Wie in de late winter of het vroege voorjaar aandachtig naar het voetpad kijkt, ontdekt soms een klein maar verrassend levenskrachtig plantje dat zich vlak tegen de huisgevel nestelt. Het is de kleine veldkers (Cardamine hirsuta), een bescheiden kruid dat zich nauwelijks tien tot twintig centimeter hoog …
Wanneer de winter nog aarzelend over het land hangt en de meeste planten zich stilhouden in de koude aarde, is er één kleine voorbode van het nieuwe seizoen die zich al moedig toont. De kleine veldkers (Cardamine hirsuta) behoort tot de allervroegste groeiers: nog vóór …
Tussen Kerst en 3 januari organiseerde FLORON (FLORistisch Onderzoek Nederland ) voor de twaalfde keer de Eindejaars Plantenjacht. Honderden plantenliefhebbers gingen weer op zoek naar bloeiende planten. In totaal werden gemiddeld 13,2 soorten gevonden per wandeling. Bijna 400 mensen werkten vrijwillig mee aan dit onderzoek.
Rond de jaarwisseling organiseerde FLORON voor het twaalfde jaar op rij de Eindejaars Plantenjacht. Een telling met als doel een beter beeld te krijgen van de effecten van klimaatverandering op de plantengroei. FLORON vroeg plantenliefhebbers om tussen eerste kerstdag en 3 januari een uur te gaan wandelen en te zoeken naar bloeiende planten. In totaal werden 532 wilde of verwilderde plantensoorten bloeiend waargenomen.
Top 10 der winterbloeiers
De top tien van meest gevonden winterbloeiers bestaat, net als eerdere jaren, uit soorten die het grootste deel van het jaar of jaarrond bloeien. Tijdens milde winters of op zonnige en windluwe plekken zijn deze soorten in staat hun najaarsbloei te rekken.
In de top 3 staan Madeliefje (790 keer geteld), Straatgras (746) en Paarse dovenetel (694).
1
Madeliefje
2
Straatgras
3
Paarse dovenetel
4
Vogelmuur
5
Klein kruiskruid
6
Herderstasje
7
Paardenbloem
8
Duizendblad
9
Tuinwolfsmelk
10
Gewone melkdistel
Het merkwaardige is dat muurfijnstraal (Erigeron karvinskianus), dat in Brugge met verve de top tien van winterbloeiers aanvoert, zelfs niet in de top 25 van FLORON voorkomt.
muurfijnstraal (Erigeron karvinskianus)
Bronnen en meer informatie
* FLORistisch Onderzoek Nederland (FLORON) is een organisatie die zich inzet voor verspreidingsonderzoek naar en bescherming van de wilde planten in Nederland.
Wij wensen al onze lezers een stralend 2026, vol nieuwe ontdekkingen en verwondering in de natuur om ons heen. Moge dit jaar ons voldoening brengen bij elke wandeling door de stad, bij elk plantje dat we tegenkomen en bij elke groene ruimte die we koesteren. …
Met Kerstmis voor de deur willen wij alle volgers van Stadsplanten.be van harte een Zalig Kerstfeest toewensen, en voor het nieuwe jaar gezondheid, verbondenheid en vertrouwen.Moge deze stille tijd ons helpen om met aandacht terug te kijken op wat was, en met hoop vooruit te zien naar wat komt. Ook …
Tussen Kerstmis 2024 en Nieuwjaar 2025 trok ik door Brugge, op zoek naar wilde stadsplanten die, tegen alle verwachtingen in, nog in bloei stonden. Dat winterse avontuur leverde mooie ontdekkingen op, die u hier kan nalezen: https://www.stadsplanten.be/wat-bloeit-daar-in-de-winter/
Dit jaar willen we dat mooie initiatief graag samen met u verder laten groeien. Met uw hulp maken we er een warm en leerrijk experiment van.
De uitdaging!
Ga in de week tussen Kerstmis en Nieuwjaar op pad en kijk of u wilde planten ontdekt die nog bloeien. Maak een foto en stuur die door naar contact@stadsplanten.be.
Vergeet daarbij niet de naam van de fotograaf te vermelden, samen met de plaats en het tijdstip van opname, én — indien mogelijk — de naam van de plant. Wie wil, kan zich daarbij laten helpen door de ObsIdentify-app.
Een duur fototoestel is absoluut niet nodig. Ook met een smartphone kan u verrassend mooie beelden vastleggen. Let er vooral op dat de foto scherp is en dat de bloeiende plant duidelijk herkenbaar in beeld komt. U mag uiteraard meerdere foto’s insturen.
Alle inzendingen worden na Nieuwjaar met zorg verzameld en gepubliceerd op onze website, telkens met vermelding van de fotograaf.
Enkele voorproefjes:
Muurfijnstraal, 21 december 2025, Damme
We kijken ernaar uit om samen met u opnieuw stil te staan bij de verrassende rijkdom die de natuur ons biedt, zelfs midden in de winter.
Van harte wensen wij u een zalige Kerstmis en een gezegend Nieuwjaar 2026.
En wie weet… kruisen onze paden zich in het komende jaar wel eens, want er staan alvast enkele mooie activiteiten op de planning waarvoor we u graag zullen uitnodigen. Blijf www.stadsplanten.be volgen en laat u binnenkort opnieuw verrassen.
Loop langzaam door het bos en laat de stilte je omhullen. Hier en daar werd een boom verwijderd om ruimte te maken voor nieuwe groei, maar vaak blijft de stronk achter – een stille herinnering aan wat eens was. Maar onder de aarde bruisen de …
Het optuigen en plaatsen van de kerstboom is voor velen een moment van warmte, wonder en samenzijn. Zodra de boom staat, vult de kamer zich met de geur van dennengroen en het beloftevolle gevoel van het naderende kerstfeest. Met zorg worden lichtjes, slingers en versieringen …
Het “winteruur” staat voor de deur en dit betekent dat we voor een tijdje “op de pauzeknop” duwen. We maken volop plannen voor volgend jaar, maar de komende weken moet u dus geen nieuwe artikelen van ons verwachten.
Vandaag zijn we tegelijk aangekomen bij het zesde en laatste deel van “De kruidenfluisteraar spreekt…”. In deze reeks verschenen 27 gebedskaarten, elk gewijd aan een wilde plant — als fluisterende gidsen voor wie wil luisteren met hart en ziel.
Van meet af aan lieten we ons leiden door het heilige getal drie, een getal dat in oude tradities en in volksgeloof het getal is van “lichaam – ziel – geest”, of van “hemel – aarde – onderwereld”.
Onze inspiratiebron was de Nigon Wyrta Galdor, een bezweringstekst uit de 10de eeuw die letterlijk betekent: “Bezwering van de negen kruiden” — en negen is natuurlijk 3×3.
Maar wij gingen een stap verder: we kozen voor 3 × 3 × 3 = 27 kaarten. Niet zomaar een optelsom, maar een bewuste rituele structuur. Want 2 + 7 is opnieuw 9.
In deze 27 kaarten voltooit zich de cirkel. Een kring van plantenwijsheid, van bezieling, bescherming en overgave. Een uitnodiging om stil te staan, te luisteren en te herinneren wat altijd al geweten was: planten fluisteren hun verhaal.
Lievevrouwebedstro (Galium odoratum) is een geurige schaduwplant met diepe wortels in volksgeloof en religie. Oorspronkelijk gewijd aan de godin Freya, werd ze later verbonden met Maria. Haar geurige bladeren werden gebruikt om bedden te parfumeren en het kwaad te weren. In de middeleeuwen diende ze als beschermkruid tegen heksen, ziekten en boze geesten, en werd ze verbrand tijdens rooknachten ter zuivering van huis en haard.
Bij Maria-Hemelvaart – 15 augustus – werd ze in kerkelijke rituelen gewijd. Ook in het kraambed speelde ze een beschermende rol. Symbolisch staat ze voor zuiverheid, geboorte en spirituele bescherming. Lievevrouwebedstro is een stille wachter — een bescheiden plant met een krachtige, eeuwenoude betekenis.
Lievevrouwebedstro (Galium odoratum)
Melganzevoet
Melganzevoet (Chenopodium album) is een oud volkskruid dat symbool staat voor veerkracht en eenvoud. Het groeit op ruige, verstoorde gronden en werd in de volksgeneeskunde gebruikt bij spijsverteringsproblemen, menstruatiekrampen en wondverzorging. Ondanks haar status als “onkruid” was melganzevoet in tijden van schaarste een waardevolle voedselbron.
Mogelijk speelde ze ook een rol in oogstrituelen, als metgezel van het graan en symbool van vruchtbaarheid. In sommige streken werd ze bewust op het veld gelaten of verbrand ter bescherming en reiniging. Haar symboliek draait rond overleving, wilde kracht en het voedende van wat spontaan groeit.
Melganzevoet herinnert ons aan de verborgen kracht van het alledaagse. Ze is een vergeten wachter van het land, die leert dat ook uit de ruigte iets heilzaams kan ontstaan.
Melganzevoet (Chenopodium album)
Guldenroede
Guldenroede (Solidago spp.) is een nazomerkruid dat symbool staat voor licht, loslaten en herbronning. Ze wordt traditioneel ingezet voor de zuivering van nieren en urinewegen, en helpt bij herstel na ziekte, allergieën en huidproblemen. Maar haar werking reikt verder dan het fysieke: guldenroede helpt ook op zielsniveau om oude lasten los te laten en ruimte te maken voor nieuwe kracht.
Ritueel gebruikt in huiszegeningen en oogstfeesten, werd ze gezien als geluks- en beschermkruid. Met haar gouden bloemen weerspiegelt ze het licht van de nazomerzon en nodigt ze uit tot vertrouwen, eenvoud en innerlijke helderheid. In overgangstijden is ze een trouwe bondgenoot — een zegen uit het veld die zuivert, beschermt en doet stralen van binnenuit.
Guldenroede (Solidago spp.)
Meidoorn
Meidoorn (Crataegus monogyna) is een inheemse struik die al eeuwen symbool staat voor bescherming, liefde en vernieuwing. Zijn witte bloesems in mei kondigen de lente aan en verwijzen naar onschuld en puurheid, soms zelfs naar Maria. De rode bessen in de herfst symboliseren overvloed. In oude rituelen werd meidoorn geplant rond huizen en kerkhoven om negatieve invloeden en kwade geesten te weren. Zijn scherpe doorns staan krachtig voor bescherming.
Hij speelde ook een rol in liefdes- en huwelijksrituelen en werd bij midzomer gebruikt in huiszegeningen. In de volksgeneeskunde geldt hij als kruid voor het hart en voor innerlijke rust. Meidoorn nodigt uit om je te openen voor het nieuwe, met een gerust hart en een beschermde ziel.
Klein streepzaad (Crepis capillaris) – Groot streepzaad (Crepis biennis) – Gewoon biggenkruid (Hypochaeris radicata) – Vertakte leeuwentand (Scorzoneroides autumnalis) – Muizenoor (Pilosella officinarum) Vijf gele composieten op een rij: hoe hou je ze uit elkaar? In wegbermen, gazons, dijken en ruigten duiken vaak gele bloemen op die op het eerste gezicht allemaal op …
Zacht behaard gras met een verrassend rijke ecologie Gestreepte witbol (Holcus lanatus) is een algemeen voorkomend gras dat je vrijwel overal in Europa aantreft: in wegbermen, graslanden, gazons, ruigten en aan bosranden. Hoewel ze vaak wordt beschouwd als ‘gewoon gras’, is het in werkelijkheid een …
Zowel op 20 september als op 11 oktober nam kruidenvrouw Katrien Cattoor ons mee op een ochtendlijke kruidenwandeling door Brugge. Katrien is niet alleen de auteur, maar ook de bezielster van De Kruidenspiegel, een werk waarin zij de verborgen taal en kracht van planten tot leven wekt.
Met haar scherpe oog en haar liefde voor het groen leidde ze ons langs smalle steegjes, verstilde stadsparken en zelfs drukbezochte toeristische trekpleisters. Overal, waar de meesten achteloos voorbijlopen, wees zij ons op stadsplanten, bomen en struiken die zich met stille volharding aan het stadsleven hebben aangepast.
Zo wees ze ons bijvoorbeeld op de weegbree, die ondanks vele voetstappen telkens weer oprijst en zo symbool staat voor veerkracht. Ook de brandnetel kwam aan bod, vaak verguisd, maar door Katrien geprezen om zijn voedende en zuiverende kracht. De zachte geur van citroenmelisse liet ons even stilstaan bij haar rustgevende werking, terwijl de bescheiden brunel – een plantje dat velen over het hoofd zien – werd onthuld als een stille genezer met een rijke traditie in de volksgeneeskunde.
Elke ontmoeting met een plant werd door Katrien omgevormd tot een verhaal. Soms verwees ze naar oude gebruiken en volksgeloof, dan weer naar de geneeskrachtige werking of de rol van de plant in het dagelijks leven van vroeger en nu. Het was alsof de stenen van de stad plots zachter werden en plaats maakten voor een groene onderlaag vol herinneringen, symboliek en levenskracht.
Zo werden de wandelingen niet louter een ontdekkingstocht door Brugge, maar ook een reis door tijd en traditie – een spiegel waarin de mens zijn verbondenheid met de natuur kan herontdekken.
Katrien Cattoor geeft uitleg bij een prachtige ceder
Het vergde wat inspanning om zo vroeg uit de veren te komen, maar wie het deed, werd rijkelijk beloond. De stad lag er nog stil en half sluimerend bij, gehuld in de zachte tinten van de ochtend. Een lichte nevel hing boven de grachten, de kasseien glommen nog vochtig en het zeldzame vogelgezang gaf een bijna sprookjesachtige klank aan de tocht. Juist dat vroege uur gaf de wandeling een intieme en bijna magische sfeer – alsof Brugge voor even enkel voor ons haar geheimen prijs wilde geven. “De ochtendstond heeft goud in de mond”.
De kruidenwandeling start bij zonsopgang. De stad ontwaakt!
Alsof de wandeling zelf nog niet genoeg betovering bood, zorgde Katrien ook voor een lekker intermezzo. Voor iedere deelnemer had ze verse broodjes meegebracht, belegd met zelfbereide confituur van wilde pruimpjes die ze in de natuur had gevonden. Daarbij schonk ze geurige thee van kleefkruid, dat al sinds mensenheugenis geroemd wordt om zijn zuiverende kracht. En alsof dat nog niet genoeg was, haalde ze een mand tevoorschijn met zelfgebakken kruidenwafeltjes, waarin de smaak van de natuur op een speelse manier tot zijn recht kwam.
Die eenvoudige, maar liefdevol bereide lekkernijen werden met dankbaarheid en glimlach geproefd. Het versterkte niet alleen het lichaam na de tocht, maar ook het gevoel van verbondenheid: met de natuur, met de stad, en met elkaar.
broodjes belegd met pruimenconfituur en goudsbloem
Lekkere kruidenwafeltjes werden gul uitgedeeld en dankbaar aangenomen
Aan het einde van de wandeling was er niet alleen het gevoel van voldoening, maar ook van dankbaarheid. De deelnemers spraken hun bewondering uit voor de kennis en bezieling waarmee Katrien de stad in een groen verhaal wist om te toveren. Wat voor velen een vertrouwde omgeving leek, kreeg door haar ogen een nieuwe gelaagdheid: Brugge bleek niet enkel een stad van steen en water, maar evenzeer een stad van kruiden, bomen en wilde planten.
Met volle harten en lichte tred keerden de deelnemers huiswaarts, vervuld van verhalen, smaken en geuren die hen nog lang zouden bijblijven. Velen uitten de wens – of beter gezegd de stille hoop – dat dergelijke kruidenwandelingen in de toekomst vaker georganiseerd mogen worden. Want wie eenmaal ervaren heeft hoe de natuur in de stad spreekt, verlangt ernaar die stem opnieuw en opnieuw te horen.
Er is een grote kans dat je dit plantje al ontelbare keren hebt gezien – of beter gezegd: dat je er achteloos overheen bent gestapt. Letterlijk. En geef toe, misschien ook een beetje figuurlijk. De liggende vetmuur (Sagina procumbens) is geen schreeuwerige verschijning. Geen flamboyante …
Twee jaar Stadsplanten.be: een ode aan groen in de stad Het is feest op Stadsplanten.be! Vandaag blaast de website twee kaarsjes uit, en dat is een mooie gelegenheid om stil te staan bij wat in die twee jaar allemaal is bereikt. Sinds de lancering heeft de …
De vertakte leeuwentand (Scorzoneroides autumnalis, voorheen Leontodon autumnalis) is een vaste plant uit de composietenfamilie (Asteraceae), die vaak over het hoofd wordt gezien, maar bij nader inzien een verrassend boeiend lid van de inheemse flora is. Met haar zonnige, gele bloemen in de zomer en het najaar en de sierlijk vertakte bloeistengels biedt ze kleur op momenten dat andere planten al zijn uitgebloeid.
Voor wie met aandacht door de stad struint – ogen op stoep, berm of parkweide – is de vertakte leeuwentand een kleine herfstverrassing. Deze composiet duikt op waar je haar niet meteen verwacht: in open grasstroken, wegbermen, tussen klinkers, of zelfs in de scheuren langs paden in parken en begraafplaatsen. Ze hoort bij de vaste waarden van de nazomer en vroege herfst, en weet zelfs in de stad haar plaats op te eisen.
Hoe herken je haar in de stad?
De vertakte leeuwentand vormt eerst een plat rozet van langwerpige bladeren, die vaak veerspletig of licht getand zijn. Uit dat rozet groeit een bloeistengel – of beter: meerdere, vertakte stengels – tot zo’n 30 à 40 cm hoog. Aan het einde van elke zijtak prijkt een helder geel bloemhoofdje, met alleen lintbloemen (zoals bij een paardenbloem).
De stengel is kaal, meestal zonder bladeren, en vertakt zich op een sierlijke manier. Aan de achterkant van de bloemblaadjes zie je vaak een vleugje rood of paars. Wie goed kijkt, merkt dat de bloemhoofdjes meestal iets kleiner zijn dan die van de gewone paardenbloem.
De eindlob van het blad is lang en smal, wat een verschil is met bijvoorbeeld het gewoon biggenkruid.
Vertakte leeuwentand
Stadsbiotoop en vindplaatsen
De vertakte leeuwentand houdt van open, zonnige plaatsen op matig voedselrijke, eerder droge grond. In de stad is dat verrassend vaak het geval:
Bermen langs wegen en trambeddingen
Oude begraafplaatsen met schrale gazons
Verwaarloosde speelpleinen of hondenweides
Bloemrijke parkweides of extensief gemaaide graszones
Tussen de kasseien of stoeptegels
In Brugge, bijvoorbeeld, duikt ze op in rustige parkdelen zoals het Koningin Astridpark, op de hoger gelegen randen van de vesten, of in de Assebroekse Meersen en in Sint-Andries.
Waarom is ze interessant voor stadsplantenliefhebbers?
Nazomerbloei: Ze bloeit laat – van juli tot ver in oktober – en biedt daarmee nectar op momenten dat veel andere planten al zijn uitgebloeid.
Bijvriendelijk: Zweefvliegen, solitaire bijen en soms zelfs een vlinder weten haar te vinden.
Stedelijke taaiheid: Ondanks haar ogenschijnlijke fijnheid is ze bestand tegen betreding, kort maaien en droogte – zolang ze af en toe haar bloeimoment krijgt.
Indicatiesoort: Haar aanwezigheid kan wijzen op extensief beheer of schrale grond, vaak gunstig voor soortenrijkdom in stedelijk grasland.
De bloeiwijze van de vertakte leeuwentand
Aan de achterkant van de bloemblaadjes zie je vaak een vleugje rood of paars.
Van Leontodon naar Scorzoneroides
Tot voor kort stond de soort bekend als Leontodon autumnalis, wat ‘herfstleeuwentand’ betekent. Nieuwe DNA-onderzoeken hebben haar ondergebracht bij het geslacht Scorzoneroides, al blijft de oude naam in gidsen en volksmond nog vaak opduiken.
Waarom “autumnalis”?
De wetenschappelijke naam Scorzoneroides autumnalis vertelt ons al iets over het karakter van de plant. Het tweede deel, het soortepitheton autumnalis, is Latijn voor “herfstachtig” of eenvoudigweg “van de herfst”. Deze naam is bijzonder treffend gekozen, want de vertakte leeuwentand onderscheidt zich van veel andere gele composieten door haar latere bloei. Terwijl veel verwanten al in de lente of vroege zomer bloeien, komt deze plant juist in actie vanaf juli tot zelfs in oktober.
In een tijd waarin de meeste graslanden in rust gaan en veel kleur verdwenen is uit de stedelijke vegetatie, verschijnt S. autumnalis met haar heldergele bloemen als een kleine zonnestraal. De naam autumnalis is dus niet zomaar een aanduiding, maar een echte botanische hint: kijk uit naar deze plant als de zomer op haar einde loopt.
Verwarring met andere gele composieten
Wie stadsplanten observeert, weet: gele composieten zijn overal. Ze lijken op het eerste gezicht sterk op elkaar, maar met een beetje oefening kun je de vertakte leeuwentand vrij goed onderscheiden van enkele veelvoorkomende lookalikes.
De paardenbloem (Taraxacum officinale) is wellicht de bekendste. Ze bloeit vooral in het voorjaar en heeft meestal één stevige, holle bloeistengel met wit melksap. In tegenstelling tot de vertakte leeuwentand is de stengel niet vertakt.
Het gewoon biggenkruid (Hypochaeris radicata) lijkt sterker op onze herfstbloeier, maar heeft een dikkere, onvertakte stengel en opvallend behaarde bladeren. De bloemen zijn vaak wat groter. De eindlob van het blad is heel breed.
Klein streepzaad (Crepis capillaris) komt veel voor in de stad. Het heeft dunnere stengels dan de vertakte leeuwentand en draagt meer, kleinere bloemhoofdjes. De bloeitijd is van mei tot oktober, dus vaak in bloei tegelijk met vertakte leeuwentand. De bladeren zijn smal, veerspletig tot getand, vooral aan de voet van de plant. Vaak verspreid langs de stengel.
Tot slot is er muizenoor (Hieracium pilosella), een laagblijvende soort met grijsgroene, viltig behaarde bladeren. Ze bloeit meestal met één enkele bloem per steel en blijft laag bij de grond.
Een stadsplant met karakter
Haar vermogen om bloei door te zetten tot diep in de herfst maakt haar een symbool van volharding en veerkracht – net als veel stadsplanten zelf.
Tip voor de wandelaar: Let in september of oktober eens op als je over een verlaten graspleintje loopt. Zie je een wat tenger, vertakt stengeltje met gele bloemetjes die zich richting zon richten? Dan is de kans groot dat je oog op Scorzoneroides autumnalis is gevallen – een herfstbloeier met karakter.