Eén van de eerste bloeiende struiken is de hazelaar. Ze staan – zeker met het zachte weer van de afgelopen dagen – volop in bloei. Ik vond enkele mooie exemplaren aan de voet van de Poertoren te Brugge, maar ze zijn beslist ook in andere …
Wie in de winter – vanwege een gebrek aan andere opties – steeds meer geobsedeerd raken door mos zijn zonder twijfel de botanici. Je weet wel, die door een plantenloep starende individuen die graag op de knieën of – erger nog – plat op hun …
Al in december beginnen de bladrozetjes van de Kleine veldkers (Cardamine hirsuta) stiekem op te duiken. Het zaadje, dat al in de winter begint te kriebelen, heeft zo’n haast dat het soms al in december tevoorschijn piept. Alsof het niet kon wachten om de wereld te laten weten: “Hallo, hier ben ik!”
En ja hoor, de naam zegt eigenlijk alles. Dit plantje is klein en het voelt zich prima op z’n gemak op open ruderale plekken, in veldjes, en zelfs in chique moestuintjes. Maar ook in de stad is het een onbezorgde avonturier. Je kunt het aantreffen in gazons, tegen oude muren en zelfs tussen de plaveien van trottoirs. Het is zo’n ongecompliceerde gast dat het zelfs een plekje kiest waar je buurman zijn viervoeter even laat pauzeren. Een ‘hondenpoepstraatje’ zoals ik het liefkozend noem.
Even proeven?
Als je ooit in de verleiding komt om een hapje te nemen – hoewel ik je niet aanmoedig om het te proberen in dat ‘hondenpoepstraatje’ – zul je meteen begrijpen waarom het de naam “kers” draagt. Als je eerder waterkers of tuinkers hebt geproefd, herken je meteen die pittige smaak. Ze zijn tenslotte familie, behorend tot de ‘Kruisbloemenfamilie,’ ook wel bekend als de familie met een scherp randje. Zwarte mosterd, chinese kool en brocolli en spruitjes … het zijn allemaal neven en nichtjes.
Vitaminebom
Wanneer ik in de stad een plant fotografeer, komt er weleens een nieuwsgierige voorbijganger langs die me vraagt of het eetbaar is. Bij de kleine veldkers kan ik dan altijd – met enige zelfingenomenheid om al mijn diepzinnige wijsheid – zeggen: “Natuurlijk, neem een hapje!” En dan, bam, verrassing! Het laatste deel van de naam, ‘kers,’ komt eigenlijk uit het oud-Germaans en betekent ‘lekkernij.’ Dus, dit plantje was vroeger een ware traktatie. En terecht! Dit plantje bevat vitamine A, C (vooral in de bladeren) en D. Daarnaast bevat het ook de volgende voedingstoffen: calcium, ijzer, magnesium, bètacaroteen, diverse antioxidanten en zwavel.
De natuur heeft echt overal aan gedacht. Dus, voor diegenen die de Kleine veldkers tot nu toe als onkruid beschouwden… trek het eruit en knabbel wat! Maar laten we het wel gezellig houden, alles met mate!
De hauwtjes van de kleine veldkers
Naamgeving
De wetenschappelijke benaming Cardamine vindt zijn oorsprong in het Griekse “cardamine” of “cardemon,” wat ‘een naar kardemom smakende plant’ betekent (kardemom is een plant uit de gemberfamilie). Alternatief kan Cardamine afgeleid zijn van het Griekse “Cardis” (hart) en “Damao” (temperen of verzachten). In de traditionle kruidengeneeskunde werd dit kruid gebruikt bij hartkwalen of om pijn te verzachten. Het woord “hirsuta” betekent ruwharig. Dit lijkt op het eerste gezicht misschien verrassend, gezien de plant een bijna kale uitstraling heeft. Echter, bij nadere inspectie met een plantenloepje of macrolens wordt duidelijk dat de onderste bladeren wel degelijk harig zijn, zoals te zien is op de bijgevoegde foto.
In het Engels heet de plant trouwens Hairy Bitter-cress, en in het Frans Cardamine hérissée. Dit betekent “harige cardamine”. De Duitse naam is Behaartes Schaumkraut, wat te vertalen valt als Behaard schuimkruid.
De haartjes op de onderste blaadjes
Kenmerken
Kleine veldkers draagt vruchten die men ‘hauwen’ noemt. Als de hauw rijp is, springt ze open waarbij de twee kleppen van beneden naar boven snel oprollen, waardoor de zaden weggeschoten worden. Ze kunnen wel 1 meter ver springen.
Culinair
De Kleine veldkers wordt vaak bestempeld als onkruid, maar geloof me, het is net zo smakelijk als je favoriete tuinkers! Dus, voordat je het met wortel en al uit je tuin rukt, overweeg eens om het te oogsten! De bladeren en bloemen van de Kleine veldkers hebben een pittige smaak, vergelijkbaar met tuinkers. Gooi ze in salades, gebruik ze als chique garnering, op een stukje brood, of zelfs door je kruidenboter.
Februari en begin maart zijn de maanden waarin de kleine veldkers op zijn lekkerst is, nog voordat hij zijn bloemetjes laat zien. Voeg deze groene gast toe aan je salades voor een extra kick. En oh, die milde, peperige smaak? Perfect maatje voor roomkaas. Dus voordat je de Kleine veldkers afschrijft als “alleen maar onkruid,” geef het een kans op je bord. Je smaakpapillen zullen je bedanken.
Laat me je vertellen over de magische transformatie van die bescheiden Kleine veldkers! Je kunt er bijvoorbeeld een sensationele pesto mee maken: neem een bosje van het kruid, voeg een teentje knoflook toe (of gooi er een bolletje kraailook in als je je echt avontuurlijk voelt), geroosterde pijnboompitten voor die knapperige twist, een snufje zout om de boel wakker te schudden, en maal het geheel fijn als een chef. Als je jezelf wilt trakteren, gooi er dan ook wat kaas bij – want, laten we eerlijk zijn, alles is beter met kaas.
Maar dat is niet alles! Deze groene held kan ook schitteren in kruidenboter en zich comfortabel nestelen in roomkaas. Het is als een groene party in je mond, en de veldkers is de VIP-gast die alle smaakpapillen uitnodigt.
En laten we niet vergeten dat deze kleine veldkers ook een carrière als groente heeft! Kook ‘m kort, gooi ‘m in de wok, of laat ‘m even stomen. Het kan zelfs in de soep hoppen voor een verrassende cameo. Visgerechten zijn dol op een vleugje Kleine veldkers als smaakvolle sidekick. En alsof dat nog niet genoeg is, kun je ook gewoon lekker relaxen met een kopje kleine veldkers-thee. Een slokje, en je bent weer helemaal in balans met de natuur. Wie wist dat zo’n klein plantje zoveel culinaire avonturen kon beleven?
Kleine veldkers op de stoep in de stad
Medicinaal
Vroeger gebruikten mensen dit plantje als rauwkost tegen scheurbuik – ja, serieus, het zit vol met vitamine C! Het was als een kleine vitaminebom tegen scheurbuik, die die vervelende ontstekingen preventief op de vlucht joeg. En wist je dat het ook als een bloedzuiverende detox werkt? Perfect om die voorjaarsvermoeidheid te verslaan, of beter nog, te slim af te zijn.
Maar wacht, er is meer! De kleine veldkers was niet alleen een held tegen scheurbuik, maar ook een sidekick bij hartklachten en epilepsie. Alsof dat nog niet genoeg is, geeft dit kruidje je maag een oppepper. En omdat het ook nog eens chlorofyl in zijn zak heeft, zegt het ‘nee’ tegen ontstekingen nog voordat ze kunnen beginnen. Bloedzuiverend, ontstekingsremmend, en als klap op de vuurpijl, een voorjaarsbloeier die je eetlust een flinke boost geeft. Het is als een lentekuur voor je lichaam.
Dus daar heb je het, een klein plantje dat groots is in de keuken en de medicijnkast. Wie had gedacht dat zo’n mini-krachtpatser zoveel te bieden had?
Photoshoot
De foto’s veranderen om de vier seconden.
Kleine veldkers
Kleine veldkers
Wetenswaardig
Sinds de jaren zestig van de vorige eeuw heeft deze plant een invasie uitgevoerd van open terreinen. Doorgewinterde tuinexperts knikken instemmend en vinden allemaal unaniem dat deze plant vroeger in de tuin veel minder voorkwam. Het gerucht gaat dat de Kleine veldkers zich waarschijnlijk via een ‘straalstroom’ van zaden en planten vanuit chique tuincentra heeft verspreid. Alsof dat nog niet genoeg is, heeft de bodem ook een rol gespeeld. Door de toename van stikstof in de bodem, vanwege ‘overbemesting in de landbouw,’ heeft deze groene avonturier een extra duwtje in de rug gekregen. Het lijkt erop dat de Kleine veldkers zich gedraagt als een rockster van de plantenwereld, met een tourbus vol zaden en een entourage van stikstofrijke bodems.
Net als het merendeel van de Kruisbloemigen met kleine bloemen is Kleine veldkers vooral op zelfbestuiving aangewezen, aangezien insectenbezoek zeer gering is. Toch is het een waardplant voor het oranjetipje en Groot koolwitje.
In diverse steden wordt door de stedelijke groendienst een inspanning gedaan om zeldzame of haast verdwenen plantensoorten opnieuw te introduceren. Zo ook in Brugge! Langs de vestingwallen zijn begin februari her en der onder de bomen de felgele bloempjes van de winterakoniet (Eranthis hyemalis) te vinden. …
We zijn ondertussen aanbeland bij het laatste deel van onze reeks over korstmossen. Dit artikel is een bijdrage van onze redacteur Nic Carsauw uit Mechelen. Nic is ook de auteur van Wilde natuur in Mechelen. Het kopjesbekermos (Cladonia fimbriata) is een korstmos uit het geslacht Cladonia. Ik …
Herken je ook dat moment waarop je een tweeling bijna niet uit elkaar kunt houden? Laat staan drielingen. Ze lijken op elkaar als twee erwten in een peul, toch? Maar wacht, wat dacht je van korstmossen? Die zijn geen tweelingen, nee, dat zijn twintiglingen – als dat woord al bestaat.
Stel je voor, je loopt over het trottoir, kijkt op een vensterbank, staart naar een muur of begluurt een lantaarnpaal, en daar zijn ze, de korstmossen. Ze lijken allemaal op lang verloren tweelingbroers, tot je ze onder de loep neemt. En ja, die loep mag je letterlijk nemen. Het is een beetje zoals met sneeuw: je ziet duizenden sneeuwvlokken die als identieke tweelingen naar beneden dwarrelen, maar geen twee zijn hetzelfde. De natuur heeft blijkbaar een zwak voor grappen en grollen.
Dat is gewoon de wilde kant van biodiversiteit. Soms moet je bijna een doorgewinterde lichenoloog zijn – voor de woordspelletjesliefhebbers onder ons – om deze korstmossen uit elkaar te houden. Het is als een biologisch puzzelspel waar de natuur graag de regels bepaalt.
Ondanks dat de Nederlandse naam ‘korstmossen’ – ach, wat maakt een naam eigenlijk uit? – doet denken aan een korstvormige groeiwijze, gedragen veel korstmossen zich als ware diva’s met bladvormige en struikachtige allure. Die eigenwijze exemplaren hebben we al eens uitvoerig besproken in eerdere artikelen. Want in elke familie heb je altijd van die buitenbeentjes, de rebellen onder de korstmossen, als je wilt.
En als je dacht dat korstmossen altijd keurig de korstige regels volgen, think again! Er zijn haarvormige korstmossen die net lijken alsof ze zo uit een hip kapsalon komen, en geleivormige korstmossen die je bijna een lepel en kommetje aanreiken om van te snoepen.
Ook in de stad kom je deze variëteit aan groeivormen tegen alsof de natuur een modeshow organiseert. En dan hadden we het nog niet over de fotogenieke manier waarop bekermossen en heidestaartjes zich presenteren. Deze jongens, laten we eerlijk zijn, creëren de meest bizarre drinkbekertjes en hebben ‘staartjes’ waar zelfs een haarstylist jaloers op zou zijn. Korstmossen zijn de ware rocksterren van het plantenrijk!
Bekermossen manifesteren zich, in overeenstemming met hun benaming, door de vorming van ‘bekers’ of – wetenschappelijk gezien – ‘podetiën’. Deze podetiën vertegenwoordigen in feite de verticale structuren die oprijzen uit het korstlichaam. Ze bestaan uit twee delen: een horizontale component dat doorgaans de vorm aanneemt van een matje bestaande uit grijsgroene schubjes, en een verticaal deel dat gevormd wordt door de oprijzende podetiën.
Een soort biologische bouwprojecten, maar dan met een vleugje ‘magie’!
Er zit een uitgekiende strategie achter deze bekertjes. Als ze hoog genoeg zijn en er goed uitzien, dan gaan ze helemaal Hollywood en ontwikkelen ze vruchtlichamen waar sporen uit voortkomen. Deze sporen worden met de wind verspreid alsof ze de hoofdrol spelen in een ‘luchtige’ komedie.
Maar hier komt het genie: door die sporen net een centimeter hoger te positioneren dan de begane grond, gedragen ze zich als ware diva’s en verspreiden ze zich beter dan roddels in het kapsalon.
Er bestaan een aantal verschillende soorten bekermossen. Ze hebben allemaal sprekende namen. Wat denk je van het kopjesbekermos (Cladonia fimbriata) en het frietzakbekermos (Cladonia humilis). Botanici die de korstmossen boven de doopvont hielden hadden duidelijk een goed gevoel voor humor!
Kopjesbekermos
Het kopjesbekermos gedijt op diverse oppervlakken zoals schors, rieten daken, houten hekjes en zelfs in de vochtige voegen tussen stoeptegels. Met een loep worden talloze schubjes zichtbaar, waarmee het korstmos zich op de grond uitbreidt.
Frietzakbekermos
Maak kennis met de ‘frietzakbekermos’ (Cladonia humilis) – de stoere straatartiest onder de korstmossoorten! Hij trotseert de stenen stadsjungle en vormt kopjes die dieper zijn dan je favoriete patatzak. De grondschubben zijn zo stevig dat ze bijna kunnen doorgaan voor echte blaadjes. Hoewel hij af en toe de stoep bezoekt, is zijn hart echt bij de muurkantjes, waar hij lekker ongestoord kan chillen en groeien.
Dit mos is als een groene kampioen in de stad, een sprinter onder de korstmossen. Hij geeft niet zomaar op tussen de supersnelle groeiers in graslanden en op harde plekken. Soms wordt hij overtroefd door andere planten, maar geef hem een stoepsteen of een muurkantje (waar zelfs weinig plantensoorten kunnen overleven), en hij voelt zich helemaal in zijn element. Het is een echte ‘frietzakfeest’ voor dit stoere korstmos.
Deze prachtige foto’s danken we Maarten Trybou . De geweldige foto’s op zijn website Natuurvertelsels zijn een streling voor het oog. Bovendien is Maarten ook een geboren verteller. Onze dank voor de toestemming om zijn foto’s te mogen gebruiken. We bevelen zijn website ten zeerste aan.
Wil je meer weten over de andere bekermossen en korstmossen in Nederland? In de nieuwe Veldgids Korstmossen staan alle Nederlandse soorten beschreven
Tot nog toe hadden we het voornamelijk over korstvormige korstmossen (bvb. muurschotelkorst, plat dambordje en kalkschotelkorst) en bladvormige korstmossen (bvb. groot dooiermos, witstippelschildmos en heksenvingermos). Maar er zijn ook korstmossen die een struikvormige structuur hebben. Een voorbeeld hiervan is het open rendiermos. Open rendiermos (Cladonia portentosa) is …
In de vorige bijdragen hebben we het vooral gehad over lithofyten. Dat zijn planten – met inbegrip van korstmossen, want korstmossen zijn geen planten – die op stenen of rotsen groeien. Hoewel korstmossen vaak worden geassocieerd met organismen die op rotsen of op de grond …
Wat een start van de dag! Toen ik vanochtend ontwaakte, was het zwaarbewolkt en regende het. “Oh nee,” dacht ik, “niet nóg zo’n grijze, miezerige dag!” Ik was een beetje klaar met deze winter. “Laat de lente alsjeblieft snel terugkomen,” smeekte ik de weergoden. Of het nu aan mijn smeekbede lag of dat de weergoden gewoon in een goede bui waren vandaag, ik weet het niet, maar om elf uur klaarde de hemel volledig op. De rest van de dag ontpopte zich tot een ware prille lentedag! Wat een positieve wending.
Naarmate de zon haar weg naar de hoogste regionen van de hemel vond – zelfs al is ‘hoog’ in januari relatief – verspreidde zich een heerlijke zachtheid. Het was gewoonweg perfect weer voor een vrolijke photoshoot doordrenkt met lentekriebels.
Langs de Brugse vestingwallen stralen de eerste tekenen van de lente! Hier en daar dansen sneeuwklokjes vrolijk in het gras, en op een specifiek plekje aan de Gentpoortvest laten enkele tientallen winterakonieten hun enthousiasme zien in volle bloei. Wat een prachtige voorbode van het kleurrijke seizoen dat voor ons ligt!
Bijenbezoek
De opwinding voor de naderende lente is niet alleen voelbaar bij mensen, maar zelfs de allereerste bijen kunnen de kriebels niet weerstaan! En kijk eens naar deze vroege vliegers – de bijen – die enthousiast rondzoemen en een bezoek brengen aan de zonnige gele bloemetjes van de winterakoniet. Ze zijn echt de pioniers van de lentefeestvreugde!
Winterakoniet
De winterakoniet (Eranthis hyemalis) behoort tot de ranonkelfamilie (Ranunculaceae). Het betreft een stinsenplant die gedurende de winterperiode tot bloei komt, van januari tot maart.
De plant kenmerkt zich door stengels waarop individueel geplaatste gele bloemen groeien, omringd door een krans van ongeveer zes bladeren zonder steel. De bloem vertoont doorgaans zes langwerpige bloemdekbladen.
De plant komt van nature voor in Zuid-Frankrijk, Italië en de Balkan. In andere landen is de soort aangeplant of verwilderd. Ook in Brugge doet de stedelijke Groendienst pogingen om de plant te (her-)introduceren.
De eerste narcis
Feestelijk nieuws uit het Begijnhof te Brugge! De allereerste narcis heeft haar betoverende bloem ontvouwd, en dit is slechts het begin. Over enkele weken mogen we ons verheugen op een adembenemende bloemenpracht, wanneer het Begijnhof zal transformeren tot een kleurrijke zee van stralend geel en zuiver wit. Laat de bloemenexplosie maar komen!
Slide show
Bekijk deze Slide show. Om de 4 seconden krijgt u een nieuwe foto te zien.
Korstmossen die op stenen groeien, worden vaak eenvoudigweg ‘steenkorstmossen’ genoemd. Ze zijn te vinden op verschillende soorten ondergronden, zoals muren, vensterbanken, kademuren, beton, bruggen, enz … Kortom, ze gedijen in verschillende omgevingsomstandigheden. De specifieke soorten variëren en vertonen verschillende kleuren, texturen en vormen. In de …
Groot dooiermos Groot dooiermos (Xanthoria parientina) is een korstmos uit de familie van de Teloschistaceae (dooiermosachtigen). De genusnaam Xanthoria is afgeleid van het Griekse woord xanthos, dat “geel” betekent, en de stam ori (“uit de bergen”). De soortnaam parietina betekent: “op muren”. Korstmossen Korstmossen zijn symbiotische organismen die het gevolg zijn van …
We maakten een korte video over het sneeuwklokje (zie onderaan dit bericht). Het is de bedoeling om dit jaar meerdere ‘videospecials’ over stadsplanten te produceren. Hieronder de tekst uit de film.
Tekst
In de vroege lente, soms zelfs al in december, komt het Gewoon sneeuwklokje – Galanthus nivalis – tot leven. Hoewel de winter nog lang niet voorbij is, kondigt het – samen met de gele winterakoniet – met enthousiasme de naderende lente aan.
Sneeuwklokjes zijn allesbehalve typische stadsbewoners, maar toch sieren ze talloze stadsparken, tuinen, parkbossen en historische vestingwallen. Misschien ooit aangeplant – maar nu verwilderd – voegen ze een explosie van natuurlijke schoonheid toe aan de stedelijke omgeving.
Wist je dat het sneeuwklokje eigenlijk kleurloos is? Tussen de bladcellen van de bloemblaadjes bevinden zich kleine luchtbelletjes die, wanneer het licht erop schijnt, de illusie van wit creëren. Het geheim wordt onthuld wanneer je een blaadje tussen je vingers wrijft en het glashelder wordt.
Sneeuwklokjes staan bekend om hun kenmerkende witte, klokvormige bloempjes met groene markeringen op de binnenste bloemblaadjes.
Ze groeien vaak dapper te midden van sneeuw, en vormen een levendig contrast met de witte bloemblaadjes die zuiverheid, nederigheid en onschuld symboliseren.
Let wel op: alle delen van de plant zijn giftig, vooral de bollen, dus laat die onaangeroerd.
Toch bezit de plant geneeskrachtige stoffen, zoals een lectine, die al in de homeopathie werd gebruikt maar volgens recent medisch onderzoek ook waarde heeft voor tumor-, virus- en schimmelbestrijding.
Het sneeuwklokje bevat galantamine. Deze stof wordt onderzocht vanwege zijn mogelijke medicinale toepassingen, met name bij de behandeling van de ziekte van Alzheimer.
Alsof dat nog niet genoeg is, hebben sneeuwklokjes zelfs hun weg gevonden naar de betoverende wereld van parfums. Ze worden als ingrediënt gebruikt voor ‘Pure White Linen’. Het sneeuwklokje kondigt niet alleen de lente aan, maar voegt ook een vleugje magie toe aan ons dagelijks leven!
Vaak zijn op oude kalkrijke muren en kademuren – zie foto boven – oranje korstmossen te zien. Een aantal soorten lijken goed op elkaar en zijn moeilijk te onderscheiden. Een plantenloep kan daarbij goede diensten bewijzen. De gelobde citroenkorst (Variospora flavescens, ook Caloplaca flavescens) is …
What’s in a name? Plat dambordje, gelobde citroenkorst, stoeprandvingermos, goudsteenschubje, muurzonnetje, vliegenstrontjesmos, kronkelheidestaartje… Wie verzint dergelijke poëtische namen? De botanici die de korstmossen op naam brengen moeten beslist van nature dichters zijn. Misschien schrijven ze ook wel sprookjes. Hoe kom je anders bij een naam …
Als ik op straat wilde planten fotografeer duikt er altijd wel een nieuwsgierige voorbijganger op. Je weet wel, zo’n nieuwsgierige ziel die zich afvraagt wat in hemelsnaam de reden is dat ik me op straat als een toegewijde plantenpaparazzo gedraag. Laten we eerlijk zijn, iemand die op de grond ligt, en met zijn neus bijna in een gehoornde klaverzuring zit te fotograferen, is niet echt het alledaagse straatbeeld. En als de passant dan ook nog eens oprecht geïnteresseerd is, volgt vaak de onvermijdelijke vraag: “Welke camera gebruikt mijnheer?”
In al die jaren die jaren dat ik wilde planten fotografeer heb ik al enige ervaring opgedaan. Voor de dappere zielen die overwegen zich ook aan plantenfotografie te wagen, bied ik hierbij enkele tips.
Misverstanden
Eerst en vooral wil ik twee misvattingen uit de wereld helpen:
Laat me allereerst duidelijk maken dat ik verre van een doorgewinterde expert ben op dit gebied. Er lopen vast fotografen rond met een diploma ‘fotografie’ zo groot als een deur, terwijl ik me nog in de fase van “Hallo, mijn naam is Amateur” bevind. Het enige wat ik met zekerheid kan zeggen is dat mijn camera en ik een hecht duo vormen die elkaar door en door kennen.
Ten tweede is het totaal niet zo dat je een duur fototoestel moet hebben – of een lens waarvoor je een financiering moet afsluiten – om mooie foto’s te maken. Het gebeurt me ook wel eens dat ik mijn trouwe metgezel eenzaam thuis heb achtergelaten en dat ik net dan die zeldzame plant op mijn weg vind. Gelukkig staat mijn smartphone altijd klaar als de reddende held in nood, en daar is helemaal niks mis mee!
Natuurlijk is het handig om een fancy camera te hebben, want – laten we eerlijk zijn – het voelt alsof je een plantensafari organiseert. Mijn wapen naar keuze is de Canon EOS 90D: compact, snel, en met een 32-megapixel sensor. Plak er een Canon 60 mm macrolens op, en je bent in business. En voor die momenten dat planten zich echt glamoureus voelen, haal ik mijn 50 mm f/1.8 portretlens tevoorschijn. Want laten we eerlijk zijn, bloemen zijn gewoon de fotomodellen van de natuur, ja toch…?
De tips
Begin je groene avontuur altijd met een vrolijke foto van de plant in zijn natuurlijke habitat! Vang de flair van de muur waar hij tegenaan leunt, het idyllische oeverlandschap, het charmante voetpad waar hij zijn wortels spreidt, of misschien zelfs de wilde ruigte waar hij stoer staat. Het onthult niet alleen de plant, maar ook de trendy biotoop waarin hij zijn groene magie tentoonspreidt.
Maak eerst een foto van de habitat waarin de plant groeit.
Maar dan! Verlaag je tot het niveau van je onderwerp. Ik bedoel het niet pejoratief maar letterlijk. Planten houden er niet van om ‘uit de hoogte’ bekeken te worden. Dan laten ze zich zelden of nooit van hun mooiste kant zien. Dus, stel je voor dat je een groene paparazzo bent, maar dan wel eentje die charmant door de knieën gaat voor zijn model!
GorillaPod
Soms zie ik wel eens fotografen als ware acrobaten plat op hun buik gaan voor dat perfecte shot. Maar hé, je hoeft niet per sé de slangenmens uit te hangen! Zelf gebruik ik een Joby Gorillapod. Ik zet ‘m neer in de ideale (lage) positie en laat hem het zware werk doen. Ik kan lekker chillen terwijl ik mijn camera bedien met een zelfontspanner of afstandsbediening. Geen gedoe meer, geen trillende handen, en zeker geen ‘buikschuifelarij’!
Kom dichterbij
Tenzij je bang bent voor vleesetende planten – ben je dat? – kan je je onderwerp gerust wat dichter benaderen. Bekijk door je macrolens de prachtige details. Eventueel kan je die tegelijk ook eens bekijken door een plantenloepje. Er gaat een nieuwe wereld voor je open. Op die manier wordt een photoshoot een echte ontdekkingstocht.
Bijenorchis (Ophrys apifera)
De “rule of thirds”
Zorg ervoor dat je onderwerp niet exact in het midden van de foto staat. Een foto met symmetrie kan vaak wat saai overkomen. Probeer daarom, indien mogelijk, de bekende ‘rule of thirds‘ te volgen. Plaats het onderwerp langs één van de denkbeeldige lijnen of op de kruispunten, die we ook wel ‘powerpoints’ noemen. Deze aanpak zou de compositie levendiger en interessanter moeten maken voor degene die de foto bekijkt. (Zie ook foto boven)
Bokeh
Maak je onderwerp los van de achtergrond. Gebruik hiervoor een wijd open diafragma, zoals f/1.8 of f/2.8. Hierdoor wordt de achtergrond mooi onscherp, en je krijgt een aantrekkelijk bokeh in de achtergrond. Bokeh verwijst naar de esthetische kwaliteit van de onscherpe gebieden in een foto, met name de manier waarop de lens lichtpunten weergeeft. Het is een term die is afgeleid van het Japanse woord “boke”, wat “vervagen” of “waas” betekent. Bokeh wordt vaak gekenmerkt door een aangename, soepele en visueel aantrekkelijke vervaging op de achtergrond van een afbeelding.
Scherptediepte
Een nadeel van een wijd open diafragma is dat je weinig scherptediepte in je foto krijgt. Scherptediepte betekent eigenlijk ‘het deel van de foto dat scherp lijkt’. Als je bijvoorbeeld scherpstelt op een bepaald punt van een bloem, zal dat punt natuurlijk scherp zijn. Maar ook een gebied net voor en net achter dat punt kan scherp lijken. Hoe groter dat gebied is, hoe groter de scherptediepte in de foto. Als je de hele bloem scherp wilt hebben, moet je een andere aanpak proberen, zoals het gebruiken van een kleiner diafragma, bijvoorbeeld f/16.
Het nadeel van een kleiner diafragma (f/16) is dan weer dat je bokeh-effect minder zal zijn, maar vooral dat je meer licht zal moeten toevoegen, want hoe kleiner het diafragma hoe minder licht de sensor kan bereiken. Licht toevoegen kan je op twee manieren. Ofwel ga je de opname langer belichten, ofwel gebruik je een flash.
Lange belichtingstijd
Voor die epische langbelichte foto’s is de Joby Gorillapod je superheld. Zet je camera op een 10-seconden zelfontspanner en… klik! Geen gerommel bij die extra lange belichting. Tenzij je onderwerp natuurlijk in de wind aan het dansen is, want dan krijg je een wazige foto, wat soms ook heerlijk mooi kan zijn.
Wil je wel goedbelichte, scherpe beelden dan grijpen we naar de flash. De ingebouwde flash van je toestel is – sorry dat ik het zeg – in de meeste gevallen waardeloos. Gebruik altijd een externe flash, maar weet ‘m dan goed te gebruiken. Je moet de plant niet rechtstreeks gaan belichten. Ze gaat er echt niet sneller van groeien. Integendeel! Je krijgt een hard beeld waarin geen nuances in de kleuren meer te zien zijn. Richt je flash naar boven en gebruik een ‘Camera Flash Diffuser’ ( Flits Verspreider). Zie https://www.bol.com/be/nl/p/dw4trading-camera-flash-diffuser-flits-verspreider-reflector-zilver-wit/9300000113422351/?s2a=
Come closer
Speelsheid
Voeg een vleugje speelsheid toe aan je foto door wat diepte te creëren. Zet iets leuks voor je onderwerp neer of omlijst het op een natuurlijke manier. Stel je voor: een bloem die als een kleurrijke diva midden in een krans van groene bladeren opduikt. Laat die foto’s maar een beetje flirten met de diepte!
Vermijd het middaguur voor je photoshoot, want het zonlicht is dan te fel. Bovendien krijgen de planten dan voornamelijk licht van bovenaf, waardoor er weinig schaduwen ontstaan. Als er al schaduwen zijn, kunnen ze erg hard en onflatteus zijn. Kies liever voor de ochtend of late namiddag om foto’s te maken. Op die momenten zijn er meer kleurnuances en transformeren de bloemen tot ware diva’s. Als het licht toch te sterk is, kan een reflectiescherm handig zijn. Maar wees gewaarschuwd, je zou dan wel een mini koffer moeten meenemen op je ‘plantensafari’.
De magie van een regendag
Velen denken dat je een stralende, zonnige dag moet uitkiezen voor je photoshoot. Natuurlijk is het heerlijk flaneren onder een vrolijk zonnetje, maar eigenlijk is een bewolkte dag het geheime wapen van elke fotograaf. Geen gevaar voor overbelichte foto’s en de kleuren stralen als nooit tevoren. Zelfs zo’n mistige, regenachtige dag kan magische omstandigheden creëren. Er ligt een zweempje vocht op de planten en er ontstaat een heerlijk frisse, vochtige sfeer in je foto. Kortom, laat die bewolking maar komen voor een extra portie fotografisch flair!
M-modus
Check eens dat coole moduswieltje op je camera. In het begin is de automatische modus natuurlijk je held; hij lost al die instellingen voor je op. Maar zodra je een beetje op dreef komt, wordt het tijd om vaarwel te zeggen tegen de automatische piloot. Probeer eens een andere modus of goochel zelf wat met die instellingen! Gebruik de M-modus. Daarmee kun je de foto helemaal zelf domineren. Dus waarom heb je die gemakzuchtige, automatische piloot nog nodig als je zelf creatief aan de slag kunt gaan. Gewoon doen!
Donkere achtergrond
Kleurige bloemen komen het best tot hun recht tegen een donkere achtergrond. Daarvoor hoef je echt niet aan studiowerk te doen. Probeer je onderwerp gewoon tegen een schaduwzone te plaatsen. Lukt dat niet dan mag je wat mij betreft best één bloempje plukken, op voorwaarde dat het geen zeldzaam exemplaar is. Succes!