Auteur: Marc Willems

Tijd voor een welgemeende dankjewel

Tijd voor een welgemeende dankjewel

Lieve lezer, trouwe abonnee, nieuwsgierige stadsplantenfluisteraar, We staan even stil bij een mijlpaal — nou ja, we struikelen er bijna over: bijna 300 artikels en 1600 foto’s zijn er al verschenen op stadsplanten.be! Dat zijn er zoveel dat zelfs de hardnekkigste paardenbloem er een beetje van zou duizelen. …

Is er leven op Mars? (Deel 2)

Is er leven op Mars? (Deel 2)

Omdat we nu toch gewapend waren met een plantenloep – het equivalent van een vergrootglas voor nerds – besloten we nóg dieper te duiken. Letterlijk. We daalden af naar het microniveau, daar waar enkel mieren en hardnekkige korstmossen zich thuis voelen. En jawel hoor: op …

Is er leven op Mars? (Deel 1)

Is er leven op Mars? (Deel 1)

Gehoornde klaverzuring (Oxalis corniculata)
Gehoornde klaverzuring (Oxalis corniculata)
Gewoon varkensgras (Polygonum aviculare)
Gewoon varkensgras (Polygonum aviculare)
Grote weegbree (Plantago major subsp. major)
Grote weegbree (Plantago major subsp. major)
Harig knopkruid (Galinsoga quadriradiata)
Harig knopkruid (Galinsoga quadriradiata)
Herderstasje (Capsella bursa-pastoris)
Herderstasje (Capsella bursa-pastoris)
Straatgras (Poa annua)
Straatgras (Poa annua)
Hoge fijnstraal (Conyza sumatrensis)
Hoge fijnstraal (Conyza sumatrensis)
Liggende vetmuur (Sagina procumbens)
Liggende vetmuur (Sagina procumbens)
Vertakte leeuwentand  (Scorzoneroides autumnalis)
Vertakte leeuwentand  (Scorzoneroides autumnalis)
Tomatenplant (Solanum lycopersicum)
Tomatenplant (Solanum lycopersicum)
Waar kruiden fluisteren op jouw pad

Waar kruiden fluisteren op jouw pad

Misschien ken je de website “De Kruidenspiegel“ al. Indien niet dan is dit een echte aanrader!https://de-kruidenspiegel.odoo.com Katrien, de vrouw achter “De Kruidenspiegel”, vat het allemaal samen in één zin: “Waar kruiden fluisteren op jouw pad.” We laten haar even zelf aan het woord: “Als kruidenvrouw …

Stadsplanten op sociale media

Stadsplanten op sociale media

🌿 Zelfs stadsplanten hebben graag een publiek!Jawel, ook zij ontkiemen niet alleen tussen stoeptegels, maar bloeien volop op sociale media. Benieuwd waar onze groene vrienden digitaal wortel schieten? 📘 Volg ons op Facebook via “Wilde planten in Brugge”:👉 facebook.com/Wildeplanteninbrugge en op https://www.facebook.com/profile.php?id=61554168000174 via “Stadsplanten BE” 📸 Of laat …

Wilde orchideeën

Wilde orchideeën

bergnachtorchis (Platanthera chlorantha)
bergnachtorchis (Platanthera chlorantha) 
Bijenorchis (Ophrys apifera)
Bijenorchis (Ophrys apifera)
Grote keverorchis (Neottia ovata)
Grote keverorchis (Neottia ovata)
Gevlekte orchis (Dactylorhiza maculata)
© Foto: Dominicus Johannes Bergsma, CC BY-SA 4.0
Bosorchis (Dactylorhiza fuchsii)
Bosorchis (Dactylorhiza fuchsii) ??
Bosorchis – albinovorm
Gevlekte orchis
Gevlekte orchis

https://document.environnement.brussels/opac_css/elecfile/IF_biodiversite_Orchis_de_Fuchs_DEF_NL.pdf

https://waarnemingen.be/species/8746

https://wilde-planten.nl/bosorchis.htm

https://www.floravannederland.nl/planten/gevlekte_orchis

https://www.phytesia-orchids.com/nl/dacty/32-dactylorhiza-fuchsii-bosorchis-603161361395.html

https://eol.org/pages/1100874/articles?locale_code=nl

https://www.ecopedia.be/planten/bosorchis

Link naar de 12 meest recente artikelen

Bosorchis (Dactylorhiza fuchsii)

Bosorchis (Dactylorhiza fuchsii)

Het gebeurt niet elke dag dat je gewoon in het centrum van de stad (Brugge) een zeldzame bosorchis vindt. Bekijk deze prachtige opname! Deze witte vorm van Bosorchis (Dactylorhiza fuchsii) is inderdaad een voorbeeld van een albino-vorm of tenminste een sterk gedevitaliseerde kleurvorm. Wat opvalt in de foto: Deze …

Een groene ontdekkingstocht in de stad

Een groene ontdekkingstocht in de stad

Ook dit jaar trekken we tijdens de zomermaanden juni, juli en augustus weer de stad in, gewapend met loep, camera en een flinke portie verwondering. Geen zorgen: je hoeft je niet schrap te zetten voor een olifant op de Markt of een jachtluipaard in de Langestraat. Onze ‘prooi’ is een stuk subtieler – maar minstens zo fascinerend.

Hoe goed kent u de stadsplanten écht?

Hoe goed kent u de stadsplanten écht?

https://leidenuniv.eu.qualtrics.com/jfe/form/SV_6PWoNMlgZj8tuPI

Meer informatie over Hortus botanicus Leiden

https://hortusleiden.nl

Link naar de 12 meest recente artikelen

Op safari in de stad  – een teaser

Op safari in de stad – een teaser

Ook dit jaar gaan we tijdens de zomermaanden weer “op safari in de stad”.  Daarvoor hoeven we geen duur vliegtuigticket te kopen of honderden kilometer te rijden. We trekken op zoektocht naar de … straatgoot. Een hachelijke onderneming, waarbij alle zintuigen op scherp staan en …

Gehoornde klaverzuring (Oxalis corniculata)

Gehoornde klaverzuring (Oxalis corniculata)

Je flaneert op je gemak door de stad, zonnebril op, neus in de lucht — en plots zie je iets aan je voeten dat je blik naar beneden lokt. Daar, tussen stoeptegels en tegen verweerde gevels, groeit een laag plantje met de flair van een …

Stinkende gouwe: geneeskracht en ritueel door de eeuwen heen

Stinkende gouwe: geneeskracht en ritueel door de eeuwen heen

Langs vergeten tuinmuren, in schaduwrijke bosranden, tussen het puin van oude ruïnes en langs oude stadsmuren groeit een plant die eeuwenlang werd gevreesd én vereerd: de stinkende gouwe (Chelidonium majus). Al klinkt de naam wat oneerbiedig voor een plant met zo’n rijke geschiedenis. 

Een verhaal

Op een zachte lentedag vloog een zwaluw laag over de muur, haar vleugels fladderend in de frisse lucht. Ik glimlachte bij het zien van haar vlucht. “Ze zijn terug,” fluisterde ik, bijna tegen mezelf. Mijn grootmoeder had me ooit verteld dat de zwaluwen het sap van de stinkende gouwe gebruikten om hun blinde jongen weer te laten zien. Die gedachte had zich diep in mijn geheugen genesteld, en sindsdien was de plant voor mij veel meer dan slechts een kruid – ze stond voor helderheid en dieper inzicht.

Zachtjes kneep ik in een stengel. Het sap stroomde uit en kleurde mijn vingertoppen oranje, alsof het een stukje van haar geheimen wilde delen. “Goed tegen wratten,” hoorde ik mijn grootmoeder weer zeggen, “en tegen troebele ogen… ook die van het hart.” Haar woorden echoden in mijn gedachten, en die avond maakte ik thee van de bladeren, zoals zij altijd voor me had gedaan wanneer ik ergens mee zat.

De volgende ochtend liep ik opnieuw naar de muur. De zon gleed langs de bloemen, en plotseling voelde ik iets verschuiven, diep van binnen. Geen dramatisch inzicht, geen woorden uit de lucht – maar een diepe, kalme rust. Tussen de oude stenen, waar anderen slechts onkruid zagen, had ik iets teruggevonden wat ik was kwijtgeraakt: de eenvoud van helderheid en vrede.

Stinkende gouwe
Stinkende gouwe in de stad

De alchemie van de plant

Op het eerste gezicht onopvallend – met zijn fijn ingesneden blauwgroene bladeren en gele bloempjes als kleine zonnen – maar wie de stengel kneust, ontdekt het geheim: een diep oranjegeel sap, bijtend, geurend, mysterieus. Dit melkachtige vocht was ooit een medicijn én een magisch elixer.

Stinkende gouwe behoort tot de papaverfamilie en draagt, net als haar verwanten, een geheimzinnige kracht in zich. Ze bevat alkaloïden zoals chelidonine en sanguinarine, stoffen die krampstillend, pijnstillend, maar ook giftig kunnen zijn. Die dubbele aard maakt de plant tot een symbool van balans – tussen heling en schade, zuivering en vergiftiging.

In de volksgeneeskunde werd het sap rechtstreeks op wratten gedruppeld – het brandde, prikte, en droogde de huid uit. Middeleeuwse artsen schreven theeën en tincturen voor bij leveraandoeningen, geelzucht en galproblemen. De plant werd zelfs “het goud van de lever” genoemd. Niet toevallig: het felgele sap weerspiegelde de kleur van gal, wat volgens de toen populaire signatuurleer betekende dat de plant op dat orgaan werkte.

De zwaluw en het wonder

De naam Chelidonium komt uit het Grieks en betekent ‘zwaluw’. Volgens oude overleveringen plukten zwaluwen de bladeren van de plant om het gezichtsvermogen van hun blinde jongen te herstellen. Die mythe leidde ertoe dat men de plant ook bij oogkwalen gebruikte. Niet wetenschappelijk, wel magisch denken – iets wat diep geworteld zat in middeleeuwse geneeskunde.

Stinkende gouwe op een duiventoren in het Prinselijk Begijnhof te Brugge.
Stinkende gouwe op een duiventoren in het Prinselijk Begijnhof te Brugge

Rituele bescherming

Voor kruidvrouwen, druïden en later ook plattelandsgenezers had de Stinkende gouwe een plek in het rituele leven. Plukken deed men het liefst bij afnemende maan, of op midzomerdag, als de plant op haar krachtigst zou zijn. Het sap werd vergeleken met ‘heilig vuur’ – zuiverend, maar gevaarlijk.

Men droeg gedroogde stukjes in een amulet tegen ziekten of hing de plant boven de deuropening om kwade invloeden te weren. In sommige streken werd de wortel van de plant zelfs in beschermende spreuken gebruikt, als onderdeel van rituele zuivering van huis of erf.

In de middeleeuwen werd stinkende gouwe soms gebruikt als een beschermingsmiddel tegen het kwaad, vooral in de volksmagie. Dit gebruik van de plant in beschermende rituelen maakt deel uit van de bredere traditie van kruiden die verbonden waren met spirituele bescherming.

Omdat de plant werd gebruikt om de lever te zuiveren en om wratten te verwijderen, werd ze vaak geassocieerd met zowel lichamelijke als spirituele zuivering. In sommige tradities werd het sap van de plant gezien als een manier om de “onzuiverheden” van het lichaam en het verwijderen van negatieve invloeden.

Vergeten, maar niet verdwenen

Met de opkomst van de moderne geneeskunde verdween stinkende gouwe uit het medicijnkastje. De plant werd te riskant bevonden – inwendig gebruik kan leiden tot ernstige vergiftiging, met symptomen als misselijkheid, leverbeschadiging en verlamming. Toch duikt ze af en toe op, in homeopathische middelen of als onderwerp van hernieuwde belangstelling voor kruiden uit grootmoeders tijd.

Vandaag is Stinkende gouwe een herinnering aan hoe mensen ooit leefden met de natuur – niet alleen als voedselbron, maar als spirituele en medische gids. Ze is een levend archetype van de dunne lijn tussen genezing en vergif. Wie haar kent, weet: dit is geen gewone plant. Dit is een verhaal, door de natuur zelf geschreven.

Plinius de Oudere

Plinius de Oudere beschrijft stinkende gouwe (Chelidonium majus) in zijn encyclopedie Naturalis Historia (Boek 25, hoofdstuk 16). Hij noemt het een plant die bijzonder wordt gewaardeerd om zijn geneeskrachtige eigenschappen, maar waarschuwt ook voor de risico’s van verkeerd gebruik.

Enkele belangrijke punten die Plinius noemt over de stinkende gouwe zijn:

Geneeskrachtige werking:
Plinius stelt dat de plant een uitstekende remedie is tegen wratten en andere huidafwijkingen. Het sap van de stinkende gouwe, dat feloranje van kleur is, werd in de oudheid veel gebruikt om wratten aan te stippen en huidproblemen te behandelen.

Eigenschappen voor de ogen:
Plinius vertelt ook dat het sap van de stinkende gouwe gebruikt werd om gezichtsproblemen te verhelpen, met name om het zicht te verbeteren. 

Lever- en galproblemen:
Plinius noemt de plant ook in verband met leverziekten en galproblemen. De plant zou helpen bij het reinigen van de lever, wat haar tot een waardevol geneeskruid maakte in de oude wereld.

Voorzichtigheid bij gebruik:
Hij waarschuwt echter ook voor de kracht van de plant. Hoewel het een nuttig kruid was, moest het met zorg worden gebruikt vanwege de sterke en potentieel schadelijke werking van de actieve stoffen in het sap, wat kan leiden tot vergiftiging bij verkeerd gebruik.

Stinkende gouwe

Stinkende gouwe is een plant met een lange geschiedenis in de kruidengeneeskunde, maar gebruik ervan is niet zonder risico. Het feloranje melksap is bijtend en kan bij rechtstreeks contact de huid irriteren of zelfs brandwonden veroorzaken. Vooral bij gebruik rond de ogen is uiterste voorzichtigheid geboden.

Inwendig gebruik (zoals thee of tinctuur) kan leiden tot ernstige bijwerkingen, waaronder:

  • duizeligheid en sufheid
  • leverbeschadiging bij langdurig of verkeerd gebruik

Er zijn gevallen van leververgiftiging gerapporteerd bij het innemen van stinkende gouwe-preparaten zonder medisch toezicht. De werkzame stoffen in de plant zijn alkaloïden die in te hoge dosis toxisch kunnen zijn.

Gebruik stinkende gouwe daarom nooit op eigen initiatief inwendig, en raadpleeg steeds een arts of erkend fytotherapeut bij twijfel. Buiten bereik van kinderen houden. Zwangere vrouwen en mensen met leveraandoeningen moeten deze plant volledig vermijden.

Stinkende gouwe op YouTube

Tekst en video © Stadsplanten.be

Disclaimer

Lees ook onze uitgebreide disclaimer elders op deze website. Klik hier

Bronnen en meer informatie

https://www.floravannederland.nl/planten/stinkende_gouwe

https://www.ecopedia.be/planten/stinkende-gouwe

https://waarnemingen.be/species/6590


Link naar de 12 meest recente artikelen

Een onverwachte ontmoeting met… linze?

Een onverwachte ontmoeting met… linze?

Deze ochtend stond er iets heel gewoons op het programma: een postpakketje ophalen. Maar het is prachtig weer en ik besloot er een klein avontuur van te maken. “Waarom geen omwegje? Wie weet wat ik onderweg tegenkom?” dacht ik. En zoals wel vaker wanneer ik …

Klein glaskruid

Klein glaskruid

Al enkele weken trok een bescheiden maar opmerkelijk plantje mijn aandacht, daar aan mijn voordeur: het Klein glaskruid (Parietaria judaica). Wat op het eerste gezicht misschien lijkt op een onooglijk stukje groen, blijkt bij nader inzien een plant te zijn die eeuwenoude verhalen en verborgen …

Brugge Is Oltied Schoane

Brugge Is Oltied Schoane

Ik hou van mijn stad! Brugge is de mooiste stad van uren in de omtrek. Of zoals Willy Lustenhouwer al in 1988 zong: “Brugge is Oltied Schoane”. Het liedje is een liefdevolle ode aan de stad. In het zachte Brugse dialect bezingt Lustenhouwer hoe Brugge op elk moment van de dag haar eigen gedaante en schoonheid toont — van de nevelige ochtendstilte tot het warme avondlicht dat de gevels goud kleurt. Het is een eerbetoon aan de tijdloosheid van Brugge — altijd mooi, altijd zichzelf.

Had Willy vandaag nog onder ons geleefd, dan had hij zijn lied misschien lichtjes bijgeschaafd tot: “Brugge wás oltied schoane.” Want geef toe — hoe hard ons hart ook klopt voor de stad — hier en daar zijn er de laatste jaren toch wat schoonheidsvlekjes opgedoken. Brugge is een stad van twee gezichten geworden. Een schizofrene stad zeg maar. 

Neem nu de wilde planten in de stad, bijvoorbeeld. In de vorige legislatuur leek de “vergroening” – of zeg maar gerust “verwildering” – flink op gang getrokken. De stedelijke ambtenaar keek al eens de andere kant op wanneer aan uw voordeur een charmant Karpatenklokje flirtte met een vergeet-mij-nietje of een gele helmbloem. En als er plots een zeldzame bleekgele droogbloem tegen uw gevel aanleunde, hand in hand met een muurvaren of een muurleeuwenbekje? Ach ja, laat maar bloeien, dacht men dan – de romantiek van het onkruid, quoi.

Gelukkig waait er met de nieuwe bewindsploeg een frisse – of zeg maar kurkdroge – wind door de stad. Weg met die vergroening! Leve de vergrijzing! Groen is slechts goed voor twee dingen: tuinkabouters en Cercle-supporters. De gewone burger – u weet wel, die soort met beton in het hart –  gruwelt van groen. Weg ermee uit het straatbeeld! Bestrooi het met zout, overgiet het met azijn of hondenpis, vertrap het, steek het desnoods in brand of behandel het met een snuifje verboden glyfosaat. Verboden? Ach, details… De missie is heilig: Brugge moet weer proper grijs worden!

Enkel voor hondendrollen, braaksel, wegwerpbekers, wildplassers, pickpockets, pizzadozen, frietbakjes, achtergelaten steps, straatmuzikanten met versterkers en cruise-toeristen wordt nog een oogje dichtgeknepen. Die verstoren het straatbeeld amper – ze maken er gewoon deel van uit.

Maar wilde planten? Ho maar! Pelargoniums, petunia’s en viooltjes – soit, die mogen nog net. Ze brengen tenminste wat kleur in het decor. Diversiteit, weet je wel. Maar groen? En dan nog van die onbeschaamde types als zevenblad, Robertskruid, eikvaren, steenbreekvaren, bezemkruiskruid, gehoornde klaverzuring, herderstasje, kruipende boterbloem of – hou u vast – stinkende gouwe? Serieus? Waar haal je het lef vandaan om die vrij te laten groeien? Wat is de volgende stap? Mos op het standbeeld van Breydel en Deconinck? Een muurvaren op de gevel het stadhuis? Grenzen, mensen. Grenzen!

Dus wordt er met man en macht gespoten en gebrand. Niet te opvallend natuurlijk, want er zou wel eens een zuurpruim kunnen zijn die een klacht neerlegt bij de Raad van State. Maar stilletjes, tussen “donker en klaren” zoals ze hier in Brugge zeggen. En ja hoor, enkele dagen later is het resultaat overduidelijk: weg zeldzame zuidelijke eikvaren, weg sierlijke blaassilene en gerande schijnspurrie.

Aan de Coupure, waar tientallen yachts en woonboten liggen te blinken in de zon, is alle oevervegetatie vakkundig verwijderd. Want eerlijk, wie wil er nu dagelijks staren naar de majestueuze grote engelwortel, valeriaan, watermunt, wolfspoot, moerasspirea, moerasandoorn, grote kattenstaart, wederik, koninginnekruid, harig wilgenroosje of knopig helmkruid? De kapitein, die na het bevaren van de zeven wereldzeeën eindelijk rust zoekt, wil vooral één ding: géén groen!

Groen? Dat brengt toch alleen maar ellende! “Pas maar op voor die groene aanslag op je witte gevel” waarschuwt je buurman al zodra er een paardenbloem of schijnaardbei voor je deur durft te groeien. En van smalle weegbree, hondsdraf, bezemkruiskruid, klein glaskruid en Jacobskruiskruid krijg je gegarandeerd alleen maar niesbuien en rode ogen. Groen is geen vriend, het is een saboteur!

En ken je die onverlaat die écht een héle website heeft gemaakt over wild groen? Ja, serieus, die kerel probeert het publiek wijs te maken dat wilde planten in de stad mooi en divers zouden zijn. En alsof dat nog niet genoeg is, roept hij ook nog dat we biodiversiteit moeten koesteren en dat we wat toleranter en respectvoller moeten zijn tegenover dat ‘wilde’ groen. Hoe haalt hij het toch in zijn hoofd? Die ideeën zijn zo achterhaald dat ze bijna antiek zijn! Wie zit er nu te wachten op al dat gedoe met onkruid? Geef mij maar een keurig betegeld straatje, zonder verrassingen. 

eikvaren
2024
eikvaren
2025
2024
2025
2024
2024
2025
2024
2025

Link naar de 12 meest recente artikelen