Canadese fijnstraal versus hoge fijnstraal
De zogenaamde kleinbloemige fijnstralen staan momenteel volop in bloei. In Vlaanderen komen verschillende soorten voor die op het eerste gezicht nauwelijks van elkaar te onderscheiden zijn. Vooral de Canadese fijnstraal en de hoge fijnstraal lijken als twee druppels water op elkaar. Voor de leek is het een hele opgave om ze uit elkaar te houden – en eerlijk gezegd moet ook ik soms goed kijken.
Maar onlangs kreeg ik in Brugge een buitenkansje. Op een volledig versteende ondergrond stonden beide soorten toevallig broederlijk – of is het zusterlijk? – naast elkaar.
En plots wordt het verschil zichtbaar. Wanneer je de twee fijnstralen zo naast elkaar ziet, hoef je geen botanisch expert te zijn om de verschillen te ontdekken. Wat op het eerste gezicht één en dezelfde plant lijkt, blijkt bij nader toezien toch twee verschillende soorten te zijn.
Een duidelijk overzicht van de onderlinge verschillen
| Kenmerk | Canadese fijnstraal Erigeron canadensis |
hoge fijnstraal Erigeron sumatrensis |
| Oorsprong | Noord- en Midden-Amerika | Mexico tot tropisch Zuid-Amerika |
| Aanwezig in België/Vlaanderen | Al sinds de 17de eeuw | Pas sinds ca. 1990 |
| Silhouet | Slanke, vrij smalle en compacte plant | Grovere, vaak forser vertakte plant |
| Vorm | Smalle zuil/pluim; fijn, slank en rechtop | Brede, bossige pluim; grof, breed en vertakt |
| Stengel | Slank, rechtopstaand en dicht bezet met bladeren | Meestal steviger en duidelijker vertakt |
| Stengel – beharing | Groen, met verspreide, vrij lange, afstaande haren | Meestal duidelijker en dichter behaard, met kortere haren; |
| Bladeren | Smalle, relatief gladde en groene bladeren | Doorgaans breder en langer, vooral onderaan. Grijsgroen |
| Vrijwel kaal tot weinig behaard | Duidelijk behaarde bladeren | |
| Bladrand | Lange, opvallende wimperharen. Vrijwel kaal of hooguit zeer schaars behaard | Korte, fijne beharing. Duidelijk behaard, zacht grijsachtig behaard |
| Bloemhoofdjes | Klein, ca. 2–4 mm breed tijdens de bloei | Groter, ca. 4–6 mm breed |
| Lintbloemen | Ca. 0,5–1 mm; steken duidelijk buiten het omwindsel uit | Minder dan 0,5 mm; vaak vrijwel onzichtbaar en steken niet buiten het omwindsel uit |
Samenvatting
Bij de Canadese fijnstraal evolueren de bladeren van smal naar zeer smal en lijnvormig, terwijl de bladeren van de hoge fijnstraal breder blijven. De Canadese fijnstraal heeft bovendien relatief gladde, groene bladeren met langere wimperharen langs de rand; de hoge fijnstraal heeft duidelijk grijsgroene, kort behaarde bladeren. Juist de combinatie van bladvorm, beharing en bladrand is daarom een bruikbaar kenmerk om beide soorten van elkaar te onderscheiden.
De bloemhoofdjes vormen een goed onderscheid tussen de Canadese fijnstraal (Erigeron canadensis) en de Hoge fijnstraal (Erigeron sumatrensis). Vooral de grootte, de beharing van het omwindsel en de zichtbaarheid van de lintbloemen zijn daarbij bruikbaar. (Zie foto’s hierboven)
Bij de Canadese fijnstraal zijn de bloemhoofdjes klein, ongeveer 2–4 mm breed. Het omwindsel is vrijwel kaal en groen. De witte lintbloemen zijn relatief lang, ongeveer 0,5–1 mm, en steken duidelijk buiten het omwindsel uit. Daardoor is rond het gele hart van het bloemhoofdje een fijn, maar duidelijk zichtbaar wit randje te zien.
Bij de hoge fijnstraal zijn de bloemhoofdjes groter, ongeveer 4–6 mm breed. Het omwindsel is duidelijk kort en dicht behaard en heeft daardoor vaak een grijsgroene, wat wollige uitstraling. De witte lintbloemen zijn hier zeer kort, minder dan 0,5 mm, en steken nauwelijks of niet buiten het omwindsel uit. Ze zijn daardoor met het blote oog vrijwel onzichtbaar.
Nota: de lintbloemen zijn bij beide soorten wel degelijk aanwezig. Het is dus niet correct om te zeggen dat hoge fijnstraal geen lintbloemen heeft. Ze zijn alleen zo kort dat ze met het blote oog vaak nauwelijks opvallen. De Belgische sleutel vermeldt expliciet dat de lintbloemen aanwezig zijn; “bij de hoge fijnstraal zijn ze slechts rudimentair en steken ze niet buiten het omwindsel uit.”
Hoge fijnstraal in Vlaanderen / België
De Canadese fijnstraal komt al veel langer in Vlaanderen voor dan de hoge fijnstraal.
De Canadese fijnstraal is een oude Amerikaanse nieuwkomer. Ze bereikte Europa al in de 17e eeuw en was in de 20e eeuw in Vlaanderen al wijdverspreid.
De hoge fijnstraal is daarentegen een veel recentere inwijkeling. Deze soort vestigde zich pas tegen het einde van de 20e eeuw in onze streken en heeft zich vooral in de afgelopen decennia sterk uitgebreid.
De eerste vondsten van de hoge fijnstraal in Vlaanderen / België
De geschiedenis van de hoge fijnstraal in België gaat terug tot 1990. In dat jaar werd de soort voor het eerst officieel vastgesteld door M. Lannoy op een steen- of mijnterrein in Châtelineau (Henegouwen).
Ook in 1990 werd de soort door J. Lambinon waargenomen in de haven van Antwerpen. Deze vondst werd in 1991 gepubliceerd. De twee waarnemingen uit 1990 vormen de eerste gedocumenteerde Belgische records.
Tegen het begin van de 21ste eeuw was ze in België als een ingeburgerde nieuwkomer te beschouwen. Verloove en Boullet beschreven de soort in 2001 dan ook als een recente, maar inmiddels gevestigde plant. Op veel plaatsen komt hij zelfs al vaker voor dan zijn soortgenoot.
Ruige fijnstraal en gevlamde fijnstraal
Volledigheidshalve vermelden we dat in Vlaanderen ook – zij het in mindere mate – de ruige fijnstraal (Erigeron floribundus) en de gevlamde fijnstraal (Erigeron bonariensis) voorkomen
Collega Nic Carsauw maakte een mooie foto van de ruige fijnstraal.
In België werd de ruige fijnstraal (Erigeron floribundus) voor het eerst vastgesteld in 1999 in Kortrijk. De soort was toen nog zeldzaam, maar begon zich daarna geleidelijk uit te breiden. Ze werd aanvankelijk vooral gevonden in het zuiden van West-Vlaanderen, onder meer in Bissegem, Menen, Moen, Spiere-Helkijn en Wevelgem, maar ook in Brugge, Dadizele, Nieuwpoort, Roeselare en Ursel. Sindsdien heeft ze haar verspreidingsgebied verder uitgebreid naar onder meer de Kempen, Wallonië en het Brusselse havengebied.
De gevlamde fijnstraal is afkomstig uit Zuid-Amerika en in België een zeldzame, plaatselijk ingeburgerde exoot. Ze groeit vooral op warme, droge en stenige plekken in steden. Kenmerkend zijn de zeer smalle bladeren en de relatief grote bloemhoofdjes, waarvan de omwindselblaadjes vaak paarsachtig getint zijn. Vanaf de jaren 1990 nam haar verspreiding in België toe.
Bronnen en meer informatie
https://nl.wikipedia.org/wiki/Hoge_fijnstraal
https://www.yavannah.nl/detailpagina.php?soortid=330&catid=1&soortnaam=canadese_fijnstraal
https://www.ecopedia.be/planten/canadese-fijnstraal
https://wilde-planten.nl/gevlamdefijnstraal.htm
https://www.plantennamen.info/wetenschappelijke-namen/conyza-bilbaoana-ruige-fijnstraal
https://www.plantennamen.info/nederlandse-namen/hoge-fijnstraal-erigeron-conyza-sumatrensis
https://www.floravannederland.nl/planten/canadese_fijnstraal
https://www.floravannederland.nl/planten/hoge_fijnstraal
https://planther.nl/erigeron-bonariensis
https://www.wilde-planten.nl/ruigefijnstraal.htm
https://www.stadsplanten.be/fijnstraal-deel-1/
Link naar de 16 meest recente artikelen
- Uw mening over Stadsplanten.be telt!
- Onkruid voor mijn deur? Moet ik het verwijderen?
- Wilgenroosje … een romantisch verhaal
- Wilgenroosje
- Canadese fijnstraal versus hoge fijnstraal
- Wakker worden in de nazomer met het gefluister van de planten
- Kruidenwijding te Damme
- Waarom ik van het bouwverlof (bouwvak) houd…
- Gewone postelein: een vergeten groente tussen de straatstenen
- Wegwijs op Stadsplanten.be
- Achillea millefolium … van een mythische krachtpatser
- Aan de oever van het Minnewater te Brugge
- I want to ride my bicycle
- Een lied voor Achilles
- Wilde orchideeën in het Begijnhof te Brugge
- De legende van ’t boompje
Ontdek meer van Stadsplanten
Abonneer u om de nieuwste berichten in uw inbox te ontvangen.
Heel helder en ik probeer de verschillen te onthouden en ook werkelijk te zien. Determinatie voor gevorderden is dit.