneusgat zou verdwijnen en omgekeerd.
Herderstasje wordt niet expliciet genoemd in Hildegard van Bingens “Physica”. Ze bespreekt echter wel tal van planten en hun gebruik, en categoriseert ze op basis van hun eigenschappen. Het is echter mogelijk dat de identificatie en naamgeving van planten in de loop van de tijd zijn geëvolueerd, en dat de gebruikelijke namen die we tegenwoordig gebruiken mogelijk niet direct overeenkomen met de namen die in historische teksten werden gebruikt.
Herderstasje wordt wel al beschreven in Dodoens’ “Cruydeboeck” samen met het gebruik en de eigenschappen ervan. Rembert Dodoens (1517–1585) was een Vlaamse arts en botanicus die bekend stond om zijn invloedrijke werk op het gebied van plantkunde. Eén van zijn belangrijkste bijdragen was de publicatie van “Cruydeboeck”, voor het eerst gepubliceerd in 1554. Dit werk, later vertaald in verschillende talen, beschreef een grote verscheidenheid aan planten en hun toepassingen.
Nicholas Culpepper* (1616-1654) beschrijft in zijn ‘Complete Herbal’ ook de medicinale toepassingen van het herderstasje zoals die in zijn tijd bekend waren. Het is de beste beschrijving die ik kon vinden van het gebruik ervan in de traditionele kruidengeneeskunde.
https://www.gutenberg.org/files/49513/49513-h/49513-h.htm
De tekening van het herderstasje is te vinden op plaat 17 (Shepherd’s purse), de beschrijving op pagina 171.
“It is under the dominion of Saturn, and of a cold, dry, and binding nature, like to him. It helps all fluxes of blood, either caused by inward or outward wounds; as also flux of the belly, and bloody flux, spitting blood, and bloody urine, stops the terms in women; being bound to the wrists of the hands, and the soles of the feet, it helps the yellow jaundice. The herb being made into a poultice, helps inflammations and St. Anthony’s fire. The juice being dropped into the ears, heals the pains, noise, and mutterings thereof. A good ointment may be made of it for all wounds, especially wounds in the head.”
* Nicholas Culpeper (18 oktober 1616 – 10 januari 1654) was een Engelse botanicus, kruidkundige, arts en astroloog. Zijn boek ‘The English Physitian (1652), later genoemd ‘Complete Herbal (1653), is een belangrijke bron over het medicinaal gebruik van kruiden, zoals bekend in de 17de eeuw. Het is één van de meest gedetailleerde werken over medische astrologie in het vroegmoderne Europa.
Het is inderdaad vaatvernauwend, bloedstelpend, laxerend en versterkt de darmwanden.
Kruidenthee van de plant kan gebruikt worden bij overvloedige menstruatie, bloedende aambeien, neusbloedingen en bloedingen van het tandvlees; om ingewandsspieren te verstevigen bij verslapping van de peristaltiek. Vroeger werd het ook gebruikt om weeën op te wekken tijdens een bevalling.
(Bron: Genezende planten, Bruno Vonarburg, Artis-Historia, 1987)
“Herderstasch mag in geen huis ontbreken wegens zijn voortreffelijkheid.” Dit schrijft Broeder Aloysius (leerling van de beroemde Monseigneur Kneipp) in zijn standaardwerk “Troost der zieken” (1911). Hij beschrijft hierin ruim 300 geneeskrachtige planten met een grote verzameling huismiddelen van allerlei aard.
Herderstasje is inderdaad een probaat middel tegen bloedingen. Als bewijs geeft hij het volgende voorbeeld:
“Een heer had een hevig neusbloeden; al wat men aangewend had, scheen niets te baten; men vreesde voor zijn leven. Geen raad wetende, kwam men beangstigd tot mij. Ik raadde het kruidje Herderstasch aan: men hechtte geen geloof aan mijn woorden, daar men het al tevergeefsch beproefd had. Ik vermoedde aanstonds, dat men verouderde kruiden gebruikt had, liet een sterk aftreksel klaar maken, dit den patiënt opsnuiven en ook een kopje innemen. Bijna ogenblikkelijk hield het bloeden op.”
Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd het herderstasje als het ware herontdekt. Gezien het grote tekort aan medicijnen moesten de dokters en deskundigen op zoek naar alternatieven. Vandaar dat het herderstasje gebruikt werd bij de behandeling van gewonden.
Herderstasje werkt regulerend op bloedsomloop en bloeddruk. Dit betekent dat bij diegene met een te lage bloeddruk de bloeddruk zal verhogen en omgekeerd. De plant zou ook helpen bij hevige menstruele bloedingen en bij bloedingen na een bevalling.
Verder is het herderstasje ook werkzaam bij maagpijn, wekt de eetlust op en stimuleert de spijsvertering. Ook zou het spierversterkend werken en helpen bij bekkeninstabiliteit.
Uitwendig wordt het herderstasje gebruikt in een zalf of tinctuur bij bloedende verwondingen.
Een homeopathisch middel, gemaakt van de verse plant, wordt gebruikt om neusbloedingen en menstrtatiebloedingen te behandelen.
Er zijn verschillende producten (o.a. tincturen) in de handel verkrijgbaar op basis van herderstasje. Capsella Bursa-Pastoris heeft een gunstige invloed op de circulatie doordat deze plant bloedstelpende eigenschappen bezit.
Deze plant wordt traditioneel gebruikt bij bloedingen van de neus. Kan ook gebruikt worden bij sterke menstruatie.
Nooit gebruiken tijdens de zwangerschap. Mensen die in het verleden nierstenen hebben gehad moeten voorzichtig zijn met het gebruik van dit kruid. Dit kruid is in welke bereidingsvorm dan ook niet langer dan een jaar houdbaar. De hele plant inclusief de wortel, oogsten voordat de zaden rijp zijn. Slechts gebruiken onder toezicht van een arts! Te veel van dit kruid kan verlammend werken op het centraal zenuwstelsel.
Bij gebruik van een te grote hoeveelheid kunnen vergiftigingsverschijnselen optreden. Planten die op vochtige plaatsen groeien, worden vaak aangetast door de schimmel (Cystopus candidus) die een witte laag op de planten vormt. Zulke exemplaren mogen niet worden verzameld.
(Bron: http://plantaardigheden.nl/plant/beschr/gonnve/herderstasje.htm)
De auteurs van deze website geven geen enkele garantie, expliciet of impliciet, met betrekking tot de uiteindelijke resultaten die worden verkregen door de informatie van deze website toe te passen. Het gebruiken en consumeren van de beschreven producten gebeurt op eigen risico.
De auteurs zijn niet verantwoordelijk voor misbruik of verkeerde identificatie van een plant, of voor alle gevolgen voor uw gezondheid – of die van anderen – die daaruit kunnen voortvloeien.
Lees de volledige disclaimer op: https://www.stadsplanten.be/disclaimer-2/
https://www.herbrally.com/monographs/shepherds-purse
https://www.botanical.com/botanical/mgmh/s/shephe47.html
https://www.purplesage.org.uk/profiles/shepherdspurse.html
https://www.vanbruggenthee.nl/losse-thee/gezondheid/herderstasje-thee/
https://www.schwabepharma.be/plantenlexicon/detail/plant/herderstasje/
Ghalandari S et al (2017). Effect of hydroalcoholic extract of Capsella bursa pastoris on early postpartum hemorrhage: A clinical trial study. Journal of Alternative and Complementary Medicine 23, 794‐799.
De hiernavolgende tekst werd geschreven door Andrea Bleeker. Met dank voor de toestemming om de tekst te mogen gebruiken. We bevelen de website van Andrea ten zeerste aan. Het URL vindt u onderaan dit artikel. Sterk varkensgras Ons lichaam heeft een bepaalde hoeveelheid voedingsstoffen nodig …
Verschillende delen van de paardenbloem, waaronder de bladeren, wortels en bloemen kan men gebruiken vanwege hun potentiële medicinale eigenschappen. Dioscorides Volgens sommige bronnen wordt de paardenbloem al vermeld in de ‘Materia Medica’ (Περὶ Ὕλης Ἰατρικῆς) van Dioscorides, een Griekse arts en farmacoloog die in de 1e …
Als je door Brugge wandelt zie je overal op oude vestingmuren, op bruggen en kademuren, op de stoep, tegenaan huisgevels en op daken de muurleeuwenbek, met zijn sierlijke lila bloempjes met kleine gele vlekken. Gelukkig niet enkel in Brugge, evenzo in andere steden, want deze typische stadsplant is een schoonheid. Klein wat formaat betreft, en ogenschijnlijk teer en kwetsbaar, maar vergis u niet, het is een echte survivor die heel wat kan verduren.
Oorspronkelijk is het een bergplant uit Zuid-Europa. De mens heeft hem over Europa verspreid en in het begin van de 17de eeuw kwam hij hier terecht. In Vlaanderen is hij vrij algemeen in stedelijke gebieden, maar toch zeldzaam in de Kempen. Al sinds de tweede helft van de zestiende eeuw is het ingeburgerd in Vlaanderen. Al in 1554 wordt het door Dodoens beschreven. Het is één van de meest voorkomende muurplanten. De soort is een echte pionier die op verweerde muren kan kiemen.
Al heel vroeg in de lente – soms al in maart of april – verschijnen de eerste bloemen van het muurleeuwenbekje en de bloei gaat door tot de eerste vorst zijn intrede doet. Overal langs de langgerekte, vaak roodachtige stengels verschijnen de bloemetjes. Ze zijn klein – nog geen centimeter groot – maar meer dan de moeite waard om eens van dichtbij te bekijken. De kleur van de bloemetjes is schitterend violet met twee opvallende, gele vlekken. Een loepje kan goede diensten bewijzen.
Muurleeuwenbek is daarenboven bijzonder ingenieus. Insecten kunnen tussen de boven en de onderlip door de bloem bezoeken en zorgen voor de bevruchting. Ze worden daarbij door de mooie tekening op de onderlip en de twee gele knobbels geleid. Na de bevruchting buigt de bloemsteel naar de muur, zodat de zaadjes tegen de muur in spleten en voegen in het metselwerk gedrukt worden.
De manier waarop de zaden zich verspreiden en naar de muur toe ‘buigen’ is een ingenieuze aanpassing waardoor de plant in deze specifieke habitat kan groeien.
De zaden zitten meestal in kleine capsules. Als deze capsules rijpen en uitdrogen splitsen ze zich open en laten ze de zaden erin los. De capsules zijn bevestigd aan een slanke steel en hier komt de unieke aanpassing in het spel.
De steel van de zaadcapsule is hygroscopisch, wat betekent dat deze reageert op veranderingen in de vochtigheidsgraad. Als de lucht droog is droogt de steel uit. Deze actie buigt de zaden effectief naar de muur toe, waardoor ze in contact komen met het oppervlak. Daarna kunnen de zaden eraan blijven kleven, ontkiemen en beginnen groeien. Deze aanpassing zorgt ervoor dat de zaden in een gunstige omgeving terechtkomen voor kieming en groei. Recente onderzoeken brachten ook de invloed van bepaalde groeihormonen aan het licht.
Als de vruchten gewoon naar voren zouden staan, dan zou het zaad vallen. Dat zou een haast onmogelijke klim worden om weer boven te geraken. Ook mieren dragen hun steentje bij. Zij verslepen de zaden van het plantje naar hun nest, waarbij onderweg het nodige wordt gemorst. De mieren is het alleen te doen om het ‘mierenbroodje’, een oliehoudend en koolhydraatrijk aanhangsel op het zaad, waarmee de larven worden gevoed.
Muurleeuwenbek plant zich ook makkelijke vegetatief voort, dus door steeds vanuit de stengel nieuwe plantjes te krijgen.
De geslachtsnaam ‘Cymbalaria’ is afgeleid zijn van ‘kymbalon, wat ‘cimbaal’ of ‘bekken’ betekent. Dit verwijst naar de vorm van de bladeren. De soortaanduiding ‘muralis’ betekent uiteraard ‘muur’. Leeuwenbek in de Nederlandse naam verwijst naar de gelijkenis van de bloem met de muil van een leeuw, al moet ik toegeven dat die gelijkenis mij volkomen ontgaat… Ziet u het?
Hoewel er geen sterk bewijs bestaat dat suggereert dat de plant giftig zou zijn voor mensen wordt het weinig culinair gebruikt. De blaadjes van de muurleeuwenbek zijn eetbaar en worden in de mediterrane regio in salades verwerkt. Ze hebben een pittige smaak. Oudere bladeren worden bitter. De bloemetjes kunnen dienen als eetbare decoratie.
Hoewel de geneeskrachtige eigenschappen niet goed gedocumenteerd of uitgebreid onderzocht zijn werd de plant in de traditionele volksgeneeskunde gebruikt voor de heling van wonden.
Sommige herboristen suggereren dat de bladeren van de plant lokaal kunnen worden gebruikt om wonden en kleine huidirritaties te helpen genezen. Het werd destijds gebruikt als een mild ontstekingsremmend middel en heelmeesters brachten kompressen van de plant aan om ontsteking te verminderen. Muurleeuwenbekje werd eveneens gebruikt om nare gevolgen van insectenbeten te verzachten.
In de volksgeneeskunde werd het eveneens gebruikt als slijmoplossend middel om hoesten en ademhalingsklachten te verlichten. Er is echter geen wetenschappelijk bewijs voor de effectiviteit van dit gebruik.
Er is gemeld dat de plant milde laxerende effecten kan hebben.
Houd er rekening mee dat de informatie over het medicinale gebruik van Cymbalaria muralis voornamelijk anekdotisch is en gebaseerd is op traditionele volksgebruiken. Er is beperkt wetenschappelijk onderzoek om deze beweringen te onderbouwen en de veiligheid en effectiviteit van het gebruik van deze plant voor medicinale doeleinden zijn niet goed gedocumenteerd. Als u overweegt een plant voor medicinale doeleinden te gebruiken, is het van essentieel belang dat u een zorgverlener of deskundig fytotherapeut raadpleegt voor de juiste begeleiding en om uw veiligheid te waarborgen.
https://www.stadsplanten.nl/2017/01/muurleeuwenbek-van-exoot–tot-stedelijke-kleinood/
https://www.floravannederland.nl/planten/muurleeuwenbek/
https://nl.wikipedia.org/wiki/Muurleeuwenbek
