Wilde planten in de stad
“Laat je meevoeren in het gebruik, de geschiedenis en de magie van de flora tijdens een wandeling van circa 3,5 kilometer. Proef van het lekkers dat wilde planten ons al eeuwen geven.” Dit lazen we op de uitnodiging van Katrien Cattoor – hart en ziel …
Begin juni schreven we nog met een wrang gevoel over de oevers van het Minnewater. Nauwelijks was de periode van ‘Maai Mei Niet’ voorbij of de maaimachine had bijna alle begroeiing weggeveegd. Wat kort voordien nog een levend lint van bloemen en kruiden was, lag er plots …
Onlangs nam ik een groep enthousiaste Bruggelingen mee naar de oevers van het Minnewater. Ik wou er de legende van de wolfspoot aan het Minnewater vertellen – ik zal dat hier morgen ook eens doen.
En eerlijk mensen… ik was beschaamd. Al dat onkruid!!!
Ik zag: geel nagelkruid, muursla, grote engelwortel, rode kornoelje, harig wilgenroosje, speerdistel, echte valeriaan, watermunt, moerasvergeet-mij-nietje, zwart tandzaad, grote waterzuring, kluwenzuring, moerasspirea, kattenstaart, smalle weegbree, bijenorchis (!), moerasandoorn, akkerdistel, gewone brunel, klein robertskruid, klein streepzaad, gewoon biggenkruid, grote weegbree, jakobskruiskruid, kluwenzuring, gewone raket, basterdwederik, hopklaver, kruipende boterbloem, grote ratelaar, voederwikke, ijle zegge, kleine klaver, margriet en … stel je voor… brandnetels. Wat een zootje!
Gelukkig had een stadsambtenaar – of was het de bevoegde schepen himself – op zijn bureau nog een exemplaar van de Brugse beleidsvisie liggen en, terwijl hij even koffiepauze nam, las hij op pagina 21: “”… Met deze maatregelen streven we naar een Brugge waar het openbaar domein een plek is van rust, groen en gemak, met ruimte voor duurzame ontwikkeling en respect voor de natuur.”
Brugge is tenminste een stad met een duidelijke visie: “Da moe ollemolle weg! Wa moet’n de toerist’n nie peiz’n! Brugge moe oltied schoane zien!”
En wie laat er nu in godsnaam een zeldzame, beschermde wilde orchidee zomaar staan? Iedereen zal hem willen plukken!
Dus werd de daad bij het woord gevoerd en de opdracht gegeven om al wat hoger dan 5 cm groeit met de bosmaaier te verwijderen. Opgeruimd staat netjes! Gelukkig is “Maai mei niet” achter de rug zeg! Er is echter één smetje op het mooie werk: de wolfspoot heeft men laten staan. Men dacht waarschijnlijk dat de wolf zou bijten.
Morgen gaan we de legende van de wolfspoot eens uit de doeken doen – voor hij ook weg is!!!
Onlangs mocht ik – op uitdrukkelijke vraag van de bewoonsters zelf – een plantenwandeling begeleiden in en rond het Brugse begijnhof. Het doel was eenvoudig, althans op papier: in anderhalf uur tijd kennis maken met een reeks planten die daar al jaren rustig hun eigen …
De Smalle weegbree is een zeer algemene en herkenbare soort van onze streken. Hij komt voor in graslanden, bermen, dijken, akkers, paden en zelfs in kieren tussen bestrating. Vooral op open, betreden of verstoorde bodems voelt hij zich goed thuis. Dat verband met wegen zit ook in …
Weegbree (Plantago spp.) is één van de bekendste en meest veelzijdige geneeskrachtige kruiden in Europa. De twee meest voorkomende soorten in Vlaanderen zijn:
Beide soorten hebben gelijkaardige medicinale eigenschappen.
Weegbree staat al eeuwenlang bekend om zijn krachtige werking bij allerlei kwaaltjes. Deze bescheiden plant – vaak te vinden langs paden en in bermen – blijkt een echte EHBO-held in de natuur.
Natuurlijke ontstekingsremmer
Dankzij stoffen als aucubine en flavonoïden werkt weegbree verzachtend en ontstekingsremmend, vooral op de huid en slijmvliezen. Denk aan geïrriteerde ogen, een ruwe keel of een schrale huid – weegbree biedt verlichting.
Helpt bij wonden en beten
Een vers blad of wat sap van weegbree kan rechtstreeks op een snijwond, insectenbeet of schaafwonde worden gelegd. Het werkt ontsmettend, samentrekkend en bevordert de genezing. Niet voor niets zegt het volksgeloof: “Weegbree op de wond legt de pijn in de grond.”
Hoeststillend en slijmoplossend
De bladeren bevatten slijmstoffen die een beschermend laagje vormen over geïrriteerde luchtwegen. Daarom vind je weegbree vaak terug in hoestsiroop – ideaal bij droge hoest, keelpijn of bronchitis.
Bacterieremmend
Weegbree-extracten kunnen de groei van bepaalde bacteriën, zoals Staphylococcus aureus, afremmen. Dit maakt de plant nuttig bij huidinfecties en ontstekingen.
Jeukstillend en verkoelend
Bij insectenbeten, prikken van brandnetel of zonnebrand biedt een gekneusd blad meteen verkoeling. Het blad verlicht de jeuk en kalmeert de huid.
Weegbree wordt in oude teksten vaak genoemd als voetstapkruid. Door haar voorkeur voor vertrapte paden symboliseerde ze veerkracht en bescherming onderweg. Ze groeide “waar de mens ging”, en zou:
👉 Draag een vers blad in je schoen bij een belangrijke tocht of verandering in je leven, als teken van bescherming en standvastigheid.
De “Nine Herbs Charm” (9-kruidenbezwering)
De “Nine Herbs Charm”, een Oud-Engelse genezingsspreuk uit de 10e eeuw (gevonden in het Lacnunga-manuscript), noemt wegbrade (weegbree) als één van de negen heilige kruiden.
In de bezwering wordt ze aangesproken als:
“Wegbrade, moeder der kruiden,
open de borst, werp de wond open,
dat daar het vergif moge ontsnappen.”
Hier werd de plant ritueel gezalfd of gebrand met andere kruiden om vergiften, ziekten en boze invloeden te verdrijven.
👉 Je kunt weegbree als deel van een moderne kruidenbuidel gebruiken, samen met andere “negenkruiden” (zoals kamille, brandnetel, bijvoet, venkel), als amulet tegen ziekte of innerlijke onrust.
Rookritueel
Gedroogde weegbree kan, net als salie of bijvoet, worden verbrand in rookrituelen:
👉 Laat weegbree samen met salie en rozemarijn smeulen op een houtskooltablet om een beschermend rookveld te creëren.
Rituele zalf of pleister
In volksmagie werd vaak een “groene pleister” gemaakt van weegbree, bijvoet en smeerwortel:
👉 Maak een kruidenpapje en strijk dit op de huid (bijv. pols of hartstreek) terwijl je uitspreekt wat je loslaat of wil genezen.
Herinner je je nog onze vorige tocht langs de rand van het plaveisel? Toen we tussen stoeptegel en rioolrooster onverwacht cypergras ontdekten dat haast opzettelijk deel leek uit te maken van het straatbeeld? Groot hoefblad dat zich breed maakte alsof het hier thuishoorde, kleine ooievaarsbek …
Toen ik onlangs aan het grasduinen was voor mijn nieuwe Facebookpagina “De Kruidenfluisteraar”, stootte ik op een intrigerend weetje: gewone kamille zou één van de “negenkruiden” zijn. De wat…? Mijn aandacht was meteen gewekt. Wat waren die mysterieuze negen? Nieuwsgierig dook ik dieper in de wortels van dit …
Onze mederedacteur, herboriste Andrea Bleeker, publiceerde op YouTube een zeer interessant filmpje over weegbree. We bevelen deze video ten zeerste aan omdat Andrea op een zeer duidelijke en verstaanbare manier uitlegt hoe weegbree inzetbaar is bij allerlei aandoeningen of kleine ongemakken. Vergeet ook niet een duimpje te geven, dat zal Andrea zeker plezieren.
Er bestaan verschillende soorten weegbree. Smalle weegbree (Plantago lanceolata) is een geslacht uit de weegbreefamilie (Plantaginaceae). De bladeren zijn lang en smal en lijken op de bladeren van de lelieachtigen. De grote weegbree (Plantago major) is gemakkelijk herkenbaar aan de brede bladeren. Grote weegbree groeit vaak op onverharde paden, in de straatgoot of tussen de straatstenen. Dat ze goed tegen betreding kunnen komt onder meer door die vlezige bladeren.
Daarnaast komen ook nog hertshoornweegbree (Plantago coronopus), getande weegbree (Plantago major subsp. intermedia) en ruige weegbree (Plantago media)
Weegbree is één van de meest verspreide planten ter wereld. Waar je ook komt, er is een grote kans dat je het kruid zult tegenkomen.
De Latijnse naam Plantago betekent trouwens “voetzool“. Het brede blad van de grote weegbree lijkt inderdaad op een voetafdruk. Ook werd het blad vroeger gebruikt om in primitief schoeisel te leggen voor een beter comfort van de voeten.
De Nederlandse naam weegbree komt al in het Oudsaksisch voor als ‘wegbreda’, samengesteld uit ‘weg’ en ‘breed’, dus een plant die breed op de weg groeit. Dit slaat vooral op de grote weegbree, die met haar brede bladeren algemeen langs wegen voorkomt.
In het oude Griekenland was de plant ook bekend als arnoglosson, ‘lammerentong’. Mogelijk is het zo genoemd vanwege de bladvorm of omdat de lammeren er graag van eten. Een oude Duitse naam is Schafzunge en een Franse naam langue d’agneau, ‘lammerentong’.
In Polen wordt de weegbree ‘Babka’ genoemd. Dat betekent ‘oude, wijze vrouw’, in de betekenis van ‘wijze kruidenvrouw’. Weegbree als gezondheidsbrenger dus.
Andere volkse namen zijn ook: allergiekruid, blarenkruid, jeukkruid, ezelsoren, geneesbladen, wondkruid.
Bij velen is weegbree wel bekend als het kruid dat kan helpen om de irritatie van brandnetelprikken weg te nemen. Maar hij kan veel meer!
Al in de oudheid beschouwde men de plant als zeer waardevol en werkzaam zowel bij in- als uitwendig gebruik. Al vroeg kende men het rustgevend effect dat toepassing van een oogwater van weegbree op vermoeide ogen had.
Plinius beweerde zelfs “dat stukken vlees die samen met de weegbree in een pot werden gedaan weer aan elkaar zouden groeien”.
Men kende aan weegbree allerlei magische eigenschappen toe. Zo bestond het gezegde dat drie wortels van de plant een kwaal genezen, vier wortels een andere aandoening laten verdwijnen en zes wortels (om de hals gehangen) nog een andere ziekte genezen.
In het Westen pasten natuurgenezers weegbree bladeren toe ter verlichting van droge hoest, ter verzachting van urineweginfecties en slijmvliesontstekingen van darmen of luchtwegen.
Volgens Hildegard von Bingen (ca. 1150) werd de wortel ook gebezigd bij bewusteloosheid.
Dat het algemeen bekend stond als een uitstekend geneeskruid blijkt ook nog uit hetgeen Rembertus Dodonaeus (Dodoens, 1517–1585) schreef: ‘De weegbree was bij de ouden soo seer gesocht ende gepresen, dat Themison den ouden Medicijn daer een gantsch boec af gemaect heeft, als den eersten ervinder van de groote ende wonderbaerlijke krachten van dit gewas…’
In zijn “Cruijdeboeck” (deel 1 capitel 60, bladzijde 110-113) schrijft hij het volgende:
Cracht en werckinghe
Die bladeren van Wechbree in spyse oft anders inghenomen sijn seer goet tseghen den loop ende vloet van den catarren/ ende stercken die maghe/ ende sijn bequaem den ghenen die uutdroeghen ende die hoesten.
Die selve bladeren ghesoden ende ghedroncken stelpen dat root melizoen ende den loop des buycx/ ende dijsghelijcx oock dat bloet spouwen/ tbloet pissen/ ende der vrouwen overvloedighe natuerlijcke crancheyt/ en alle bloet ganck.
Tsap van Wechbree inghenomen stelpt ende doet ophouwen dat overvloedich braken/ ende stopt alderhande bloet ganck ghelijck die bladeren ende tsaet.
Die wortel van Wechbree alleen oft met den wortelen ende saet in soeten wijn ghesoden ende ghedroncken opent die verstopte lever ende nieren/ ende sijn goet tseghen die geelsucht ende sweringhen der nieren ende der blasen.
Men scrijft oock van Wechbree dat drije wortelen met water ende met wijn inghenomen die derdedaechse cortse/ ende vier wortelen die vierdedaechse cortse ghenesen ende verdrijven.
Wechbree es oock goet ghebruyckt tot alle quade onsuyvere loopende ulceratien ende sweeringhen/ ouwe ende nieuwe wonden/ alle hittighe apostumatien ende gheswellen/
Omdat de huidige generatie mensen niet of nauwelijks meer op de hoogte is van de eigenschappen van de plant, wordt hij door de meeste mensen als nutteloos onkruid gezien. Vroeger had men wel waardering voor de plant: archeologische vondsten hebben aangetoond dat de plant twaalfduizend jaar geleden gebruikt werd als voedselbron. In oude geschriften blijkt dat de plant al voor onze jaartelling werd gebruikt als geneeskrachtig kruid.
Sinds de oudheid is weegbree veel gebruikt als geneeskrachtig kruid, maar vandaag de dag wordt het gedroogde kruid nog steeds medicinaal gebruikt (FLEISCHHAUER, ET.AL., 2017, pp. 14-15). Weegbree heeft een verfrissende, reinigende en antibacteriële werking. Uitwendig kan deze veelzijdige plant ingezet worden bij insectenbeten, brandwonden, zwellingen, ontstekingen en verwondingen. Bij eerste hulp is het kneuzen van een handvol bladeren effectief tegen insectensteken en om bloedingen te stelpen. Een aftreksel van weegbree is nuttig bij oogontstekingen, terwijl de inname van weegbree ontstekingen in mond en keel kan verlichten en klachten aan de luchtwegen kan verminderen. Daarnaast wordt de plant ingezet bij ontstekingen van de urinewegen, maagslijmvlies en bij een spastische darm.
Bereid de weegbree net als spinazie. Weegbree is lekker in eiergerechten, als broodbeleg en lekkere decoratie, kan verwerkt worden in sterke drank. Bloemen zijn te plukken in mei tot juli en te eten als snack, lekker door de salade, te stoven en in te maken in azijn of olie. Zaden zijn lekker als smaakmaker in groentegerechten en te verzamelen van augustus tot oktober. Uit de zaden is olie te persen en deze olie is lekker op toast of in de salade. Van oktober tot april kan de wortel worden geoogst. De wortel kan fijngesneden en samen met andere groenten in vullingen worden verwerkt in bladerdeeg en taarten. De smaak lijkt op champignon, met name de bloemen.
Hoe je weegbreethee of -tinctuur maakt kan je lezen op de website van Andrea Bleeker: https://www.kruidenmassages.nl/weegbree.html
Wanneer men het blad doorbreekt ziet men duidelijk de uitspringende nerven of vaatbundels. Het was vroeger (en ook nu nog?) een kinderspelletje om elke nerf die goed waarneembaar tevoorschijn kwam als orakel te beschouwen, om te weten te komen hoe lang men zou leven.
Elke uitspringende vaatbundel gold voor tien jaren. Een ander spelletje was op hetzelfde doorbreken van het blad gebaseerd, maar dan wees het aantal uitstekende nerven aan hoeveel maal men gelogen had. De huwbare meisjes zagen aan het aantal hoeveel kinderen zij hun toekomstige echtgenoot zouden schenken.
De grote weegbree is namelijk door de Europeanen onopzettelijk over de gehele wereld verspreid. Dit ging gemakkelijk want de kleverige – vooral de vochtig geworden – zaden bleven overal aan hangen… De Indianen noemden de plant zelfs “De voetstap van de blanke man“, omdat hij overal werd gevonden waar de Europeanen geweest waren.
Excessief gebruik van weegbree kan laxerend en/ of bloeddrukverlagend werken. Gebruik tijdens de zwangerschap of lactatieperiode wordt ontraden daar weegbree de uteruscontracties versterkt.
Deze site vervangt geen deskundig advies voor medische behandeling. Raadpleeg altijd een deskundig zorgverstrekker of arts. Ook wat betreft de op deze website aangeboden culinaire recepten mag u deze niet beschouwen als deskundig advies. Daarvoor dient u zich te richten tot een gehomologeerde arts, fytotherapeut of diëtist
Over Andrea Bleeker:
https://www.kruidenmassages.nl/weegbree.html
https://www.kruidenmassages.nl/kruidengeheimen.html
http://dnhofvandetoekomst.nl/wp-content/uploads/2015/05/Alles-over-de-Weegbree.pdf
https://nl.wikipedia.org/wiki/Weegbree
https://nl.wikipedia.org/wiki/Grote_weegbree
https://nl.wikipedia.org/wiki/Smalle_weegbree
https://www.kruidencursus.com/recepten-en-tips/geneeskracht-weegbree-familie
“Alles wat de mens nodig heeft voor gezondheid en genezing is door God in de natuur geleverd; de uitdaging van de wetenschap is om het te vinden.” (Paracelsus) Met dit citaat in het achterhoofd ging ik opnieuw – nu al voor de zesde keer – …