Wilde planten in de stad
De zomermaanden staan helemaal in het teken van plantenverhalen. In onze volgende bijdragen vertellen we een aantal bekende of minder bekende verhalen waarin planten de hoofdrol spelen. Starten doen we met de legende van wolfspoot aan het Minnewater te Brugge. *** Men zegt dat er …
Onlangs mocht ik – op uitdrukkelijke vraag van de bewoonsters zelf – een plantenwandeling begeleiden in en rond het Brugse begijnhof. Het doel was eenvoudig, althans op papier: in anderhalf uur tijd kennis maken met een reeks planten die daar al jaren rustig hun eigen …
Wie aan de waterkant wandelt ziet meer dan waarschijnlijk – ook in de stad – de wolfspoot groeien. In Brugge vond ik ‘m al aan de boorden van het Minnewater, langs de oude vestingwallen, zelfs op een kademuurtje aan de Reie.
De wolfspoot is een overblijvende plant uit de lipbloemenfamilie (Lamiaceae) die vooral voorkomt in vochtige milieus. Je vindt haar langs oevers van sloten en rivieren, in moerassen, natte weilanden en andere voedselrijke, drassige bodems. De soort is wijdverspreid in Europa en delen van Azië en gedijt het best op zonnige tot halfbeschaduwde standplaatsen.
Botanisch gezien is wolfspoot een vrij onopvallende maar karakteristieke plant. Ze kan 30 tot 100 cm hoog worden en heeft een vierkante, vaak rood aangelopen stengel—typisch voor lipbloemigen. De bladeren staan tegenover elkaar, zijn langwerpig tot lancetvormig en grof gezaagd. De kleine, witachtige bloemen met paarse stipjes verschijnen in kransen in de bladoksels en bloeien van juli tot september. In tegenstelling tot veel andere lipbloemigen verspreidt wolfspoot geen uitgesproken aromatische geur.
De naam “wolfspoot” verwijst naar de vorm van de bladeren, die enigszins doen denken aan de afdruk van een wolvenpoot. De wetenschappelijke naam Lycopus is afgeleid van het Grieks: lykos (wolf) en pous (voet), wat dezelfde beeldspraak weerspiegelt. In het Engels staat de plant bekend als “gypsywort”, onder meer omdat het sap vroeger gebruikt werd om de huid donker te kleuren.
In de traditionele kruidengeneeskunde werd wolfspoot vooral gewaardeerd om zijn kalmerende werking op de schildklier. Extracten van de plant werden toegepast bij milde vormen van hyperthyreoïdie (een te snel werkende schildklier), evenals bij hartkloppingen en nervositeit. De werkzame stoffen, waaronder fenolzuren en flavonoïden, zouden een remmend effect hebben op de productie van schildklierhormonen. Daarnaast werd wolfspoot soms gebruikt vanwege een licht samentrekkende (adstringerende) en ontstekingsremmende werking.
Hoewel wolfspoot een lange traditie kent in de kruidengeneeskunde, is voorzichtigheid geboden. Het gebruik ervan kan invloed hebben op de hormoonbalans en is daarom niet zonder risico, zeker bij bestaande schildklierproblemen of in combinatie met medicatie. Moderne toepassingen gebeuren dan ook best onder begeleiding van een deskundige.
Deze site vervangt geen deskundig advies voor medische behandeling. Raadpleeg altijd een deskundig zorgverstrekker of arts. Ook wat betreft de op deze website aangeboden culinaire recepten mag u deze niet beschouwen als deskundig advies. Daarvoor dient u zich te richten tot een gehomologeerde arts, fytotherapeut of diëtist.
Al zijn de rituele toepassingen van Lycopus europaeus minder uitgebreid gedocumenteerd dan bij bekende magische kruiden zoals bijvoet of sint-janskruid, toch duikt de plant in verschillende volksgebruiken en symbolische handelingen op—vooral in Noord- en Midden-Europa.
Een eerste spoor vinden we in haar band met water en grensgebieden. Omdat wolfspoot groeit op de overgang tussen land en water, werd ze gezien als een “drempelplant”: een soort bemiddelaar tussen werelden. In sommige streken legde men takjes wolfspoot bij huisingangen of vensterbanken om kwade invloeden buiten te houden. Het idee was dat de plant, geworteld in drassige grond, negatieve krachten kon absorberen zoals ze ook water opneemt.
Daarnaast speelde wolfspoot een rol in beschermende rituelen. Het donkere sap, dat de huid zwart kan kleuren, werd vroeger gebruikt om handen of gezicht te beschilderen. Dat had niet alleen een praktisch doel (zoals camouflage bij rondtrekkende groepen), maar kreeg ook een symbolische betekenis: men geloofde dat het aanbrengen van deze donkere kleur bescherming bood tegen boze geesten of het “boze oog”. De zwarte kleur werd geassocieerd met het afweren en neutraliseren van onheil.
Ten slotte zijn er aanwijzingen dat wolfspoot deel uitmaakte van eenvoudige rituelen rond rust en evenwicht. Aftreksels of bundeltjes van de plant werden gebruikt in avondrituelen om onrust te temperen—wat mooi aansluit bij haar latere toepassing in de kruidengeneeskunde bij nervositeit en hartkloppingen. Hier zie je hoe praktische ervaring en symbolisch denken vaak hand in hand gingen.
Kortom, wolfspoot is een bescheiden oeverplant met een interessante combinatie van herkenbare botanische kenmerken, een sprekende naam en een geschiedenis van medicinaal gebruik die tot op vandaag blijft intrigeren.
Binnenkort vertellen we de legende van de wolfspoot aan het Minnewater.
https://nl.wikipedia.org/wiki/Wolfspoot
https://www.floravannederland.nl/planten/wolfspoot
https://www.ecopedia.be/planten/wolfspoot
https://waarnemingen.be/species/7020
Ook in augustus trokken we er nog één keer op uit – voor de allerlaatste safari van deze zomer! De nazomer staat al te trappelen en veel planten hebben hun hoogtepunt achter zich gelaten, maar wie denkt dat er niets meer te beleven valt, vergist zich grandioos. De …
Tijdens de maand augustus trokken we eropuit, op zoek naar het leven langs de waterkant – een fascinerende wereld vol oever- en waterplanten. Wie goed kijkt, ontdekt daar een verrassend rijke vegetatie die zich heeft aangepast aan het grensgebied tussen land en water: een plek van …
21 juli vandaag! Tijd om even de “Pauze“-knop in te drukken. We zijn al maandenlang dagelijks bezig met het schrijven van artikels voor deze website. Ondertussen zijn dat er al meer dan 220. Vanaf morgen gaan we voor enkele weken met vakantie. Medio september starten we dan weer met de publicatie van nieuwe – en hopelijk interessante – artikels.
We wensen al onze volgers, lezers, sympathisanten ook een deugddoende vakantie toe en we hopen jullie allemaal na de zomervakantie terug te zien.
Vandaag gaan we voor de tiende en laatste keer dit jaar op safari in de stad. We delen met jullie onze vondsten en voorzien ze van een korte commentaar. Een aantal van deze planten zullen later nog uitvoeriger aan bod komen.
Rood guichelheil (Anagallis arvensis subsp. arvensis) is een plant uit de sleutelbloemfamilie(Primulaceae). Het is één van de weinige planten uit Noord-Europa die scharlakenrode bloemen heeft.
Het is haast ongelooflijk hoe eigenzinnig en koppig sommige planten zich kunnen aanpassen aan de omgeving. Het Harig wilgenroosje komt van nature voor op vochtige plaatsen. Hier groeit het onverstoord in de volle zon op een dak. Niet te geloven.
Letterlijk overal langs de wegen zie je momenteel het Jacobskruiskruid bloeien. Het is een echte pioniersplant en hij verspreidt zich snel, doordat een volwassen plant 75.000 tot 200.000 vruchten kan produceren. Jakobskruiskruid is giftig voor de meeste zoogdieren, waaronder ook de mens, doordat het zestien verschillende alkaloïden bevat.
Het jakobskruiskruid vormt het hoofdvoedsel voor de zebrarups, de larve van de sint-jacobsvlinder (Tyria jacobaea). De rupsen van deze vlinder zijn aangepast aan het eten van jakobskruiskruid en zijn dus niet gevoelig voor vergiftiging.
Er bestaan een aantal soorten basterdwederik die niet altijd gemakkelijk van mekaar te onderscheiden zijn. Met een plantenloep zijn bij de beklierde basterdwederik duidelijk de klierhaartjes te zien.
Een andere soort is de viltige basterdwederik. De bladeren en stengels voelen echt viltachtig aan vanwege de ontelbare kleine haartjes. (Zie foto hieronder) Hij komt in geheel Europa voor. In Nederland en België is het een algemene soort.
De Brede wespenorchis groeit met name in bossen, duinen en kreupelhout op zandgronden, maar hier stond hij doodleuk aan de rand van een greppel. In Nederland is de plant vanaf 2017 niet meer wettelijk beschermd.
Het Vlasbekje (Linaria vulgaris), ook “vlasleeuwenbek” genaamd, is een algemeen voorkomende, overblijvend kruid uit de weegbreefamilie (Plantaginaceae). De plant komt algemeen voor op zandgrond, onder meer op ruderale plaatsen (ruigten, puinhopen), duinen en in wegbermen. Hier aan de kant van het voetpad, midden in de stad.
De wolfspoot (Lycopus europaeus) is een overblijvende, waterminnende plant uit de lipbloemenfamilie.
In de stad vinden we de plant voornamelijk langs vijvers, kanalen of vestingoevers.
Zo… geniet van de vakantie en tot ziens …
