Deens lepelblad (Cochlearia danica) is een eenjarige plant die behoort tot de kruisbloemenfamilie (Brassicaceae). De soort komt voor op strandvlakten, in duinen en op dijken. De laatste jaren komt de plant steeds vaker voor langs wegen die in de winter gepekeld worden. Deens lepelblad staat …
Op de muren van het Kantcentrum in de Balstraat bloeit al enkele weken een fris lila bloemetje. Het heet de Kleine Aubrieta. Volgens bepaalde bronnen werd het plantje daar al in 1966 waargenomen en het houdt goed stand. Een echte exoot, een tuinvlieder.(Zie *: Stadsflora van de …
Over hondsdraf hadden we eerder al. Vandaag laten we onze medewerkster Andrea Bleeker aan het woord over de culinaire toepassingen van deze plant.
De eerste blaadjes van de hondsdraf gaan in de sla. De prachtige, blauwe bloempjes kunnen gebruikt worden om borrelhapjes te versieren.
Hondsdraf smaakt lekker in de soep, sla, kruidenboter, omelet, gehakt en aardappels. De blaadjes zijn het smakelijkst in april en mei. Ze hebben een aromatische geur en een beetje bittere, kruidachtige smaak. (Danielle Houbrechts)
Recepten
Voeg de verse jonge bladeren toe om frietjes, salades, soepen en groentegerechten te roeren.
Dompel takjes verse bladeren in beslag, bak en serveer met zout en olijven.
Het verse kruid kan worden gebruikt om een lekkere kruideninfusie te maken.
Tips van Andrea
Van maart tot juni worden de bladeren van hondsdraf gebruikt vanwege hun aroma. Je kunt ze rauw eten om de adem te verfrissen of ze gebruiken om thee, kruidenlikeur, kruidenwijn, schnaps en bier mee te kruiden, of als aroma voor kruidenolie. Het malse blad en de malse scheuttoppen lenen zich van maart tot mei uitstekend als toevoeging in salades, soepen, eiergerechten, quiche, eenpansgerechten, kruidenkaas …
De bloemen kunnen van april tot eind juni gebruikt worden als decoratie in salades.
De smaak van deze bij kneuzing heel aromatische en eetlustopwekkend geurende plant is bitter aromatisch. De bloemen smaken aangenaam zoetig.
(Bron: Eetbare wilde planten, Steffen Guido Fleischhaur, Jürgen Guthmann en Roland Spielberger)
Een ideale plant om de restanten van bewerkt voedsel af te voeren uit ons lichaam. De plant moet je waarschijnlijk wel even zoeken. Het is een plant die zich graag verschuilt in het gras, achter struiken en in de schaduw. Toch is het een veelvoorkomend oud geneeskruid. Een kruid dat vanwege de milde werking ook zeer geschikt is voor kinderen.
De plant bevat verschillende mineralen, zoals Kalium, Calcium en Silicium, maar ook (echte!) vitamine B en C zijn rijkelijk aanwezig in dit kruid. Hondsdraf is een kruid die verwerkt kan worden in soep, salade, in een gebakken ei of wat voor gerecht dan ook. Je kunt er ook een kopje thee van zetten door water wat net van de kook af is over het kruid te gieten. Laat even trekken voordat je het opdrinkt. De smaak is wel erg overheersend, dus begin met een kleine hoeveelheid.
Het uiterlijk van het blad maakt het makkelijk voor ons om te onthouden waar de plant voor te gebruiken is. Het blad lijkt met een beetje fantasie op een nier én op een oor. Twee gebieden waarbij de plant uitstekend van dienst kan zijn.
Kruidenthee van hondsdraf
Als je theedrinkt van hondsdraf moet je waarschijnlijk vaker plassen en dit kan een andere geur krijgen dan dat je gewend bent. Hondsdraf heeft de eigenschap om o.a. de nieren te helpen om overtollige zuren af te voeren. Een onaangename lichaamsgeur, reumatische klachten, allergie, botontkalking etc. zijn klachten die veroorzaakt kunnen zijn door een verhoogde zuurgraad. Maar ook ernstige ziekten kunnen zich makkelijker verspreiden in een lichaam met een verhoogde zuurgraad. Hondsdraf helpt de zuurgraad van het lichaam weer in balans te krijgen.
Niet ieders kopje thee!
Hoewel hondsdraf eetbaar kan zijn, is het niet ieders kopje thee – letterlijk. Sommigen kunnen allergische reacties ervaren, dus het is verstandig om in kleine hoeveelheden te bemonsteren als je een ‘first-timer’ bent. Zorg er altijd voor dat planten niet zijn behandeld met pesticiden of herbiciden voordat ze worden geconsumeerd.
Hondsdraf op een muur
Besluit
Laat hondsdraf niet langer geminacht worden als simpel onkruid! Dit kruid, met zijn betoverende eigenschappen, verdient een ereplaats. Niet alleen is het een lust voor het oog, met zijn sierlijke bladeren en charmante bloemen, maar het biedt ook een verrukkelijke aanvulling op culinaire gerechten en een verbazingwekkende bron van genezing.
Disclaimer
Deze site vervangt geen deskundig advies voor medische behandeling. Raadpleeg altijd een deskundig zorgverstrekker of arts. Ook wat betreft de op deze website aangeboden culinaire recepten mag u deze niet beschouwen als deskundig advies. Daarvoor dient u zich te richten tot een gehomologeerde arts, fytotherapeut of diëtist. Lees daaromtrent onze disclaimer. Klik hier!
Welke plantensoorten dienden om bier te brouwen, leer te looien, inkt, touwen en kleren te fabriceren, papier te maken, om ongedierte te verjagen, vlekken te verwijderen of te gebruiken als tabak-, thee- en -koffiesurrogaat, poetsmiddel, stalstrooisel? Alle planten die in de velden, in bossen en …
Ik heb ‘hondsdraf’ altijd een vreemde, geheimzinnige naam gevonden. Hondsdraf, met zijn mysterieuze klank die een samensmelting lijkt van twee totaal verschillende werelden. Op de één of andere manier roept het eerste deel van de naam beelden op van mijn trouwe, kwispelende viervoeter, terwijl het …
Dit artikel over het medicinaal gebruik van heermoes is een bijdrage van herboriste Andrea Bleeker. Ze ging op bezoek bij collega Yvonne Maassen en zij hadden het vooral over het medicinaal en culinair gebruik van heermoes. De volledige video kan u onderaan dit artikel bekijken.
Onkruid of waardevol geneeskrachtige plant?
“De mens heeft zich met behulp van de planten uit de natuur al duizenden jaren in stand weten te houden. Hoe kan het dat we niet meer op de hoogte zijn van de waardevolle eigenschappen van geneeskrachtige kruiden?”
“Graag vertel ik jullie meer over het waardevolle kruid heermoes. Het kruid is versterkend voor de mens en bevat héél veel opbouwende mineralen. En toch staat het bij de meeste mensen hoog in de top 10 van de meest gehate onkruiden. Heermoes is een kruid wat veel mensen bestempelen als onkruid. Boeren en tuinders mogen hem niet. Die willen hem weg hebben, want hij kan gemakkelijk het hele land, of de hele tuin, inpalmen.“
Oersterk
“Het kruid komt namelijk overal voor op plaatsen waar je het liever niet wil hebben. Het is bovendien bestand tegen heel veel soorten verdelgingsmiddelen. Juist omdat er zoveel chemische onkruidbestrijdingsmiddel werd toegepast in bermen en op akkers – waardoor de grond nog meer verschraalde – heeft de heermoes de kans gezien zich enorm uit te breiden. Heermoes is zelfs in staat om door asfalt heen te groeien. Allemaal tekenen die erop wijzen dat de plant oersterk én taai is!“
“De plant is ook bekend onder de naam akkerpaardenstaart. Er zijn overigens verschillende soorten heermoes. Je kunt ze niet allemaal gebruiken. Sommige soorten zijn zelfs giftig. Verder wordt uitgelegd hoe je de juiste heermoes kunt herkennen.”
“Als je de plant goed bekijkt kun je een zekere overeenkomst zien met onze ruggengraat . Het lijkt wel alsof de natuur ons een aanwijzing wil geven opdat wij zouden weten waarvoor het kruid kan gebruikt worden. Uit onderzoek blijkt inmiddels dat de plant een overvloed aan mineralen bevat die we nodig hebben voor de opbouw van onze botten, nagels, haren en kraakbeen.“
Sporenplant
“Heermoes vormt geen bloemen – en dus ook geen zaden – want hij plant zich in het voorjaar voort door middel van sporen. Hij heeft een fertiele stengel die vroeg in het voorjaar als een soort klein paddenstoeltje uit de grond opschiet. Daarin vormen zich de sporen. Enkelel weken later verschijnen de infertiele stengels.In het begin is het niet meer dan een kaal, groen, dun stengeltje. Het groeit overal tussen de planten door. Het valt niet op omdat het zo’n ijl stengeltje is. Als hij dan doorgroeit en rijper wordt krijgt hij zijn typische ‘zijarmpjes’. Hij voelt heel stug aan en lijkt op een paardenstaart. Vandaar de naam.“
Diepe wortels
“De wortel kan meterslang worden. Heermoes kan onder een brede sloot doorgroeien om aan de andere kant weer tevoorschijn te komen. Voor de bodem is het verrijkend wanneer er heermoes groeit. Onder de grond kunnen we natuurlijk niet kijken, maar we weten dat hij een heel sterk en diep wortelgestel heeft. Als je probeert hem uit te trekken dan lukt je dat niet. De stengel breekt gewoon af, en elk stukje dat blijft zitten groeit weer aan. Door zijn lange wortels is heermoes in staat om mineralen van diep uit de aarde naar de oppervlakte te halen. Hij is zelfs in staat om verontreiniging in de grond te vernietigen.”
Levend fossiel
“Paardenstaarten zijn één van de oudste plantensoorten op aarde. Fossiele resten van meer dan 400 miljoen jaar oud vertonen afdrukken van de plant. Het is een oerplant die miljoenen jaren overleefd heeft omdat hij zo sterk en slim is. Hij haalt namelijk zijn voeding van heel diep uit ‘Moeder Aarde’. Die wortels zitten zo diep en zo stevig in de grond dat de plant haast onuitroeibaar is. En toch… als je de plant aanraakt valt het op hoe gemakkelijk hij breekt. Deze sterke plant, die zo goed kan overleven, is eigenlijk heel fragiel.“
Signatuurleer
“Het bijzondere van dit kruid is dat – als we goed kijken, proeven, voelen en ruiken – we de geneeskrachtige eigenschappen zo van de plant kunnen aflezen. Wij noemen dat de ‘signatuurleer’. De uiterlijke verschijning van de plant vertelt ons iets over zijn potenties en zijn geneeskrachtige eigenschappen. De hoofdstengel bestaat namelijk uit allemaal kleine tussenschotjes, allemaal geledingen zeg maar, die je ook uit elkaar kan trekken. En wat het leuke is, je kan hem ook weer in elkaar steken. Als je dat heel voorzichtig doet blijven ze gewoon weer zitten.” (n.v.d.r. : in de video zie je het gedemonstreerd)
“Die geledingen lijken op onze wervelkolom. Die bestaat ook uit allemaal kleine geledingen (wervels) waaruit de zenuwbanen naar buiten komen. Hetzelfde zie je ook op de knooppunten van de heermoesstengel. De zijtakjes gaan alle kanten op.“
Bron van silicium
“En in onze wervelkolom bestaan de tussenwervelschijven voor een groot deel uit kraakbeen. Dat bevat veel silicium. En heermoes is nu eenmaal een rijke bron aan silicium. Deze stof is een belangrijke bouwsteen voor ons skelet. Het silicium om onskraakbeen en onze tussenwervelschijven op te bouwen, te versterken en te voeden zit gewoon in deze plant. Daardoor voelt de plant stug en schurend aan.Je voelt het silicium gewoon.“
Medicinaal gebruik
“Omdat de plant zoveel opbouwende stoffen bevat gebruikte men hem vroeger vooral om het lichaam te versterken en te herstellen. Beroemde plantendokters schreven het kruid voor om aan te sterken na ziekte, bij klachten aan botten, spieren, kraakbeen, huid, haar en nagels; maar ook tijdens zwangerschap omdat het goed is voor de botopbouw van het embryo. Daarnaast prikkelt de plant je urinewegen en je darmen om afvalstoffen af te voeren. Heermoes geeft een heleboel, maar voert ook af wat overbodig is.“
Infusie van heermoes
“De plant is niet geschikt om te eten. Wel kun je er een infusie van bereiden. Heermoesthee – infusie eigenlijk – maak je door het kruid minimaal vijf minuten zachtjes te koken. (n.v.d.r. De meningen verschillen hierover; sommigen adviseren zelfs een half uur kooktijd). Kook één keer per dag een ruime hoeveelheid water met een flinke eetlepel verse of gedroogde heermoes en bewaar dit in een thermoskan. Drink een liter heermoesthee in kleine hoeveelheden, verdeeld over de dag.”
“De infusie kun je laten afkoelen en in de keuken opsparen voor de andere doeleinden. Bij het aanmaken van een kruidenlimonade limonade, een eetlepel in de jus, kook rijst er in gaar, of gebruik het water bij het bakken van brood. Afgekoelde infusie van heermoes, vermengd met een beetje citroensap en een paar takjes munt, is ook een lekker recept voor eenijsthee!”
Uitwendig gebruik
“Als je last hebt van eczeem, een huidprobleem of – wat veel mensen hebben – zwemmerseczeem aan de voeten of kalknagels, dan kun je de voeten baden in een aftreksel van heermoes. Bereid een sterke infusie en voeg die aan het badwater toe. Of je maakt er een kompres mee. Leg het op de huid of op de nagels. Laat het goed intrekken en je zal algauw verbetering merken. Het helpt als je daarnaast ook nog eens de thee drinkt.“
Niet overdrijven
“Net als bij andere kruiden moet je het gebruik van heermoes niet overdrijven. Kleine hoeveelheden, verspreid over de dag, zijn vaak beter dan een liter thee na elkaar drinken. Gebruik heermoes maximaal drie weken na elkaar. Ga daarna eventueel over op een ander kruid of vraag advies aan een deskundig fytotherapeut.“
“Het kruid is gedroogd te koop, of als tinctuur. De resultaten bij het drinken van thee zijn meestal beter. Hoewel het een zeer goed kruid is, is het altijd raadzaam om bij ernstige klachten of bij medicijngebruik met een deskundige te overleggen of het kruid geschikt voor je is.“
“De plant verdwijnt in de winter, dus als je een goede (schone!) groeiplaats hebt kun je eventueel iets drogen voor ‘s winters. Ik stop altijd een paar handjes van het kruid in een papieren zak en leg dit op een warme plek op zolder neer. Binnen een paar dagen is het kruid droog.”
“Ik hoop dat ik met dit artikel kan bijdragen op een herwaardering van het kruid, waardoor heermoes in de toekomst niet meer in de top tien van meest gehate kruiden komt te staan, maar op de lijst van meest gewaardeerde kruiden !“
Disclaimer
Het gebruik van kruiden is een aloude benadering om het lichaam te versterken en ziekten te behandelen. Kruiden bevatten echter componenten die bijwerkingen kunnen veroorzaken en kunnen interageren met andere kruiden, supplementen of medicijnen. Om deze redenen moet u voorzichtig omgaan met kruiden, onder toezicht van een gekwalificeerde zorgverlener die is opgeleid op het gebied van botanische geneeskunde.
Hoe herken je het onderscheid tussen heermoes en het lidrus?
In Vlaanderen en Nederland komen verschillende soorten paardenstaarten voor, maar de meeste daarvan zijn minstens licht giftig. Enkel heermoes (Equisetum arvense) mag medicinaal worden toegepast, en het is dus belangrijk om heermoes in elk geval te kunnen onderscheiden van de soorten die (ook) algemeen voorkomen, zoals lidrus (E. palustre) en holpijp (E. fluviatile).
Als je ’s zomers akkerpaardenstaart gaat plukken, kijk dan goed of je de juiste soort plukt, want niet alle soorten zijn geschikt. Als je de verkeerde plant hebt dan zie je namelijk dat hij midden In de zomer aan het bloeien is. Dan heeft ie van die kleine zaadbommetjes of bloembolletjes, die aartjes die die sporen verspreiden en aan de top van zijn plant zitten. Die moet je dus niet plukken.
Geheugensteuntje
Bij Heermoes is het eerste lid van de zijtakken is veel hoger dan de stengelschede. Bij Lidrus is het eerste lid van de zijtakken lager dan de stengelschede. Onderstaande foto maakt het wellicht duidelijker.
Wat een heerlijke verrassing! De eerste zonovergoten dagen van de lente hebben een magische transformatie teweeggebracht in de straten van Brugge. Overal waar je kijkt, schitteren de bloempjes van de muurfijnstraal weer in volle glorie! Dit charmante plantje heeft mijn hart gestolen, en het siert …
Dit artikel werd geschreven door Nele Odeur op haar website Scent & Spice. https://www.scentandspice.nlWe danken Nele voor de toestemming om het artikel over te nemen; en we kunnen haar website warm aanbevelen. “Als etnobotanica heb ik wetenschappelijke kennis over het gebruik van planten, als kruidenkundige weet ik …
Het is zaterdag 13 april en de natuur ontvouwt haar meest verleidelijke lentecharmes. De zon streelt genereus de aarde en het kwik klimt vrolijk naar een zalige 20 graden. De belofte van een lunch in de boomgaard van de abdij van Zevenkerken na een schier oneindige herfst – winter is het eigenlijk nooit geweest – drijft ons voort. Maar bij aankomst blijkt de realiteit een subtiele wending te nemen. Het aantal beschikbare tafeltjes onder de bloesemende takken is schaarser dan verwacht. De oorzaak ligt voor de hand. De naweeën van een halfjaar aan regen laten zich gelden. Zodra we het gras betreden, voelen we hoe de nog verzadigde en modderige grond onder onze voeten meegeeft.
Te midden van het gazon pronken talloze madeliefjes, en hun aanwezigheid doet ons haast vergeten hoe doordrenkt het gras nog altijd is. Maar dan, als bij toverslag, vang ik een glimp op van kleine, witte bloempjes tussen het gras. De plant vormt overal dunne zoden. Deze onbekende soort prikkelt mijn nieuwsgierigheid, en gelukkig biedt ObsIdentify uitkomst: Klein bronkruid, 100% zeker!
Het plantje blijkt niet toevallig een indicator van vochtige tot natte standplaatsen te zijn. In de door de regen verzadigde grond van de boomgaard heeft het in het gras een ideale habitat gevonden.
Goddank heb ik mijn onafscheidelijke Canon bij me – zonder dat schatje verlaat ik de deur niet – én mijn plantenloep. Tot mijn verbazing ontdek ik een prachtig groen dingetje dat ik nog nooit eerder heb gezien! Mijn dag kan niet meer stuk!
Beschrijving
De bloemen groeien in kleine losse kluwens met twee tot vijf bloemen. Ze zijn wit, 1-2 mm en trechtervormig. De buis is aan één kant open. De zoom heeft drie kleine en twee grote slippen. Elke bloem heeft drie meeldraden. De blijvende kelk bestaat uit twee bladen.
De slappe, sterk vertakte stengels zijn vaak rood aangelopen, iets doorschijnend en meestal liggend, maar soms opstijgend of in het water zwevend. De planten vormen kussens.
De smalle, tegenoverstaande bladeren zijn iets vlezig, ruitvormig tot eirond en 0,5-1½ cm lang. Ze zijn duidelijk gesteeld.
Groeit op vochtige, kalkarme bodem, op graslanden, langs paden of akkers. Bloeitijd april-mei. Algemeen.
Fam.: Montiaceae (Bronkruidfamilie)
Habitat
Klein bronkruid is in staat onder water te groeien terwijl het toch geen waterplant is. Sterker nog, op het droge droogt hij uit en verkleurt het. Daarom heeft de plant ook vlezige blaadjes. Samen met Groot bronkruid zijn dit de enige twee bronkruidsoorten die in Vlaanderen in het wild voorkomen. De bloeitijd is in april en mei.
Vroegere plantengidsen beschreven Klein bronkruid als een plant die gedijt op zanderige, vochtige akkers, vooral diegene die in de winter nat zijn maar in het voorjaar snel opdrogen. Dergelijke omstandigheden worden vandaag de dag nog steeds aangetroffen op akkers met bodemverdichting of op plekken in weilanden waar vee regelmatig loopt.
Zelfs op de intensief bewerkte grond van boomkwekerijen en vergelijkbare terreinen weet Klein bronkruid indrukwekkende populaties te vormen, vaak in het gezelschap van winterpostelein en andere planten. Het gedijt ook goed in andere omgevingen, zoals kerkhoven, plantsoenen en tuinen. Dankzij zijn korte levenscyclus en snelle zaadproductie weet klein bronkruid handig de nadelen van regelmatig wieden en het gebruik van herbiciden te omzeilen.
Volgens sommige bronnen is het in Vlaanderen vrij zeldzaam, maar zeer zeldzaam in de Polders, de Leemstreek en een deel van de Kempen. Volgens andere bronnen is het in Vlaanderen toch vrij algemeen, maar zeldzaam in Wallonië.
Naamgeving
Deze foto geeft een idee van de grootte van de bloempjes
Montia komt van Giuseppe Monti (1682 – 1760), een Italiaanse botanicus. Monti was een professor in de plantkunde en van 1722 tot 1760 directeur van het ‘Bologna Botanical Garden’. Zijn werken waren een belangrijke bron voor Carl Linnaeus. Het plantengeslacht Montia is naar hem genoemd. Arvensis betekent ‘op akkers groeiend’.
In andere talen:
English: Annual water miners lettuce, Water Blinks, Fountain Miner’s lettuce
Français: Montie des fontaines
Deutsch: Glanzsamiges Bach-Quellkraut
Bijzonderheden
Insectenbezoek is weinig waargenomen en geen wonder, want de bloempjes vallen door hun kleinheid weinig op. Merkwaardig zijn hier de verschillende standen, die de bloem achtereenvolgens inneemt. Voor de bloei is de bloemsteel gekromd, zodat de bloem hangt, tegen de bloei richt hij zich op, om zich na de bloeitijd te verlengen en weer naar beneden te krommen, terwijl hij zich eindelijk weer opricht, als de vruchten openspringen.
Het is opmerkelijk hoe de zaden uit de zaaddozen van klein bronkruid worden verspreid. De bolvormige doosvrucht opent zich van boven naar beneden met drie kleppen. Deze kleppen buigen krachtig naar binnen en snijden de zaden los terwijl ze druk uitoefenen. Uiteindelijk wordt de druk zo groot dat de zaden worden weggeslingerd. Dit gebeurt ongeveer 10 minuten na het openen van de doosvrucht. De zaden worden weggeschoten onder een hoek van 80° à 83° met de horizon en bereiken gemiddeld een hoogte van 60 cm. Ze landen op de grond op een afstand van 50-80 cm, soms zelfs op wel 1,5 tot 2 m afstand.
Iedereen heeft de akkerpaardenstaart – zo wordt heermoes ook genoemd – al dikwijls gezien; en zeer waarschijnlijk ook even dikwijls hartsgrondig verwenst. Vooral als u een tuinier bent die de bloemetjes graag allemaal op een rijtje heeft. Herkent u zich daarin? Ja? Geen paniek; daaraan gaan …
Ik heb altijd al van de pinksterbloem (Cardamine pratensis) gehouden. Haar delicate tinten van wit tot zachtroze stralen een finesse en gratie uit die betoverend is. Haar natuurlijke charme is zo onweerstaanbaar dat je er meteen door wordt aangetrokken. Maar het heeft me altijd verwonderd waarom …
Met het mooie, zachte weer van de voorbije dagen zijn de planten werkelijk uit de startblokken geschoten. Een fotoverslagje. Klik op de foto om een groter formaat te bekijken.
Scherpe boterbloem (Ranunculus acris)
De boterbloemen zijn er ook al vroeg bij. In het Prinselijk begijnhof te Brugge staan al enkele Scherpe boterbloemen te pronken. Laat je niet misleiden door de naam: diverse planten uit de ranonkelfamilie bevatten het giftige alkaloïde protoanemonine. Vanwege de scherpe, bittere smaak vermijden grazend vee deze boterbloemen. Naarmate de bloemen drogen, vermindert hun schadelijke effect, waardoor het niet uitmaakt of er boterbloemen in het hooi zitten. Over deze plant zullen we het later nog uitvoeriger hebben.
Scherpe boterbloem (Ranunculus acris)
Muurfijnstraal (Erigeron karvinskianus)
Hier en daar zijn ook de eerste bloempjes verschenen van de muurfijnstraal. Binnen een paar weken zullen ze weer met tienduizenden de binnenstad van Brugge opfleuren. Het is merkwaardig dat deze plant hier zo massaal aanwezig is terwijl het in andere steden met mondjesmaat voorkomt.
De muurfijnstraal is momenteel zelfs al in de handel te koop en wordt vaak aangeboden als het ‘Mexicaans madeliefje’. Het lijkt inderdaad op een madeliefje, maar als je de twee naast mekaar ziet dan zijn er toch nog duidelijke verschillen.
Het gewoon madeliefje of meizoentje (Bellis perennis)
Hondsdraf (Glechoma hederacea)
Hondsdraf (Glechoma hederacea) is een kruipende, geurende plant die behoort tot de lipbloemenfamilie (Lamiaceae). De plant komt in het wild zeer algemeen voor en wordt ook wel als bodembedekker aangeplant.
De naam is een volksetymologische vervorming van Middelnederlands goutdraue (lees: gontdrāve), wat ‘zweerrank, wondkruid’ betekent en een samenstelling uit gont (zweer, etter) en rave (rank) is. Over deze plant zullen we het later nog uitvoeriger hebben.
Hondsdraf (Glechoma hederacea)
Daslook (Allium ursinum)
Een plant die je eerder in de bossen dan in de stad gaat zoeken is de daslook, want hij groeit bij voorkeur in schaduwrijke loofbossen met een humusrijke, vochtige, kalkhoudende ondergrond. Toch wordt deze plant frequent in een stadstuintje aangeplant, en van daaruit gaat hij dan verwilderen. We troffen een aantal exemplaren aan in het Begijnhof te Brugge en in de stedelijke plantsoenen.
Daslook (Allium ursinum)
Reigersbek (Erodium cicutarium)
De reigersbek (Erodium cicutarium) is een plant uit de ooievaarsbekfamilie (Geraniaceae). De plant komt voor op voor zanderige grond. In de stad zie je de reigersbek vaak in grasbermen, zoals aan de vestingwallen te Brugge. De botanische naam Erodium is afgeleid uit het Grieks, erodios: reiger en heeft betrekking op de vorm van de langsnavelige vrucht. In een ander artikel zullen we het uitgebreid hebben over deze plant.
Uiteraard is de boshyacint geen typische stadsplant, maar een bosplant. Toch zijn ze hier en daar in de stadsparken te vinden. Meestal vindt men in de stedelijke agglomeratie (of in tuincentra) echter de Spaanse hyacint (Hyacinthoides hispanica). In het Begijnhof te Brugge zijn – wellicht …
Van april af ondergaat de natuur een majestueuze transformatie, waarbij de groeispurt van stedelijke flora ons haast de adem beneemt. Komende lente en zomer zullen we ons regelmatig wagen aan een safari in de stad, een avontuurlijke reis door de jungle van steen en beton. …
Op mysterieuze wijze dragen woorden die beginnen met “straat” vaak een lading van minachting met zich mee. Wie zou zich willen identificeren als een straatloper? Nog erger, wie verlangt ernaar straatarm te zijn? Een straatjongen wordt al snel gezien als een ondeugende rakker, en een straatvoetballertje zal het nooit ver schoppen. Zelfs een straathond staat in schril contrast met zijn hooghartige overbuur die trots met zijn stamboom pronkt. En denk eens aan de straatkat, die met een holle blik van honger haar maaltijd moet bijeenscharrelen in de straatgoten.
Allen lijken ze beroofd van eer en glorie. Zelfs het bescheiden straatgras krijgt weinig respect; voor de meesten is het niet meer dan een hinderlijk onkruid, als het al niet straal genegeerd wordt. Het zal nooit moeders mooiste zijn, het pronkt niet met kleurrijke bloemen en blijft altijd ‘laag bij de grond’. Wie staat ooit stil om de schoonheid te bewonderen van een plukje straatgras? Misschien die straathond wel; maar dan om andere redenen.
Een nachtmerrie?
Kun je geloven dat straatgras zo’n gebrek aan waardering krijgt? Het wordt vaak afgedaan als niets meer dan ‘onkruid’, iets waar we het liefst vanaf willen. Dat is tenminste wat talloze websites ons vertellen, met gedetailleerde instructies over hoe je er effectief vanaf kunt komen. Eén van die sites schreeuwt het uit: “De nachtmerrie van elke greenkeeper en fieldmanager.” Alsof straatgras alleen maar een obstakel is voor perfect onderhouden gazons! Alsof het geen recht heeft op zijn plekje. Nou, als je van je stadsgazon een biljarttafel wilt maken, dan begrijp ik je misschien nog wel. Maar gelukkig heeft straatgras tenminste nog een thuis: op straat!
Het bestrijden van straatgras is de laatste jaren steeds lastiger geworden. Strengere eisen, die een positief effect hebben op het milieu, hebben de chemische bestrijding van straatgras (gelukkig) aan banden gelegd. Daardoor is het voor velen een moeilijk te bestrijden ‘onkruid’.
Voorkomen
Straatgras (Poa annua)
Misschien groeit het straatgras zelfs aan je voordeur. Het is te vinden tussen stoeptegels, in gazons, in stadstuintjes, in de straatgoot, op parkeerplaatsen, op plekken waar honden worden uitgelaten en op allerlei zogenaamde ruderale plekken. Het groeit zowel op relatief schaduwrijke plaatsen als in de volle zon. De soort kan zelfs standhouden in licht brakke milieus. Zelfs van een dakgoot is het niet vies.
Het lijkt een voorkeur te hebben voor vastgelopen grond en voor kiertjes tussen tegels en straatstenen.
Je kunt er gerust over lopen, dat doet straatgras geen kwaad. Het is goed bestand tegen betreding.
Je ziet het ook altijd bloeien: de kleine pluimen met witte tot lichtgroene aartjes steken altijd weer de kop op. Straatgras is een een- of tweejarige plant met een ondiepe beworteling.
Straatgras herkennen
Straatgras is één van de ongeveer vijfhonderd soorten beemdgras. Beemdgrassen hebben een onbehaarde stengel en bladeren, en bloeien rijkelijk met open pluimen.
Op de overgang van de bladschede, het deel van het blad dat om de stengel zit, en de bladschijf, het deel dat van de stengel afwijst, is een puntig tongetje te zien. De bladeren zijn lijnvormig, dat wil zeggen lang en smal en over praktisch de hele lengte even breed, en zijn vaak gerimpeld of geplooid. Ze eindigen in een bootvormige punt. Kenmerkend voor beemdgras zijn de twee evenwijdig lopende lijnen op het blad dicht bij de middennerf. Bij straatgras is dit pas goed te zien als men het blad tegen het licht houdt. (Bron: Hortus Botanicus Leiden; Stoepplantje van de week)
Superoverlever
Verbaas je over de verborgen kracht van straatgras: een bescheiden bundel van intens groene sprieten, een delicaat bleke bloeipluim, en wortels die slechts een oppervlakkige grip op de aarde hebben. Maar laat je niet misleiden door zijn nederige gestalte, want deze plant heeft een verrassend robuuste natuur. Met een hoogte die zelden meer dan een twintigtal centimeters bereikt, verspreidt straatgras zich moeiteloos vanaf het prille begin van de lente. Zijn lichte, bijna etherische bloeipluim zaait overal ontelbare zaadjes. En wees niet verbaasd als je hem aantreft in de ijzige vrieskou. Het trostseert temperaturen tot -15°C zonder te verzwakken. Dit gras is een meester in overleving, waardoor het bijna het hele jaar door te vinden is, en andere planten vaak te snel af is. In een paar weken tijd kan het straatgras van zaadje tot een volwassen plant uitgroeien.
Leuk om weten
Straatgras is eigenlijk ontstaan uit een intrigerende kruising tussen twee andere beemdgrassen, Poa infirma en Poa supina. Het is alsof de natuur zelf een experiment uitvoerde en per toeval een meesterwerk creëerde. Deze onverwachte samensmelting bleek verrassend succesvol te zijn en heeft zich over de hele wereld verspreid. In de Benelux is het zelfs uitgegroeid tot een alomtegenwoordige verschijning, een bescheiden maar vastberaden heerser over de grasvelden en stedelijke landschappen.
Bronnen en meer informatie
Stoepplantjesalbum. KNNV Uitgeverij, Zeist, 2022, ISBN 9789050118644