Lieve lezer, trouwe abonnee, nieuwsgierige stadsplantenfluisteraar, We staan even stil bij een mijlpaal — nou ja, we struikelen er bijna over: bijna 300 artikels en 1600 foto’s zijn er al verschenen op stadsplanten.be! Dat zijn er zoveel dat zelfs de hardnekkigste paardenbloem er een beetje van zou duizelen. …
Omdat we nu toch gewapend waren met een plantenloep – het equivalent van een vergrootglas voor nerds – besloten we nóg dieper te duiken. Letterlijk. We daalden af naar het microniveau, daar waar enkel mieren en hardnekkige korstmossen zich thuis voelen. En jawel hoor: op …
Dat is de vraag die sterrenkundigen al decennia wakker houdt, met hun ogen strak gericht op die roestige buur in de ruimte. Mars, droog, stoffig, rotsig – een planeet die eruitziet alsof hij dringend een goeie regenbui kan gebruiken.
Toch blijft de vraag knagen: kan er daarboven iets leven, iets kruipen, iets bloeien – zelfs al is het maar een koppige korstmos met overlevingsdrang?
Gek genoeg dacht ik onlangs aan diezelfde vraag op de Markt van Brugge. Terwijl ik mij een weg baande tussen horden cruise-toeristen, fietsen, koetsen en terrasjesmensen, schoot het door mijn hoofd: “Kan hier eigenlijk nog iets groeien?”
Tussen het geplaveide verleden en het versteende heden, droomde ik even van een plantje dat dapper tussen de voegen zijn weg naar het licht zoekt. Wat ontdekken we het eerst: leven op Mars… of een verdwaald madeliefje dat halsstarrig zijn kopje opsteekt tussen de kasseien van de Markt?
Dus trokken we eropuit, gewapend met loep en goede moed, om het slagveld te inspecteren: de Markt van Brugge. Welk “onkruid” weerstaat aan de hiking boots van de duizenden toeristen en de spuit van de Roundup-ridders?
Uiteraard rekenden we op het obligate straatgras, dat in elk vergeten hoekje opduikt. Daar konden we — bij wijze van spreken — gerust zélf een shotje Roundup op innemen, zo zeker waren we ervan.
Maar goed, welke andere groene desperado’s zouden we nog aantreffen tussen de kasseien, toeristenvoeten en het dagelijkse stof van wafels, frieten en paardenmest? Dat we geen engelwortel of reuzenberenklauw zouden spotten, dat stond in de sterren geschreven. Nee, voor enig sprietje chlorofyl zouden we bijna op handen en knieën moeten gaan, neus op de kassei, in Sherlock Holmes-modus. Want wie op de Markt nog planten wil vinden, moet letterlijk laag bij de grond blijven. Kruip je mee? We vonden meer dan je vermoedt.
Gehoornde klaverzuring (Oxalis corniculata)
Gehoornde klaverzuring(Oxalis corniculata)
Gehoornde klaverzuring is een laagblijvend plantje met klaverachtige blaadjes en kleine gele bloemetjes. De blaadjes sluiten zich bij donker weer of aanraking. Vaak roodbruin van kleur, groeit het graag tussen stoeptegels en op verstoorde grond. De plant verspreidt zich snel via explosief openspringende zaaddozen. Oorspronkelijk uit Zuidoost-Azië, maar nu wereldwijd ingeburgerd. Ondanks zijn bescheiden uiterlijk is het een taaie overlever en een typische stadsplant.
Gewoon varkensgras (Polygonum aviculare)
Gewoon varkensgras(Polygonum aviculare)
Gewoon varkensgras is een liggende, taaie plant die vaak op kale, betreden plekken groeit, zoals straatranden en opritten. De smalle blaadjes en onopvallende bloempjes vallen weinig op, maar de plant is uiterst bestand tegen vertrapping. Vroeger werd het gevoerd aan varkens, vandaar de naam. Het behoort tot de duizendknoopfamilie en is een echte overlever, zelfs op arme, droge bodems. Een schoolvoorbeeld van stedelijke aanpassing en veerkracht.
Grote weegbree (Plantago major subsp. major)
Grote weegbree(Plantago major subsp. major)
Grote weegbree is een stevige plant met brede bladeren in een rozet en lange, rechtopstaande bloeistengels. Ze groeit vaak langs paden, trottoirs en op aangestampte grond. De bladeren zijn taai en bestand tegen betreding. Vroeger werd de plant gebruikt als wondkruid en tegen insectenbeten. Door haar veerkracht en verspreiding is ze een van de bekendste stads- en tredplanten: waar mensen gaan, volgt de weegbree. Een groene metgezel van de weg.
Harig knopkruid (Galinsoga quadriradiata)
Harig knopkruid(Galinsoga quadriradiata)
Harig knopkruid is een eenjarig plantje met zacht behaarde stengels en kleine bloemetjes met witte straalbloemen en een geel hart. Oorspronkelijk uit Zuid-Amerika, maar nu wijdverspreid in Europa, vooral in tuinen, tussen tegels en op omgewerkte grond. Het kiemt snel en vormt in korte tijd dichte matten. Ondanks zijn onooglijkheid is het een pionier in verstoorde habitats — vlijtig, onopvallend en altijd dichtbij, zelfs in het hart van de stad.
Herderstasje (Capsella bursa-pastoris)
Herderstasje(Capsella bursa-pastoris)
Herderstasje is een slank plantje met driehoekige hauwtjes die lijken op herderstasjes, waaraan het zijn naam dankt. Het bloeit bijna het hele jaar door met kleine witte bloempjes en komt veel voor langs wegen, op akkers en tussen stoeptegels. Oorspronkelijk uit Europa, maar inmiddels wereldwijd verspreid. Het is een echte overlever, zelfs in arme grond. Vroeger werd het gebruikt als geneeskruid en bloedstelpend middel. Klein, maar vol geschiedenis en veerkracht.
Straatgras (Poa annua)
Straatgras(Poa annua)
Straatgras is een lage, tere grassoort die overal opduikt: tussen stoeptegels, langs wegen en op betreden paden. Het is lichtgroen, bloeit bijna het hele jaar door en zaait zich razendsnel uit. Oorspronkelijk een veldplant, maar nu een typische stadsbewoner. Ondanks zijn kwetsbare uiterlijk is het uitzonderlijk taai. Zelfs op kale grond of in spleten weet straatgras te overleven. Een nederige maar hardnekkige pionier in de verstoorde ruimte van de stad.
Hoge fijnstraal (Conyza sumatrensis)
Hoge fijnstraal(Conyza sumatrensis)
Hoge fijnstraal is een hoge, slanke plant met smalle bladeren en pluizige, witgrijze zaadpluisjes. Ze kan tot twee meter hoog worden en groeit graag op braakliggende terreinen, bouwplaatsen en stoepen. Oorspronkelijk uit Zuid-Azië, maar sinds de 20ste eeuw sterk verspreid in Europa. Ze zaait zich overvloedig uit en is moeilijk weg te krijgen. Een echte stadsklimaatpionier: fors, flexibel en altijd klaar om nieuwe ruimte te veroveren.
Liggende vetmuur (Sagina procumbens)
Liggende vetmuur(Sagina procumbens)
Liggende vetmuur is een minuscule, kruipende plant met fijne steeltjes en piepkleine witte bloempjes. Ze groeit in voegen van stoepen, terrassen en tussen straatstenen, vaak waar men nauwelijks plantengroei verwacht. De blaadjes zijn vetachtig en blijven groen in de winter. Ondanks haar bescheiden uiterlijk is ze verrassend taai en wijdverspreid. Liggende vetmuur is een stille overlever: onopvallend, maar altijd aanwezig waar mensen lopen en stenen kieren achterlaten.
Vertakte leeuwentand (Scorzoneroides autumnalis)
Vertakte leeuwentand (Scorzoneroides autumnalis)
Vertakte leeuwentand is een geelbloeiende plant uit de composietenfamilie. Ze lijkt op een kleine paardebloem, maar bloeit later in het jaar en heeft sterk vertakte stengels. Je vindt haar op gazons, bermen en in ruigere grasstroken in de stad. De bladeren vormen een rozet, de bloemhoofdjes sluiten zich bij regen. Een echte najaarsbloeier, die met haar bescheiden schoonheid en aanpassingsvermogen kleur brengt in het late seizoen.
Tomatenplant (Solanum lycopersicum) !!!
Tomatenplant (Solanum lycopersicum)
De tomatenplant is een bekende cultuurplant met behaarde stengels, geveerde bladeren en gele sterbloempjes. Oorspronkelijk uit Zuid-Amerika, maar wereldwijd geliefd om haar sappige, rode vruchten. In de stad duikt ze soms onverwacht op uit composthopen of tussen stoeptegels, als ontsnapte tuinplant. Haar aanwezigheid verraadt menselijke activiteit en vruchtbare grond. Hoewel ze warmte en zorg nodig heeft, getuigt haar verschijning op straat van de verrassende veerkracht van gecultiveerde soorten.
(Alle foto’s werden op de Markt te Brugge genomen)
In “Is er leven op Mars – deel 2” graven we nog een laagje dieper op zoek naar leven op de Markt te Brugge. Stay tuned!
Misschien ken je de website “De Kruidenspiegel“ al. Indien niet dan is dit een echte aanrader!https://de-kruidenspiegel.odoo.com Katrien, de vrouw achter “De Kruidenspiegel”, vat het allemaal samen in één zin: “Waar kruiden fluisteren op jouw pad.” We laten haar even zelf aan het woord: “Als kruidenvrouw …
🌿 Zelfs stadsplanten hebben graag een publiek!Jawel, ook zij ontkiemen niet alleen tussen stoeptegels, maar bloeien volop op sociale media. Benieuwd waar onze groene vrienden digitaal wortel schieten? 📘 Volg ons op Facebook via “Wilde planten in Brugge”:👉 facebook.com/Wildeplanteninbrugge en op https://www.facebook.com/profile.php?id=61554168000174 via “Stadsplanten BE” 📸 Of laat …
Wilde orchideeën zie je niet meteen als typische stadsplanten. In een drukke winkelstraat hoef je er alvast niet naar te zoeken. En toch — tot mijn eigen verbazing — vond ik vier van de vijf hier besproken soorten midden in de Brugse stadskern. De vijfde ontdekte ik net buiten de stadsomwalling.
Orchideeën behoren tot de meest mysterieuze en zeldzame planten van onze flora. Ze zijn kieskeurig: ze verlangen schrale, kalkrijke bodems en een rustige omgeving, liefst zonder al te veel menselijke ingrepen. Niet bepaald het profiel van een stadsomgeving. Maar juist op vergeten plekken – zoals oude spoorwegdijken, braakliggende terreinen of zonnige bermen – kunnen ze onverwacht opduiken. Daar vinden ze soms precies wat ze nodig hebben: voedselarme grond, veel licht en weinig verstoring.
Hun verschijning in de stad blijft zeldzaam, maar tegelijk hoopgevend. Ze bewijzen dat zelfs tussen steen en asfalt ruimte kan zijn voor kwetsbare biodiversiteit. Als we onze stadsnatuur met wat meer aandacht beheren, niet te veel maaien en spontane groei durven toelaten, kunnen ook deze bijzondere planten een plek vinden – stil en onopvallend, maar wonderlijk aanwezig.
Welriekende nachtorchis x Bergnachtorchis
bergnachtorchis (Platanthera chlorantha)
De welriekende nachtorchis (Platanthera bifolia) en de bergnachtorchis (Platanthera chlorantha) lijken op het eerste gezicht sterk op elkaar, maar er is één opvallend verschil waarmee je ze vrij betrouwbaar uit elkaar kunt houden: de stand van de stuifmeelklompjes, ofwel pollinia.
Bij de welriekende nachtorchis staan deze klompjes dicht bij elkaar, bijna parallel, recht naar beneden gericht. Bij de bergnachtorchis daarentegen staan ze duidelijk uit elkaar in een V-vorm. Dit verschil heeft te maken met de manier waarop de bloemen worden bestoven: bij de welriekende nachtorchis raakt de vlinder met zijn tong het stuifmeel in het midden van de bloem, terwijl bij de bergnachtorchis het stuifmeel aan weerszijden van de kop terechtkomt.
Om die reden gaan we ervan uit dat het hier de bergnachtorchis betreft.
Daarnaast zijn er nog subtiele verschillen. De welriekende nachtorchis verspreidt vooral ’s avonds en ’s nachts een sterke geur om nachtvlinders aan te trekken.
Bijenorchis (Ophrys apifera)
Bijenorchis (Ophrys apifera)
De bijenorchis is één van de meest bijzondere wilde orchideeën in onze streken. Haar bloemen bootsen perfect het uiterlijk en zelfs de geur na van een vrouwelijke bij. Daarmee probeert ze mannelijke bijen te verleiden tot ‘schijnparing’, waardoor stuifmeel wordt overgedragen. In onze contreien gebeurt dit echter zelden; de plant bestuift zich meestal zelf. De bijenorchis houdt van zonnige, voedselarme graslanden en duikt soms verrassend op in steden, op braakliggende terreinen of bermen. Door haar exotisch ogende bloem en slimme strategie spreekt ze tot de verbeelding. Wie haar in het wild vindt, ontdekt een klein wonder van evolutie – zeldzaam, kwetsbaar, maar onvergetelijk.
Gevonden in de buurt van de Brugse stadsring.
Grote keverorchis (Neottia ovata)
Grote keverorchis (Neottia ovata)
De brede keverorchis is een onopvallende, maar fascinerende wilde orchidee. Haar groenige bloemen missen de opvallende kleuren van andere soorten, maar wie goed kijkt, ontdekt een subtiele schoonheid. Ze groeit op uiteenlopende bodems, van loofbossen tot wegbermen, en is minder kieskeurig dan veel andere orchideeën. De plant leeft in symbiose met bodemschimmels, wat haar sterk afhankelijk maakt van haar omgeving. In bloei — van mei tot juli — vormt ze een slanke aar met tientallen kleine bloempjes. Hoewel ze niet zeldzaam is, wordt ze vaak over het hoofd gezien. Toch is de brede keverorchis een stille getuige van hoe verfijnd en verborgen onze inheemse flora kan zijn.
De gevlekte orchis is een elegante wilde orchidee die opvalt door haar slanke bloeiwijze en de donker gevlekte bladeren, waaraan ze haar naam dankt. De bloemen variëren van lichtroze tot paars en zijn vaak fraai getekend met streepjes en stipjes. Ze groeit op vochtige, zure bodems in graslanden, heide en open bosranden. Hoewel ze niet uiterst zeldzaam is, is haar leefgebied in Vlaanderen sterk achteruitgegaan. De gevlekte orchis bloeit van mei tot juli en is een subtiele maar sierlijke verschijning. Wie haar tegenkomt, herkent meteen de delicate schoonheid van onze inheemse flora.
Deze soort vond ik in de Brugse rand te Sint-Andries. Omdat ik evenwel geen duidelijke foto heb kunnen nemen gebruikte ik voor dit artikel een foto van Wikimedia. <https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0>, via Wikimedia Commons
Bosorchis (Dactylorhiza fuchsii)
Bosorchis (Dactylorhiza fuchsii) ??
De bosorchis is een sierlijke wilde orchidee met slanke bloeiwijzen vol zachtroze tot lila bloemen, vaak voorzien van fijne paarse lijntjes en stipjes. Haar smalle bladeren zijn meestal gevlekt, wat haar helpt te onderscheiden van andere orchideeën. Ze groeit op voedselarme, kalkrijke bodems in graslanden, bosranden en wegbermen, en bloeit van juni tot juli. Hoewel ze in Vlaanderen vrij zeldzaam is, duikt ze soms op in onverwachte hoeken van het landschap, zelfs in stedelijke zones met de juiste bodem. De bosorchis is een fijne vertegenwoordiger van onze inheemse flora, die met haar subtiele charme de aandacht trekt van wie met aandacht naar de natuur kijkt.
Het belangrijkste verschil tussen de gevlekte orchis en de bosorchis zit in de vorm van de lip, het onderste deel van de bloem.
Bij de gevlekte orchis is die lip breed, afgerond en nauwelijks ingesneden – vaak bijna rond van vorm. De bosorchis daarentegen heeft een duidelijke driedelige lip, met een opvallend smalle middenlob die naar voren uitsteekt.
Beide soorten hebben vaak gevlekte bladeren, maar de bosorchis groeit meestal op drogere, kalkrijke bodems, terwijl de gevlekte orchis eerder vochtige, zure plekken verkiest.
Wie het verschil wil zien, kijkt dus best naar de bloem zelf: de lip verraadt welke orchidee je voor je hebt. Al geef ik toe dat het verschil – ook door mij – vaak moeilijk te zien is.
Het gebeurt niet elke dag dat je gewoon in het centrum van de stad (Brugge) een zeldzame bosorchis vindt. Bekijk deze prachtige opname! Deze witte vorm van Bosorchis (Dactylorhiza fuchsii) is inderdaad een voorbeeld van een albino-vorm of tenminste een sterk gedevitaliseerde kleurvorm. Wat opvalt in de foto: Deze …
Ook dit jaar trekken we tijdens de zomermaanden juni, juli en augustus weer de stad in, gewapend met loep, camera en een flinke portie verwondering. Geen zorgen: je hoeft je niet schrap te zetten voor een olifant op de Markt of een jachtluipaard in de Langestraat. Onze ‘prooi’ is een stuk subtieler – maar minstens zo fascinerend.
We geven het toe… de meeste mensen lopen er gewoon achteloos aan voorbij. Die kleine, dappere plantjes tussen de stoepstenen. Ze lijken allemaal wat op elkaar — laag bij de grond, soms wat verlegen, zelden spectaculair. En toch… kijk je goed, dan ontdek je ware juweeltjes: blaadjes met flair, bloempjes met bravoure.
Maar hoe scherp is úw plantenblik? Tijd voor de ultieme test! Doe mee aan de Plantenquiz van de Universiteit van Leiden (Hortus botanicus Leiden) en ontdek hoe het gesteld is met uw kennis van deze groene stadsgenoten.
Het kost u slechts 5 tot 10 minuten – en u helpt meteen mee aan echt wetenschappelijk onderzoek naar plantenkennis en burgerwetenschap. Waar wacht u nog op? Zet die plantenbril op en test uw groene vingers!
Ook dit jaar gaan we tijdens de zomermaanden weer “op safari in de stad”. Daarvoor hoeven we geen duur vliegtuigticket te kopen of honderden kilometer te rijden. We trekken op zoektocht naar de … straatgoot. Een hachelijke onderneming, waarbij alle zintuigen op scherp staan en …
Je flaneert op je gemak door de stad, zonnebril op, neus in de lucht — en plots zie je iets aan je voeten dat je blik naar beneden lokt. Daar, tussen stoeptegels en tegen verweerde gevels, groeit een laag plantje met de flair van een …
Langs vergeten tuinmuren, in schaduwrijke bosranden, tussen het puin van oude ruïnes en langs oude stadsmuren groeit een plant die eeuwenlang werd gevreesd én vereerd: de stinkende gouwe (Chelidonium majus). Al klinkt de naam wat oneerbiedig voor een plant met zo’n rijke geschiedenis.
Een verhaal
Op een zachte lentedag vloog een zwaluw laag over de muur, haar vleugels fladderend in de frisse lucht. Ik glimlachte bij het zien van haar vlucht. “Ze zijn terug,” fluisterde ik, bijna tegen mezelf. Mijn grootmoeder had me ooit verteld dat de zwaluwen het sap van de stinkende gouwe gebruikten om hun blinde jongen weer te laten zien. Die gedachte had zich diep in mijn geheugen genesteld, en sindsdien was de plant voor mij veel meer dan slechts een kruid – ze stond voor helderheid en dieper inzicht.
Zachtjes kneep ik in een stengel. Het sap stroomde uit en kleurde mijn vingertoppen oranje, alsof het een stukje van haar geheimen wilde delen. “Goed tegen wratten,” hoorde ik mijn grootmoeder weer zeggen, “en tegen troebele ogen… ook die van het hart.” Haar woorden echoden in mijn gedachten, en die avond maakte ik thee van de bladeren, zoals zij altijd voor me had gedaan wanneer ik ergens mee zat.
De volgende ochtend liep ik opnieuw naar de muur. De zon gleed langs de bloemen, en plotseling voelde ik iets verschuiven, diep van binnen. Geen dramatisch inzicht, geen woorden uit de lucht – maar een diepe, kalme rust. Tussen de oude stenen, waar anderen slechts onkruid zagen, had ik iets teruggevonden wat ik was kwijtgeraakt: de eenvoud van helderheid en vrede.
Stinkende gouwe in de stad
De alchemie van de plant
Op het eerste gezicht onopvallend – met zijn fijn ingesneden blauwgroene bladeren en gele bloempjes als kleine zonnen – maar wie de stengel kneust, ontdekt het geheim: een diep oranjegeel sap, bijtend, geurend, mysterieus. Dit melkachtige vocht was ooit een medicijn én een magisch elixer.
Stinkende gouwe behoort tot de papaverfamilie en draagt, net als haar verwanten, een geheimzinnige kracht in zich. Ze bevat alkaloïden zoals chelidonine en sanguinarine, stoffen die krampstillend, pijnstillend, maar ook giftig kunnen zijn. Die dubbele aard maakt de plant tot een symbool van balans – tussen heling en schade, zuivering en vergiftiging.
In de volksgeneeskunde werd het sap rechtstreeks op wratten gedruppeld – het brandde, prikte, en droogde de huid uit. Middeleeuwse artsen schreven theeën en tincturen voor bij leveraandoeningen, geelzucht en galproblemen. De plant werd zelfs “het goud van de lever” genoemd. Niet toevallig: het felgele sap weerspiegelde de kleur van gal, wat volgens de toen populaire signatuurleer betekende dat de plant op dat orgaan werkte.
De zwaluw en het wonder
De naam Chelidonium komt uit het Grieks en betekent ‘zwaluw’. Volgens oude overleveringen plukten zwaluwen de bladeren van de plant om het gezichtsvermogen van hun blinde jongen te herstellen. Die mythe leidde ertoe dat men de plant ook bij oogkwalen gebruikte. Niet wetenschappelijk, wel magisch denken – iets wat diep geworteld zat in middeleeuwse geneeskunde.
Stinkende gouwe op een duiventoren in het Prinselijk Begijnhof te Brugge
Rituele bescherming
Voor kruidvrouwen, druïden en later ook plattelandsgenezers had de Stinkende gouwe een plek in het rituele leven. Plukken deed men het liefst bij afnemende maan, of op midzomerdag, als de plant op haar krachtigst zou zijn. Het sap werd vergeleken met ‘heilig vuur’ – zuiverend, maar gevaarlijk.
Men droeg gedroogde stukjes in een amulet tegen ziekten of hing de plant boven de deuropening om kwade invloeden te weren. In sommige streken werd de wortel van de plant zelfs in beschermende spreuken gebruikt, als onderdeel van rituele zuivering van huis of erf.
In de middeleeuwen werd stinkende gouwe soms gebruikt als een beschermingsmiddel tegen het kwaad, vooral in de volksmagie. Dit gebruik van de plant in beschermende rituelen maakt deel uit van de bredere traditie van kruiden die verbonden waren met spirituele bescherming.
Omdat de plant werd gebruikt om de lever te zuiveren en om wratten te verwijderen, werd ze vaak geassocieerd met zowel lichamelijke als spirituele zuivering. In sommige tradities werd het sap van de plant gezien als een manier om de “onzuiverheden” van het lichaam en het verwijderen van negatieve invloeden.
Vergeten, maar niet verdwenen
Met de opkomst van de moderne geneeskunde verdween stinkende gouwe uit het medicijnkastje. De plant werd te riskant bevonden – inwendig gebruik kan leiden tot ernstige vergiftiging, met symptomen als misselijkheid, leverbeschadiging en verlamming. Toch duikt ze af en toe op, in homeopathische middelen of als onderwerp van hernieuwde belangstelling voor kruiden uit grootmoeders tijd.
Vandaag is Stinkende gouwe een herinnering aan hoe mensen ooit leefden met de natuur – niet alleen als voedselbron, maar als spirituele en medische gids. Ze is een levend archetype van de dunne lijn tussen genezing en vergif. Wie haar kent, weet: dit is geen gewone plant. Dit is een verhaal, door de natuur zelf geschreven.
Plinius de Oudere
Plinius de Oudere beschrijft stinkende gouwe (Chelidonium majus) in zijn encyclopedie Naturalis Historia (Boek 25, hoofdstuk 16). Hij noemt het een plant die bijzonder wordt gewaardeerd om zijn geneeskrachtige eigenschappen, maar waarschuwt ook voor de risico’s van verkeerd gebruik.
Enkele belangrijke punten die Plinius noemt over de stinkende gouwe zijn:
Geneeskrachtige werking: Plinius stelt dat de plant een uitstekende remedie is tegen wratten en andere huidafwijkingen. Het sap van de stinkende gouwe, dat feloranje van kleur is, werd in de oudheid veel gebruikt om wratten aan te stippen en huidproblemen te behandelen.
Eigenschappen voor de ogen: Plinius vertelt ook dat het sap van de stinkende gouwe gebruikt werd om gezichtsproblemen te verhelpen, met name om het zicht te verbeteren.
Lever- en galproblemen: Plinius noemt de plant ook in verband met leverziekten en galproblemen. De plant zou helpen bij het reinigen van de lever, wat haar tot een waardevol geneeskruid maakte in de oude wereld.
Voorzichtigheid bij gebruik: Hij waarschuwt echter ook voor de kracht van de plant. Hoewel het een nuttig kruid was, moest het met zorg worden gebruikt vanwege de sterke en potentieel schadelijke werking van de actieve stoffen in het sap, wat kan leiden tot vergiftiging bij verkeerd gebruik.
Belangrijke waarschuwing
Stinkende gouwe is een plant met een lange geschiedenis in de kruidengeneeskunde, maar gebruik ervan is niet zonder risico. Het feloranje melksap is bijtend en kan bij rechtstreeks contact de huid irriteren of zelfs brandwonden veroorzaken. Vooral bij gebruik rond de ogen is uiterste voorzichtigheid geboden.
Inwendig gebruik (zoals thee of tinctuur) kan leiden tot ernstige bijwerkingen, waaronder:
maag- en darmklachten
duizeligheid en sufheid
leverbeschadiging bij langdurig of verkeerd gebruik
Er zijn gevallen van leververgiftiging gerapporteerd bij het innemen van stinkende gouwe-preparaten zonder medisch toezicht. De werkzame stoffen in de plant zijn alkaloïden die in te hoge dosis toxisch kunnen zijn.
Gebruik stinkende gouwe daarom nooit op eigen initiatief inwendig, en raadpleeg steeds een arts of erkend fytotherapeut bij twijfel. Buiten bereik van kinderen houden. Zwangere vrouwen en mensen met leveraandoeningen moeten deze plant volledig vermijden.
Deze site vervangt geen deskundig advies voor medische behandeling. Raadpleeg altijd een deskundig zorgverstrekker of arts. Ook wat betreft de op deze website aangeboden culinaire recepten mag u deze niet beschouwen als deskundig advies. Daarvoor dient u zich te richten tot een gehomologeerde arts, fytotherapeut of diëtist.
Lees ook onze uitgebreide disclaimer elders op deze website.Klik hier
Deze ochtend stond er iets heel gewoons op het programma: een postpakketje ophalen. Maar het is prachtig weer en ik besloot er een klein avontuur van te maken. “Waarom geen omwegje? Wie weet wat ik onderweg tegenkom?” dacht ik. En zoals wel vaker wanneer ik …
Al enkele weken trok een bescheiden maar opmerkelijk plantje mijn aandacht, daar aan mijn voordeur: het Klein glaskruid (Parietaria judaica). Wat op het eerste gezicht misschien lijkt op een onooglijk stukje groen, blijkt bij nader inzien een plant te zijn die eeuwenoude verhalen en verborgen …
Ik hou van mijn stad! Brugge is de mooiste stad van uren in de omtrek. Of zoals Willy Lustenhouwer al in 1988 zong: “Brugge is Oltied Schoane”. Het liedje is een liefdevolle ode aan de stad. In het zachte Brugse dialect bezingt Lustenhouwer hoe Brugge op elk moment van de dag haar eigen gedaante en schoonheid toont — van de nevelige ochtendstilte tot het warme avondlicht dat de gevels goud kleurt. Het is een eerbetoon aan de tijdloosheid van Brugge — altijd mooi, altijd zichzelf.
Had Willy vandaag nog onder ons geleefd, dan had hij zijn lied misschien lichtjes bijgeschaafd tot: “Brugge wás oltied schoane.” Want geef toe — hoe hard ons hart ook klopt voor de stad — hier en daar zijn er de laatste jaren toch wat schoonheidsvlekjes opgedoken. Brugge is een stad van twee gezichten geworden. Een schizofrene stad zeg maar.
Neem nu de wilde planten in de stad, bijvoorbeeld. In de vorige legislatuur leek de “vergroening” – of zeg maar gerust “verwildering” – flink op gang getrokken. De stedelijke ambtenaar keek al eens de andere kant op wanneer aan uw voordeur een charmant Karpatenklokje flirtte met een vergeet-mij-nietje of een gele helmbloem. En als er plots een zeldzame bleekgele droogbloem tegen uw gevel aanleunde, hand in hand met een muurvaren of een muurleeuwenbekje? Ach ja, laat maar bloeien, dacht men dan – de romantiek van het onkruid, quoi.
Gelukkig waait er met de nieuwe bewindsploeg een frisse – of zeg maar kurkdroge – wind door de stad. Weg met die vergroening! Leve de vergrijzing! Groen is slechts goed voor twee dingen: tuinkabouters en Cercle-supporters. De gewone burger – u weet wel, die soort met beton in het hart – gruwelt van groen. Weg ermee uit het straatbeeld! Bestrooi het met zout, overgiet het met azijn of hondenpis, vertrap het, steek het desnoods in brand of behandel het met een snuifje verboden glyfosaat. Verboden? Ach, details… De missie is heilig: Brugge moet weer proper grijs worden!
Enkel voor hondendrollen, braaksel, wegwerpbekers, wildplassers, pickpockets, pizzadozen, frietbakjes, achtergelaten steps, straatmuzikanten met versterkers en cruise-toeristen wordt nog een oogje dichtgeknepen. Die verstoren het straatbeeld amper – ze maken er gewoon deel van uit.
Maar wilde planten? Ho maar! Pelargoniums, petunia’s en viooltjes – soit, die mogen nog net. Ze brengen tenminste wat kleur in het decor. Diversiteit, weet je wel. Maar groen? En dan nog van die onbeschaamde types als zevenblad, Robertskruid, eikvaren, steenbreekvaren, bezemkruiskruid, gehoornde klaverzuring, herderstasje, kruipende boterbloem of – hou u vast – stinkende gouwe? Serieus? Waar haal je het lef vandaan om die vrij te laten groeien? Wat is de volgende stap? Mos op het standbeeld van Breydel en Deconinck? Een muurvaren op de gevel het stadhuis? Grenzen, mensen. Grenzen!
Dus wordt er met man en macht gespoten en gebrand. Niet te opvallend natuurlijk, want er zou wel eens een zuurpruim kunnen zijn die een klacht neerlegt bij de Raad van State. Maar stilletjes, tussen “donker en klaren” zoals ze hier in Brugge zeggen. En ja hoor, enkele dagen later is het resultaat overduidelijk: weg zeldzame zuidelijke eikvaren, weg sierlijke blaassilene en gerande schijnspurrie.
Aan de Coupure, waar tientallen yachts en woonboten liggen te blinken in de zon, is alle oevervegetatie vakkundig verwijderd. Want eerlijk, wie wil er nu dagelijks staren naar de majestueuze grote engelwortel, valeriaan, watermunt, wolfspoot, moerasspirea, moerasandoorn, grote kattenstaart, wederik, koninginnekruid, harig wilgenroosje of knopig helmkruid? De kapitein, die na het bevaren van de zeven wereldzeeën eindelijk rust zoekt, wil vooral één ding: géén groen!
Groen? Dat brengt toch alleen maar ellende! “Pas maar op voor die groene aanslag op je witte gevel” waarschuwt je buurman al zodra er een paardenbloem of schijnaardbei voor je deur durft te groeien. En van smalle weegbree, hondsdraf, bezemkruiskruid, klein glaskruid en Jacobskruiskruid krijg je gegarandeerd alleen maar niesbuien en rode ogen. Groen is geen vriend, het is een saboteur!
En ken je die onverlaat die écht een héle website heeft gemaakt over wild groen? Ja, serieus, die kerel probeert het publiek wijs te maken dat wilde planten in de stad mooi en divers zouden zijn. En alsof dat nog niet genoeg is, roept hij ook nog dat we biodiversiteit moeten koesteren en dat we wat toleranter en respectvoller moeten zijn tegenover dat ‘wilde’ groen. Hoe haalt hij het toch in zijn hoofd? Die ideeën zijn zo achterhaald dat ze bijna antiek zijn! Wie zit er nu te wachten op al dat gedoe met onkruid? Geef mij maar een keurig betegeld straatje, zonder verrassingen.