4 september 2026

Onkruid voor mijn deur? Moet ik het verwijderen?

Je wordt goedgeluimd wakker, staat op om een fijne dag met een dampende koffie te beginnen en gaat de ochtendkrant uit de brievenbus halen. Oei! Er zit een brief in je bus waarin je wordt aangemaand om, op straffe van een boete, het “onkruid” voor je deur te verwijderen. Daar gaat je fijne dag!

Wie door Brugge wandelt, hoeft niet ver te zoeken naar wilde planten. Ze groeien tussen de straatstenen, in de voegen van het voetpad, tegen gevels en langs de straatgoot. Een paardenbloem, straatgras, muurfijnstraal, muurleeuwenbek of klein glaskruid kan zich zonder enige menselijke hulp een plaatsje veroveren in de stad.

Maar wie is verantwoordelijk voor die spontane begroeiing? En mag een “wilde” plant zomaar blijven staan? We zochten het voor je uit.

Wat zegt de wet?

Er bestaat inderdaad een historische wettelijke basis voor de verplichting om de omgeving van een woning netjes te houden. Het vroegere artikel 551, 3° van het Belgische Strafwetboek bepaalde:

« Ceux qui auront négligé de nettoyer les rues ou passages, dans les communes où ce soin est mis à la charge des habitants. »

Of in het Nederlands: “Zij die hebben nagelaten de straten of doorgangen schoon te maken in gemeenten waar die zorg aan de inwoners is opgedragen.”

Deze bepaling vormde jarenlang de strafrechtelijke achtergrond voor gemeentelijke verplichtingen om onder meer voetpaden en aangrenzende delen van de openbare weg te onderhouden.

Maar dat is inmiddels geschiedenis. Het nieuwe Belgische Strafwetboek is op 1 september 2026 in werking getreden. Het vroegere artikel 551 maakt dus geen deel meer uit van het huidige Strafwetboek. Voor de Brugse situatie moeten we daarom kijken naar de actuele gemeentelijke regelgeving.

Hoe zit het precies in Brugge?

De huidige regels staan in het Algemeen reglement inzake afval en openbare netheid van de Stad Brugge. De gemeenteraad stelde de huidige versie vast op 26 januari 2026. Het reglement is sinds 1 maart 2026 van kracht.

Artikel 7 bepaalt eerst wie verantwoordelijk is voor het onderhoud. Bij bewoonde woningen zijn dat in eerste instantie de bewoners die op het adres in het bevolkingsregister zijn ingeschreven. Als zij in gebreke blijven, komt de eigenaar in beeld. Voor onbewoonde woningen, gebouwen en onbebouwde gronden is de eigenaar verantwoordelijk. Bij handels- en bedrijfsgebouwen ligt de verantwoordelijkheid bij de huurder, gebruiker, vruchtgebruiker of concessiehouder en, wanneer die ontbreekt of in gebreke blijft, bij de eigenaar. Voor appartementsgebouwen en wooncomplexen is de syndicus of een andere aangestelde verantwoordelijke verantwoordelijk. Voor gebouwen van openbare of parastatale diensten, scholen en kerken ligt die verantwoordelijkheid bij de betrokken overheid of beheerder.

Artikel 8 §1 omschrijft vervolgens wat er moet gebeuren. De personen die in artikel 7 worden genoemd, moeten ervoor zorgen dat de trottoirs, rioolroosters en greppels of straatgoten voor hun woning of gebouw in reine staat zijn. Onder meer modder, zwerfvuil, bladeren, onkruid, zand en hondenpoep moeten worden verwijderd. Bevindt zich tussen het voetpad en de straatgoot een groenstrook, dan valt ook die onder dezelfde onderhoudsplicht.
Dierenvrienden, opgelet! Hondenpoep wordt hier ook letterlijk vermeld!

Waar geen duidelijk trottoir aanwezig is, bijvoorbeeld in verkeersvrije straten en op pleinen, geldt de verplichting voor een strook van één meter vanaf de perceelsgrens.

En er is nog een opvallende bepaling: “bij het verwijderen van onkruid mogen geen bestrijdingsmiddelen worden gebruikt.” Wie zijn voetpad wil onderhouden, moet het onkruid dus op een andere manier verwijderen.

En wat als je het niet doet?

Wie de onderhoudsplicht niet naleeft, kan daarvoor uiteindelijk een GAS-boete krijgen. Artikel 83 van het Brugse reglement bepaalt dat inbreuken op het reglement worden gesanctioneerd met een administratieve geldboete volgens de toepasselijke wetgeving en het stedelijke GAS-kaderreglement.

Volgens artikel 4 van het Brugse GAS-kaderreglement kan die boete voor meerderjarigen en rechtspersonen oplopen tot 500 euro. Dat is het maximumbedrag, geen vaste boete. De sanctionerend ambtenaar bepaalt het concrete bedrag in elk individueel geval, rekening houdend met onder meer de ernst, omvang en duur van de overtreding, de veroorzaakte schade of overlast, de verwijtbaarheid en eventuele herhaling.

En daarmee komen we bij een interessante vraag:

Wat is onkruid?

Botanisch gezien bestaat er geen plantengroep die onkruid heet. Het is een menselijke beoordeling. Een paardenbloem in een strak gazon wordt gemakkelijk als onkruid beschouwd, terwijl dezelfde paardenbloem in een bloemenweide plots een waardevolle wilde plant is. Een muurleeuwenbek die zich tussen de voegen van een oude gevel heeft gevestigd, kan door de ene voorbijganger als ongewenste begroeiing worden gezien en door de andere als een typisch stukje stadsnatuur.

En precies daar zit een merkwaardige leemte in het reglement. Het bepaalt dat onkruid moet worden verwijderd, maar nergens wat onder “onkruid” moet worden verstaan. Er is geen botanische lijst van planten die wel of niet mogen blijven staan.

Een plant die iemand koopt en in een bloembak zet, noemen we een ‘sierplant’. Dezelfde plant die zichzelf een meter verder tussen twee tegels vestigt, noemen we dan weer ‘onkruid‘.

Minipetunia: onkruid of geen onkruid? — minipetunia: sierplant of onkruid?

Is minipetunia – zoals op bovenstaande foto – onkruid? Is muurfijnstraal of muurleeuwenbekje onkruid als het op een kademuur groeit? Is de vrij zeldzame gele helmbloem voor mijn deur onkruid of niet? Een plant kan botanisch interessant zijn zonder juridisch beschermd te zijn — en toch vinden wij het jammer wanneer ze wordt verwijderd.

We kunnen een aantal criteria in rekening brengen. Is de plant schadelijk? Is ze esthetisch verantwoord – en voor wie? Vormt ze een bedreiging? Veroorzaakt ze een gevaarlijk obstakel op het voetpad? Is ze giftig? Komt de volksgezondheid in gevaar? Is het een uitheemse soort die andere planten bedreigt? Overwoekert ze de omgeving? Is het een beschermde plantensoort?

Allemaal vragen waarop het Algemeen reglement inzake afval en openbare netheid geen antwoord geeft.
De deur naar willekeur en “alles over één kan scheren” staat dus wagenwijd open.

De vraag is: “Als we alle onkruid – zonder enig onderscheid – verwijderen, gooien we dan niet het kind met het badwater weg?”

De grens tussen gewenste en ongewenste begroeiing – tussen gewild en wild groen – is daardoor niet alleen een botanische kwestie. Ze wordt ook bepaald door beleid en regelgeving, beeldvorming, de inrichting en functie van de omgeving, persoonlijke voorkeuren, esthetische normen, kennis of onwetendheid, cultuur en gewoonten, en soms ook door toevallige of arbitraire keuzes. Wat op de ene plaats als waardevolle stadsnatuur wordt gekoesterd, kan enkele meters verderop plots als ongewenst onkruid worden beschouwd.

Stadsplanten verdienen een plaats

Dat maakt wilde planten in de stad juist zo interessant. Ze wachten niet tot wij voor hen een plaatsje hebben aangelegd. Ze zoeken zelf de plekken op waar ze kunnen leven: een kier in het voetpad, een verweerde muur, een stukje kale grond of een straatgoot.

De inwoner moet zijn voetpad dus netjes onderhouden. Dat staat in het reglement. Maar misschien hoeven we daarbij niet elke spontane plant als vijand te beschouwen.

Want wat voor enkelen onkruid is, kan voor anderen een waardevol stukje stadsnatuur zijn.

Bleekgele droogbloem is in Vlaanderen vrij zeldzaam, maar wordt steeds vaker in stedelijke gebieden aangetroffen.

Ik verwijs ten slotte graag naar het artikel dat mijn collega-natuurfotograaf en webmaster van de website Wilde natuur in Mechelen, Nic Carsauw, onlangs over hetzelfde onderwerp schreef. Hij benadert de problematiek vanuit een wat andere invalshoek, maar komt tot een aantal interessante vragen over de plaats van wilde planten in onze steden.

Onkruid op het voetpad – Wilde natuur in Mechelen

Bronnen

Stad Brugge – Algemeen reglement inzake afval en openbare netheid, vastgesteld op 26 januari 2026 en van kracht sinds 1 maart 2026.
Bekijk het volledige reglement (PDF)
Stad Brugge – Kaderreglement gemeentelijke administratieve sancties (GAS), versie vastgesteld op 26 februari 2024.
Bekijk het GAS-kaderreglement (PDF)
FOD Justitie – Hervorming Strafwetboek. Het nieuwe Belgische Strafwetboek trad in werking op 1 september 2026.
Bekijk de informatie van de FOD Justitie

De actuele Brugse reglementen en verordeningen zijn te raadplegen via de website van de Stad Brugge.
Overzicht reglementen en verordeningen – Stad Brugge