In deel 2 gaan we dieper in op de geschiedenis van het medicinaal gebruik door de eeuwen heen.We hebben ons daarbij vooral gebaseerd op het boek “De Historia Naturalis” van Marcel De Cleene en enkele wetenschappelijke websites. (Zie bronnen) De geschiedenis van het medicinaal gebruik …
In elke stad, verscholen tussen de levendige straten, liggen stille getuigen van vergeten verhalen. Huizen waar de adem van leven ooit weerklonk, maar er nu verlaten en verweesd bij staan. Hun deuren gesloten, sleutels zoekgeraakt in de mist van tijd, als stille getuigen van vergane …
Onlangs vond ik in een grasveld in hartje Brugge een prachtige, zeldzame wilde orchidee. We konden niet onmiddellijk uitmaken of het dan wel om de bergnachtorchis dan wel om de welriekende nachtorchis ging, want beide soorten lijken zeer goed op elkaar.
Een beetje opzoekingswerk thuis bracht uitsluitsel.
De bergnachtorchis (Platanthera chlorantha) is het tweelingbroertje van de welriekende nachtorchis (Platanthera bifolia ). De bleekwitte bloemen zijn erg elegant gebouwd en lijken op een engelfiguur. Vooral door de lange lip en het lange spoor heeft de bloem prachtige lijnen. De lange bloemlip heeft vaak een verloop van wit naar bleek groen.
Het onderscheid met de bergnachtorchis is eigenlijk vrij eenvoudig. De hele bloem lijkt ongelofelijk veel op elkaar, maar binnen in de bloem zit een duidelijk verschil. De helmhokjes (de bruinige streepjes in de bloem) lopen bij de welriekende nachtorchis evenwijdig aan elkaar. Bij de bergnachtorchis staan ze bovenaan veel dichter bij elkaar dan onderaan en een handig ezelsbruggetje is dat ze de onderkant van een berg vormen. De helmhokjes treden naar beneden dus uit elkaar, zijn meest boogvormig gekromd.
Bergnachtorchis
Afgaande op dit kenmerk besluiten wij dus dat het wel degelijk gaat om de bergnachtorchis.In Vlaanderen is de bergnachtorchis zéér zeldzaam!
Als een gevolg van haar standplaatsvereisten is bergnachtorchis in Vlaanderen steeds beperkt gebleven tot de Leemstreek en de Voerstreek. Het is een uiterst zeldzame soort. Het is dus een unicim dat zo’n plant in hartje Brugge aangetroffen wordt. Een zeer merkwaardige vondst.
Grote keverorchis
Grote keverorchis
De Grote keverorchis is ook te vinden in hartje Brugge, maar ik vertel er niet bij waar precies.
De grote keverorchis is een plant uit de orchideeënfamilie. Tot voor kort was de classificatie van deze soort in het genus Listera algemeen aanvaard. Typische vindplaatsen zijn vochtige loofbossen en grazige plekken elders. De verwante kleine keverorchis (Neottia cordata) komt in naaldbossen voor. Opvallend zijn de tegenoverstaande bladeren aan de voet van de stengel.
Het meest opvallende aan de Grote keverorchis is zijn onopvallendheid. De bloem is geelgroen en hij valt nauwelijks op tussen het groene gras. De groene lip hangt omlaag en is in twee delen gespleten tot ongeveer de helft. De keverorchis produceert feromonen (sexlokstoffen) die kevers aantrekken maar ook wespen. Op deze manier zorgt de plant ervoor dat het stuifmeel verspreid wordt. De Grote keverorchis wordt door een scala aan insecten bestoven. Vooral de sluipwespen (Ichneumonidae) en kevers zijn goede bestuivers. In Vlaanderen is deze orchidee vrij zeldzaam. Hij komt het meest voor in de duinen, de Voerstreek en de Leemstreek.
Over gewone smeerwortel (Symphytum officinale) valt zoveel te zeggen dat we er drie delen zullen aan wijden. In deel 1 komen de naamgeving, de kenmerken, en enkele wetenswaardigheden aan bod.In deel 2 gaan we uitvoeriger in op de geschiedenis van de medicinale toepassingen.In deel 3 …
Tussen de tegels van terrassen en stoepen zie je vaak gehoornde klaverzuring (Oxalis corniculata). Gehoornde klaverzuring komt steeds meer voor in stedelijke gebieden. De soort was zo’n dertig jaar geleden nog nauwelijks op straat te bekennen, maar is nu gewoon een stoere straatjongen geworden! Je …
Al jarenlang ben ik stiekem verliefd op Veronica. Haar hemelsblauwe ogen stralen als de helderste luchten, en haar gracieuze verschijning betovert mijn ziel telkens opnieuw. Het is een liefde die diepgeworteld is, een liefde die bloeit met elke blik die ik op haar werp.
Het is geen geheim voor mijn echtgenote, want zij kent mijn liefde voor Veronica. In plaats van jaloezie koestert ze begrip en zelfs aanmoediging. “Lief plantje,” zegt ze dan met een glimlach, “en wat een prachtige naam draagt ze!” Veronica filiformis, ofwel draadereprijs. Kan er een naam zijn die beter past bij haar betoverende schoonheid?
En Veronica is niet alleen, ze heeft enkele betoverende zusjes die haar pracht delen. Van de gewone ereprijs tot de akkerereprijs, elk lid van haar bloeiende familie straalt met een natuurlijke charme.
Ereprijs (Veronica) is een groot plantengeslacht. In België zijn er 23 wilde soorten bekend. Daarnaast zijn er ook nog een aantal soorten in cultuur. Wereldwijd bestaan er meer dan 500 soorten.
Reden genoeg om eens op zoek te gaan naar de betekenis van die mooie naam.
Naamgeving
Draadereprijs in een gazon aan de stadswallen te Brugge
In het Verklarend woordenboek van wetenschappelijke plantennamen; C.A. Backer (1936), lezen we:
“Oude plantennaam, naar welks afkomst en betekenis allerlei gissingen zijn gemaakt. – Volgens sommigen is hij samengetrokken uit ‘vere unĭca (planta), de waarlijk enige (plant), met zinspeling op de geneeskrachtige eigenschappen van Veronĭca officinālis L.”
Rembert Dodoens heeft het in zijn Cruydeboeck (1554) inderdaad over het medicinaal gebruik van ereprijs: “Eeren prijs in water ghesoden ende dat ghedroncken, heylt alle oude en versche wonden en suyveret tbloet van alle quade corruptien ende vuyle verbrande vochticheden.”
Volgens anderen is de naam Veronica ontstaan uit “vera una icon”. Letterlijk vertaald: “het enige waarachtige beeld”. Dit is een zinspeling op het doek – thans in de Sint-Pieterskerk te Rome bewaard – die “de Heilige Veronĭca den het dwarshout van zijn kruis torsenden Jezus toereikte om zich het bloed en zweet van het gelaat te wisschen; op dien doek zou sindsdien het beeld van dat gelaat zijn afgedrukt. In de bloemkroon sommiger Veronĭca-soorten heeft men een gelijkenis met dat beeld trachten te vinden.”
Nog anderen beschouwen het woord Veronica als een verbastering van de oude plantennaam Betonĭca. Ook Rembert Dodoens schrijft in het Cruijdeboeck; deel 1 capitel 16 blz. 32: “Eerenprijs wordt van Paulus Aegineta Lib. 7. in Griecx Bettonice gheheeten / dat es in Latijn Betonica, … Die ghemeyne cruyt liefhebbers nuemse in Latijn Veronica…”
Uit het Cruijdeboeck van Rembert Dodoens
Veronica is ook een Griekse meisjesnaam, die “brengster van de zege” betekent.
Het tweede deel van de wetenschappelijke naam, filiformis, komt van het Latijnse ‘Filum’ (draad) en Formiskomt van Forma (vorm). Filiformis betekent dus letterlijk ‘kruipend over de grond als een draad’.
De Nederlandse naam
De herkomst van de naam ereprijs is niet geheel duidelijk. Er zijn drie mogelijke verklaringen: Het zou afgeleid kunnen zijn van een uitspraak van Rembert Dodoens (1517 – 1585) die de plant “eer ende prijs oft loff gaf” vanwege zijn geneeskrachtige eigenschappen.
Een tweede mogelijkheid is dat een koning van het Frankische Rijk ontzettend last van huiduitslag had en dit plantje gebruikte om te genezen. Dat lukte wonderwel en dus gaf hij het plantje de naam ereprijs.
Ereprijs zou zijn naam ook te danken kunnen hebben aan het feit dat in de Middeleeuwen winnaars van grote toernooien een krans kregen van deze bloemen.
Voorkomen
Het bloempje van draadereprijs
Ereprijs wordt soms als onkruid beschouwd in gazons, tuinen en op ruderale plekken. In de stad vind je de hemelsblauwe bloemen van draadereprijs.
Draadereprijs staat op zonnige, droge tot vochtige, matig voedselrijke tot voedselrijke, basenrijke en meestal kalkrijke bodem die uit allerlei grondsoorten kan bestaan. Ze is niet bestand tegen hoog opschietende vegetaties. De overblijvende plant groeit in onze contreien in gemaaide gazons, in vochtige bemeste graslanden, in bermen, op dijken en in uiterwaarden. Verder op oevers en in rotstuinen, op begraafplaatsen en sportvelden, op stortplaatsen en braakliggende grond en tegen muren.
In Vlaanderen is het vrij algemeen, maar zeldzaam in de Polders, de duinen en de Kempen.
Oorsprong en verspreiding
Ze stamt oorspronkelijk uit de Kaukasus en is in de 20e eeuw ingeburgerd in West- en Midden-Europa. De soort is algemeen, vooral in stedelijke gebieden, maar vrij zeldzaam in de kustgebieden en op de zandgronden.
De plant verspreidt zich meestal met behulp van mensen. Door bijvoorbeeld een gazon te maaien waarin draadereprijs staat snijd je de stengels in stukken die op deze manier verspreid worden. Al deze stengelstukken kunnen in de aarde opnieuw wortelschieten en dan ontstaat uit zo’n fragment een nieuwe plant.
Het gebeurt niet elke dag dat het pijpenstelen regent maar dat je geluk niet op kan. Ik was op weg naar het Adornesdomein, mijn geest gevuld met een mix van haast en opwinding, wetende dat ik een groepje mensen zou rondleiden door deze historische parel van …
Zondag 5 mei 2024Duik om de veertien dagen in een stedelijke wildernis tijdens een opwindende stadssafari! Verken de geplaveide jungles en ontdek de verborgen schoonheid van stadsplanten terwijl we je meenemen op een visuele reis door het ‘stenen oerwoud‘. Laat je verrassen door de prachtige …
Als je het woord “absint” hoort, is er meteen een beeld dat opdoemt: de bruisende wereld van de kunstschilder Éduard Manet, die sprankelt van creativiteit en verrassing! In 1832 geboren in het hart van Parijs en doorgegroeid tot een meester van de kunst, was Manet een pionier die de grenzen tussen realisme en impressionisme deed vervagen.
In 1859 schilderde hij het legendarische werk “De Absintdrinker“, een meesterwerk doordrenkt met de ziel van zijn tijd. Maar oh, wat een drama! De jury van ‘De Salon’ – een jaarlijkse show waar kunstenaars hun talenten vertoonden aan het grote publiek – wees het schilderij af. Voor velen was ‘De Salon‘ de enige weg naar roem, maar de grillige jury’s veroorzaakten vaak verbijstering en ontgoocheling bij getalenteerde zielen zoals Manet.
Édouard Manet, Public domain, via Wikimedia Commons
Er was een jury die de werken selecteerde. Veel kunstenaars werden door de jury geweigerd wat natuurlijk woede en onbegrip veroorzaakte. Denk maar aan de beroemde James Ensor in Oostende, wiens werk ook geweigerd werd op ‘De Salon’. Hij startte dan maar zelf met een nieuwe beweging ‘Les XX’.
Absint
Alsem is een belangrijk ingrediënt voor het drankje absint dat door Henri-Louis Pernod in 1805 voor het eerst commercieel gebrouwen werd . Men gaf het ook de naam ‘De Groene Fee’ omdat het inspiratie gaf aan de kunstenaars. Helaas, De Groene Fee werkte verslavend, en sleurde heel wat kunstenaars en andere mensen naar de ondergang. Ze werden waanzinnig en kregen hallucinaties door het giftige thujon.
De groene kleur van absint ontstaat doordat de drank wordt bereid met chlorofylkorrels afkomstig van alsem, citroenmelisse, hysop en ereprijs. Een bijzonder ritueel omvat het plaatsen van een suikerklontje op een speciaal lepeltje, waar vervolgens ijskoud water op wordt gedruppeld. Na het roeren wordt het soms zelfs geflambeerd, waardoor het hele proces een waar spektakel wordt.
Wegens verslaving werd deze drank tegen het einde van de 19de eeuw verboden en opnieuw toegelaten in 2005, daar het giftige thujon eruit verwijderd werd.
Enkele beroemde namen die verslaafd waren aan absint: Paul Gauguin, Henri de Toulouse-Lautrec, Charles Baudelaire, Guy de Maupassant, Édouard Manet, Oscar Wilde, Paul Verlaine, Edgar Allan Poe, Van Gogh, en nog vele anderen.
Absintalsem (Artemisia absinthium) behoort tot de composietenfamilie, ook bekend als Asteracea. Deze plant gedijt op verschillende locaties, waaronder ruderale gebieden in duinen, bermen, ruigtes, spoorwegterreinen, braakliggende gronden, en zelfs op terreinen waar puin of afval vermengd is met de bodem, zoals industrieterreinen. Een opvallend kenmerk van deze plant is de lichtere, grijsblauwe kleur van zijn bladeren.
Kenmerken
Het gaat hier over een overblijvende plant die maximaal 120 cm hoog kan worden. De opstijgende stengels verhouten aan de voet. Ze zijn gegroefd, grijsbehaard en verspreiden een sterke, kruidige geur. De gesteelde bladen zijn aan beide zijden grijsachtig en sterk ingesneden.
Naamgeving
Artemisia is afgeleid van de godin van de jacht en de vruchtbaarheid ‘Artemis‘. Absinthium komt uit het Latijn apsinthion en betekent zoetloos of bitter.
Medicinaal
Laten we het even hebben over de verbluffende kracht van de Artemisia-familie! Deze planten zijn niet alleen fascinerend, maar ook buitengewoon krachtig als het gaat om het ondersteunen van onze spijsvertering en algehele welzijn.
Van oudsher zijn ze gebruikt als bitter tonicum en windafdrijvend middel om onze eetlust te stimuleren en onze maag- en darmfunctie te ondersteunen. En laten we het hebben over die bitterheid – serieus, het is echt ‘brrr’! Maar juist die bitterheid is wat deze planten zo speciaal maakt. Het spreekwoord luidt: “Bitter in de mond, maakt het hart gezond’. Al moet men dat nu niet meteen letterlijk nemen, toch is het als een wake-up call voor ons spijsverteringsstelsel en lever, waardoor ze in actie komen en ons hele systeem een boost geven.
Maar dat is nog niet alles! Deze planten zijn ook bekend om hun vermogen om ons spijsverteringskanaal te zuiveren van parasieten en gifstoffen, vooral tijdens periodes van koortsachtige ziekten. Dus als het gaat om het ondersteunen van een gezond flora-evenwicht in ons spijsverteringskanaal, zijn deze Artemisia-planten echt de helden waar we op kunnen rekenen!
Gebruik
In de handel zijn er verschillende thees, tincturen en pilletjes op basis van alsem beschikbaar. Het beste is om de moedertinctuur te gebruiken: 3 x 20 à 40 druppels. Vóór de maaltijd is het stimulerend en ná de maaltijd bevordert het de galwerking.
Pillen: 3 x per dag 1 vóór de maaltijd.
Wijn: 30 gram bladeren op 1 liter zoete witte wijn, een week laten trekken, filteren en 1 soeplepel 2 maal per dag vóór de maaltijden.
Dit artikel werd aangeleverd door onze mede-redacteur Broeder Yvan Jacques. Waarvoor dank!
Belangrijke waarschuwing
Het gebruik van absintalsem moet correct opgevolgd worden, zo niet is er gevaar voor duizeligheid en hoofdpijn. Hoge dosissen kunnen verlammingsverschijnselen, beven en hallucinaties veroorzaken. Zoals altijd moet men bij het medicinaal of culinair gebruik van wilde planten altijd voorzichtig zijn. Experimenteren met wilde planten raden we ten stelligste af. Niet gebruiken bij zwangerschap, maag- en darmzweren, kinderen. Er kan allergie zijn op alsem. Eveneens bij maagzuurremmende medicatie niet gebruiken! Bij medicinaal gebruik altijd een dokter of gehomologeerd fytotherapeut raadplegen. Lees in dat verband ook onze disclaimer. (Klik hier!
Tijdens mijn verkenningstocht door de betoverende straten van Brugge ontdekte ik een wereld die vaak over het hoofd wordt gezien – de mysterieuze levens die zich vastklampen aan de oude muren van de stad. Terwijl ik langzaam mijn weg baande door smalle steegjes en langs …
geschiedenis van de kruidengeneeskunde Dit magistrale referentiewerk laat honderd inheemse planten de revue passeren. Voor elk van deze planten krijg je een overzicht van wie wat wanneer wist (of niet wist) en waarvoor de plant door de eeuwen werd aangewend: om kwalen te genezen, om …
Look-zonder-look! Het klinkt een beetje als ‘zomer-zonder-zon’, ‘stad-zonder-straat’ of ‘BIB-zonder-boek’. Het is er, maar … het is er niet. Waar haalt deze plant haar naam vandaan? Dat merk je onmiddellijk als je de blaadjes tussen de vingers wrijft. Dan komt er inderdaad een typische knoflookgeur vrij. Je kan je niet vergissen. En toch voldoet look-zonder-look totaal niet aan de kenmerken van de uienfamilie. De leden van die familie zijn allemaal bolletjes waaruit lange holle stengels groeien en waaraan na de bloei mooie broedbolletjes komen. Zo onthult look-zonder-look zijn ware aard: een kruisbloemige die nieuwsgierige geesten blijft verbazen.
Naamgeving
Het mysterie van de Nederlandse naam van deze plant is inmiddels wel opgelost. Je hoeft alleen maar een blaadje tussen je vingers te verfrommelen en meteen wordt de geur van knoflook duidelijk. Maar pas op, je wordt misleid, want het is helemaal geen knoflook! Het is… look-zonder-look!
En toch verwijst de wetenschappelijke naam – Alliaria petiolata (Alliaria officinalis; synoniem: Alliaria officinalis) – weer wél naar de lookfamilie. ‘Alliaria’ verwijst naar die plantenfamilie, maar hier zit de grap: het is niet waar! Het woord “Petiolata” daarentegen, afgeleid van het Latijnse “Petiolātus”, betekent eigenlijk bladsteel, wat verwijst naar de gesteelde stengelbladeren. Het lijkt erop dat zelfs in de botanische wereld misleiding niet uitblijft!
In het “Cruydeboeck” (1554) van Rembert Dodoens wordt de plant ‘Loock sonder loock’ genoemd (deel 5, capitel 69, bladzijde 684). Hij geeft ook een goede beschrijving: “Dit cruyt heeft ierst rondachtighe bladeren/ schier gelijck Violetten cruyt maer breeder grooter ende bleecker van verwen. Tusschen dese coemt die steel voort/ ontrent twee voeten hooch/ daer aen wassen bladeren die langer ende smalder sijn dan die ierste/ ende rontsomme ghekerft/ den bladeren van Netelen niet seer onghelijck/ maer meerder. Die als sy in stucken ghewreven worden/ ghelijck Loock riecken ende smaecken. Aen dopperste van den stelen wassen vele cleyne witte bloemkens/ ende daer naer cleyne langhe hauwkens/ daer in swert saet leyt. Die wortel es lanckachtich dun ende houtachtich.”
Uit het Cruydeboeck
In andere talen
Engels: Garlic Mustard Frans: Alliaire, Herbe aux aulx Duits: Knoblauchsrauke
Beschrijving
Binnen de kruisbloemenfamilie is de soort gemakkelijk te herkennen aan de witte bloemen, het blad en – zoals gezegd – de geur. Overigens verspreiden niet alleen de bladeren, maar ook de zaden en wortels deze geur.
Zoals bij alle soorten uit de kruisbloemenfamilie hebben de bloemen vier kroonbladeren. Bij look-zonder-look zijn de kroonbladeren tweemaal zo lang als de kelkbladeren. De plant kan tot 1 meter hoog worden. De hauwen zijn lang, de bladeren aan de voet van de plant zijn lang gesteeld. De bovenste bladeren zijn hartvormig en onregelmatig getand. De stelen zijn niet vertakt, en gaan meestal recht omhoog. De bloeitijd is van april tot juni.
De bloempjes van look-zonder-look; een kruisbloemige
Tweejarige
Look-zonder-look volgt een boeiende, tweejarige levenscyclus met verschillende ontwikkelingsfasen. Tijdens het eerste jaar legt de plant de nadruk op het ontwikkelen van zijn weelderige bladeren, zonder bloesems of zaadproductie. Pas in het tweede jaar begint de plant zijn bloeiperiode, na een winterperiode waarin de wortels worden versterkt voor het komende groeiseizoen. Na deze periode bloeit de plant, waarbij hij al zijn energie richt op het produceren van bladeren, bloemen en uiteindelijk zaad. Dit fascinerende proces illustreert de voortdurende cyclus van groei en vernieuwing die inherent is aan het leven van een tweejarige plant.
Habitat
Wandelend door de bruisende straten van een levendige winkelbuurt, is het niet waarschijnlijk dat u deze plant zomaar tegenkomt. Maar wacht eens even! Onlangs kruiste hij mijn pad op een stadspleintje, aan de voet van een torenhoge kraan, waar hij rustig zijn weg vond om te gedijen. In de gedeeltelijk beschaduwde bermen van wegen, langs oude stadswallen, aan de waterkant, en vooral in de weelderige omgeving van stadsparken en bosranden, is de kans groot dat u hem tegen het lijf loopt.
Culinair gebruik
Het is één van de oudste keukenkruiden. In de middeleeuwen werd het als kruid gebruikt in plaats van knoflook of ui.
In het Engels wordt look-zonder-look “Mustard garlic” genoemd, wat meteen de smaak van deplant correct beschrijft: een combinatie van knoflook en mosterd.
Alle delen van de plant zijn eetbaar. De bloemen zijn een mooie garnering voor salades en de gedroogde zaden werken als mosterd. De lange dunne tapwortel heeft ook een milde mierikswortelsmaak.
De bladeren kunnen het best fijngehakt worden en spaarzaam worden toegevoegd aan salades of gegeten in kaassandwiches. Een “pesto” past ook heel goed bij lamsvlees. Voeg aan het einde van het koken toe aan soepen en stoofschotels, anders zal de maaltijd bitter smaken.
In het vroege voorjaar zijn de jonge blaadjes van de plant erg smakelijk, maar zodra de bloei begint, kunnen de bladeren bitter worden. Op dat moment zijn de bloemen meer geschikt voor consumptie. Wanneer de plant in zaad staat, kunnen de peulen worden gebruikt en kunnen daarna de zaden worden geoogst.
De wortel van de plant heeft een uitgesproken mierikswortelsmaak, maar heeft ook een lichte mosterdsmaak. De wortel wordt geoogst tijdens de groeiperiode in de herfst en winter van het eerste jaar, vóór de bloei van de plant.
Dit plantje is een waardevolle toevoeging in de keuken. De jonge blaadjes lenen zich uitstekend voor salades. Wanneer je de plant verhit, transformeert het subtiele lookaroma naar een scherpere smaak, vergelijkbaar met veldkers.
Van april tot juni kunnen de bladeren en jonge scheuten van look-zonder-look worden gebruikt als kruid in diverse gerechten, zoals salades, groentevullingen, ovenschotels, soepen, kruidenkwark, kruidenboter en zelfs pesto. Het smaakt echt heerlijk gesnipperd op een boterham met pindakaas.
Look-zonder-look is erg voedzaam omdat het grote hoeveelheden vitamine A, C, E en verschillende B-vitamines bevat. Naast deze vitamines bevat look-zonder-look ook nog calcium, kalium, selenium, ijzer, koper, mangaan, magnesium en omega-3 vetzuren.
Recepten
Op de website Oogstenzonderzaaien.nl vind je een aantal heerlijke recepten met look-zonder-look.
Over ‘loock sonder loock’ schrijft Rembert Dodoens in zijn Cruydeboeck (1554) :
“In die medecyne en heeft dit cruyt gheen sonderlinghe ghebruyck/ maer in die spijse wordet van sommighen in plaetse van Loock gebruyckt. Die ongeleerde Apotekers gebruycken dit cruyt voor Scordium/ niet sonder dwalinge/ als schier al om kennelick es.” En verder: “Dit cruyt wordt nu ter tijt in Latijn gheheeten Alliaria/ van sommighen oock Scordotis/ maer en es die oprechte Scordotis niet.
Afgaande op dit citaat werd dit kruid in de 16de eeuw medicinaal niet veel gebruikt.
Uit het feit dat een synoniem voor deze plant Alliaria officinalis is kan men toch afleiden dat het in apotheken een veel gebruikt kruid was. In de volksgeneeskunde werd deze plant gebruikt als gorgelmiddel, bij astma en bij slijmvliesontsteking. Ook werd look-zonder-look gebruikt als kiemdodend middel, antibacterieel en antiwormenmiddel. De plant werkt bloedreinigend, urinedrijvend en bevordert de spijsvertering. Bij etterende wonden en insectenbeten kunnen omslagen met de gekneusde look-zonder-look worden aangebracht op de huid (FLEISCHHAUER, ET.AL., 2017, pp. 104-105).
Vroeger werd het medicinaal gebruikt bij ontstekingen, maar ook bij astma en bij het ophoesten van taai slijm.
Dan werd er een thee van met kokend water overgoten bladeren voorgeschreven of een drankje gemaakt van bladeren die in olie gedrenkt waren. Uit een oud kruidenboek lezen we: “Diegene zo korte adem hebben en astmatisch zijn, dient dit kruid erg goed in olie water gekookt en daarvan gedronken.”
Een aftreksel van de bladeren werd inwendig tegen astma en bronchitis gebruikt. “Het kruid verwarmt en mensen die lijden aan astma hebben inderdaad meer warmte nodig.”
Aftreksels werden ook gebruikt om diarree en darmcatarre te stoppen en om parasieten uit de darmen te verdrijven.
Het sap van de verse bladeren helpt heel goed tegen huidaandoeningen, (eczeem, huidschimmels) en met name tegen abcessen die slecht dichtgaan: kauw op de bladeren en spuug het daarna uit.
Vanwege de vele vitamines en mineralen die het kruid bevat is het eten van look-zonder-look goed voor de versterking van het immuunsysteem. Het verdunt het bloed, verlaagt het cholesterolgehalte, en kan mogelijks helpen kanker te voorkomen.
Belangrijke opmerking
Deze site vervangt geen deskundig advies voor medische behandeling. Raadpleeg altijd een deskundig zorgverstrekker of arts. Ook wat betreft de op deze website aangeboden culinaire recepten mag u deze niet beschouwen als deskundig advies. Daarvoor dient u zich te richten tot een gehomologeerde arts, fytotherapeut of diëtist. Lees daaromtrent onze disclaimer. Klik hier!
Wetenswaardigheden
Look-zonder-look is de waardplant van het oranjetipje (Anthocharis cardamines), een wit vlindertje met oranje vleugelpunten dat vooral in het voorjaar veel opvalt, en van het klein geaderd witje (Pieris napi). Als je aandachtig kijkt en de gracieuze vlucht van het oranjetipje volgt, zul je al snel ontdekken waar look-zonder-look en andere leden uit de kruisbloemenfamilie te vinden zijn.
Zondag 28 april 2024 Op onze derde “safari in de stad” zagen we weer enkele leuke stadsplanten. Op de omslagafbeelding ziet u enkele fraaie exemplaren van het herderstasje (Capsella bursa-pastoris). Over de meeste van deze planten zullen we later uitvoeriger berichten. Een fotoreportage… Link naar …
Stel je eens voor: het is een stralende lentedag en je loopt door de charmante straatjes van Brugge. Plotseling kom je uit op de oude vestingwallen en daar ontvouwt zich een betoverend schouwspel. Een berm langs de weg is bedekt met prachtige roze bloempjes, een …
Dit artikel over de medicinale toepassingen van de witte dovenetel is een bijdrage van onze medewerker Broeder Yvan Jacques, herborist en abt van het monasterium Mariakluizen te Brakel (Zegelsem.)
Ze zijn er weer ! De brandnetels en zijn naaste buur de witte dovenetel of Lamium album L.
Alhoewel ze met de witte dovenetel buren zijn, zijn ze geen familie van elkaar. Het zijn wel een van de eerste bloeiers in de tuin van zodra de zon te voorschijn komt. Ik bespreek de Witte Dovenetel die bij de familie van lipbloemige behoort of Lamiaceae.
De naam lipbloemig verwijst naar de bloem die eruit ziet als een opengesperde muil van een dier. Vandaar de naam Lamium met als oorsprong Lamos dat in het Grieks muil betekent.
Je hebt misschien reeds gemerkt dat achter de naam een afkorting staat. Die afkorting is van de wetenschapper die de plant voor het eerst heeft beschreven. In dit geval betreft het de wetenschapper Carl Linnaeus die de plant beschreef in 1753.
Witte dovenetel komt voor in de gematigde gebieden van Europa en Azië.
Ruk de plant zomaar niet uit als ‘onkruid’ want ze bezit héél wat geneeskrachtige eigenschappen.
Wees gerust, ze prikt niet en je kunt ze dus veilig aanraken. Ben je geneteld door die andere netels, neem dan een blad van de witte dovenetel en wrijf het op de jeukende plaatsen. Ga je wandelen met kinderen en ze hebben tegen de netels gelopen, kijk dan of er in de omtrekken geen witte dovenetels staan. Je bent er zo mee geholpen en de traantjes zullen snel opdrogen omdat het de pijn verdooft!
Medicinaal en culinair gebruik
De ganse plant kan je culinair gebruiken en bereiden als spinazie. Rauw in salades past de bloem zeer goed want ze is zeer zoet van smaak. Je kan er bloedzuiverende en ontstekingsremmende thee van zetten. Tinctuur helpt de bloedingen in de neus te stelpen.
Door de adstringerende werking van de plant vinden vrouwen die menstruatiestoornis hebben heil bij deze plant. Er bestaan zalven met tincturen van deze plant om uitwendig te gebruiken. Inwendig versterkt het ook de baarmoeder.
Eveneens kan je het gebruiken wanneer je een urinewegeninfectie hebt opgelopen. Zijn je darmen gevoelig voor krampen en gassen drink dan thee van de witte dovenetel.
Belangrijke opmerking
Deze site vervangt geen deskundig advies voor medische behandeling. Raadpleeg altijd een deskundig zorgverstrekker of arts. Ook wat betreft de op deze website aangeboden culinaire recepten mag u deze niet beschouwen als deskundig advies. Daarvoor dient u zich te richten tot een gehomologeerde arts, fytotherapeut of diëtist. Lees in dat verband ook onze ‘Disclaimer’ elders op deze website. Klik hier.