Wilde planten in de stad
In de vorige bijdragen hebben we het vooral gehad over lithofyten. Dat zijn planten – met inbegrip van korstmossen, want korstmossen zijn geen planten – die op stenen of rotsen groeien. Hoewel korstmossen vaak worden geassocieerd met organismen die op rotsen of op de grond …
Wat een start van de dag! Toen ik vanochtend ontwaakte, was het zwaarbewolkt en regende het. “Oh nee,” dacht ik, “niet nóg zo’n grijze, miezerige dag!” Ik was een beetje klaar met deze winter. “Laat de lente alsjeblieft snel terugkomen,” smeekte ik de weergoden. Of …
Korstmossen die op stenen groeien, worden vaak eenvoudigweg ‘steenkorstmossen’ genoemd. Ze zijn te vinden op verschillende soorten ondergronden, zoals muren, vensterbanken, kademuren, beton, bruggen, enz … Kortom, ze gedijen in verschillende omgevingsomstandigheden. De specifieke soorten variëren en vertonen verschillende kleuren, texturen en vormen.
In de voorgaande artikelen hebben we drie algemeen voorkomende soorten uitgebreid besproken: muurschotelkorst, gelobde citroenkorst en groot dooiermos. Er zijn vanzelfsprekend nog veel meer korstmossen te vinden die gedijen op muren. Ze zijn niet altijd gemakkelijk te onderscheiden. Ik geef toe dat ik ook vaak mijn twijfels heb over de soort. Veel mensen verwarren ze misschien met de uitwerpselen van meeuwen of andere vogels… Totdat je beter kijkt.
In onderstaande fotogalerij presenteren wij een aantal soorten, zonder verder in te gaan op de kenmerkende eigenschappen. Uiteraard zijn er nog veel meer soorten dan deze. Na 5 seconden wisselen de beelden vanzelf
Groot dooiermos Groot dooiermos (Xanthoria parientina) is een korstmos uit de familie van de Teloschistaceae (dooiermosachtigen). De genusnaam Xanthoria is afgeleid van het Griekse woord xanthos, dat “geel” betekent, en de stam ori (“uit de bergen”). De soortnaam parietina betekent: “op muren”. Korstmossen Korstmossen zijn symbiotische organismen die het gevolg zijn van …
Video We maakten een korte video over het sneeuwklokje (zie onderaan dit bericht).Het is de bedoeling om dit jaar meerdere ‘videospecials’ over stadsplanten te produceren.Hieronder de tekst uit de film. Tekst In de vroege lente, soms zelfs al in december, komt het Gewoon sneeuwklokje – …
Vaak zijn op oude kalkrijke muren en kademuren – zie foto boven – oranje korstmossen te zien. Een aantal soorten lijken goed op elkaar en zijn moeilijk te onderscheiden. Een plantenloep kan daarbij goede diensten bewijzen.
De gelobde citroenkorst (Variospora flavescens, ook Caloplaca flavescens) is een korstmos uit de familie van de Teloschistaceae. Hij groeit op (half)beschaduwde muren van oude gebouwen, op boordstenen, bruggen, kademuren, cement of asbestcement. Hij geeft de voorkeur aan voedselrijke leefgebieden, echter zeer zelden op boomschors.
Het is een geelgroene, korstvomige soort met randlobben en oranje apothecia. Het thallus ligt strak op het substraat. Het rozetvormige thallus is lichtgeel tot oranje van kleur, soms gematteerd, en kan een diameter bereiken van meer dan 10 cm. Hij vormt rozetten van lange, smalle geel-oranje lobben, witachtig in het midden, die vaak met de leeftijd uitvallen.
De apothecia, die vooral in het midden van het thallus voorkomen, kunnen een diameter bereiken van maximaal 1,5 mm. Hun rand is lichter gekleurd, de schijven zijn echter geeloranje tot oranjebruin.
De lobben zijn niet of nauwelijks verbreed aan het uiteinde. De gele kleur van het korstmos is te wijten aan de aanwezigheid van het pigment parietine. De apotheciën zijn bij het centrum van het thallus dikwijls aanwezig, 1 tot 1,5 mm groot, en oranje tot bruinoranje met een iets lichter gekleurde rand. In het thallus kunnen witgekleurde gebieden of een witte ring aanwezig zijn, op plaatsen waar het oppervlak verweerd is en het gele pigment ontbreekt.
Het centrum van het korstmos kan bij oude exemplaren afsterven, of het thalluscentrum kan met lobjes of puistjes bedekt zijn in plaats van apotheciën. De soort is warmte- en stikstofminnend. Net als veel andere korstmossen is de gelobde citroenkorst uitstekend bestand tegen uitdroging. In uitgedroogde toestand komt de stofwisseling vrijwel geheel tot stilstand. Zodra het korstmos weer vocht krijgt wordt de stofwisseling hervat en de DNA- schade hersteld.
Zowel het thallus als de apothecia reageren positief op kaliumhydroxide (K+), d.w.z. ze worden paars als ze worden besprenkeld.
Hij lijkt op de sinaasappelkorst (Calogaya pusilla), maar deze is meer oranjegeel van kleur en is een pionier op kalkrijke substraten, zoals beton en kalksteen op zonnige, droge plekken. Dus… vaak moeilijk te onderscheiden.
Teloschistaceae is een familie van korstmosvormende schimmels binnen de orde Teloschistales. Korstmossen zijn symbiotische associaties tussen een schimmel en een fotosynthetische partner, meestal een groene alg of een cyanobacterie (blauwalg). In het geval van Teloschistaceae behoort de schimmelpartner tot deze specifieke familie.
Leden van de familie Teloschistaceae worden gekenmerkt door hun folieuze (bladachtige) of korstachtige groeivormen. Dit betekent dat ze een harde en compacte laag vormen op het substraat waaraan ze zijn bevestigd.
Ze worden vaak aangetroffen op rotsen, grond en schors, en ze kunnen een reeks ongunstige omstandigheden goed verdragen.
Korstmossen spelen een belangrijke ecologische rol, dragen bij aan bodemvorming, stikstofcyclus en bieden habitat voor verschillende micro-organismen. De studie van korstmossen, inclusief die in de familie Teloschistaceae, is belangrijk voor het begrijpen van schimmel-algensymbiose en hun aanpassingen aan diverse omgevingen.
De familie Teloschistaceae heeft, net als veel andere schimmelgroepen, een wereldwijde verspreiding. Leden van de familie Teloschistaceae zijn te vinden in verschillende habitats over de hele wereld. Korstmossen zijn in het algemeen zeer aanpasbaar en kunnen diverse omgevingen koloniseren, waaronder rotsen, grond, boomschors en andere substraten.
De verspreiding van Teloschistaceae wordt beïnvloed door factoren zoals klimaat, beschikbaarheid van substraat en lokale omgevingsomstandigheden. Verschillende geslachten en soorten binnen Teloschistaceae kunnen specifieke voorkeuren hebben voor bepaalde ecologische niches of substraten.
Het woord Teloschistaceae afgeleid van twee componenten:
De term “Teloschista” is van Griekse oorsprong, waarbij “telos” “einde” of “definitief” betekent en “schistos” “verdeeld” of “gesloten” betekent. De naam verwijst waarschijnlijk naar de lobbende of verdeelde thallus (het lichaam van de korstmos) die kenmerkend is voor sommige soorten in dit geslacht.
Het achtervoegsel ‘aceae‘ wordt vaak gebruikt bij het benoemen van plantenfamilies in de biologie. In botanische nomenclatuur wordt het achtervoegsel -aceae toegevoegd aan de stam van de generieke naam om de naam te vormen van de familie waartoe het geslacht behoort. Rosaceae is bijvoorbeeld de familie waartoe het geslacht Rosa (rozen) behoort.
In de naam Variospora flavescens is het voorvoegsel ‘vario’ afgeleid van het Latijnse woord “varius“, wat “divers” of “gevarieerd” betekent.
Het achtervoegsel ‘-spora’ betekent uiteraard spore. In de context van schimmels zijn sporen reproductieve cellen die nieuwe individuen kunnen aantasten. Het gebruik van dit achtervoegsel duidt op een verband met de voortplantingsstructuren van de schimmels.
De term “flavescens” is een Latijn woord dat “geel worden” of “geel” betekent. Het is afgeleid van het werkwoord “flavescere“, wat “geel worden” betekent. In de taxonomische nomenclatuur duidt het gebruik van deze term in een soortnaam doorgaans op een geelachtige kleur of een neiging van het organisme om een gele kleur te vertonen.
https://waarnemingen.be/species/18478/
What’s in a name? Plat dambordje, gelobde citroenkorst, stoeprandvingermos, goudsteenschubje, muurzonnetje, vliegenstrontjesmos, kronkelheidestaartje… Wie verzint dergelijke poëtische namen? De botanici die de korstmossen op naam brengen moeten beslist van nature dichters zijn. Misschien schrijven ze ook wel sprookjes. Hoe kom je anders bij een naam …
Als ik op straat wilde planten fotografeer duikt er altijd wel een nieuwsgierige voorbijganger op. Je weet wel, zo’n nieuwsgierige ziel die zich afvraagt wat in hemelsnaam de reden is dat ik me op straat als een toegewijde plantenpaparazzo gedraag. Laten we eerlijk zijn, iemand …
“Horen korstmossen wel thuis in een website over stadsplanten?” hoor ik u zeggen. Op de keeper beschouwd horen ze er net zomin thuis als een vos in het hoenderhok, want korstmossen zijn geen planten. En het zijn bovendien ook geen mossen. Maar hoewel korstmossen, botanisch gezien, geen planten zijn kunnen ze absoluut geen schade toebrengen aan de habitat waarop ze groeien. In dat opzicht loopt de vergelijking met een vos in de kippenren dus ook mank.
Ze groeien heel langzaam en komen meestal voor op bomen, maar ook op tegels, muren, beton, lantaarnpalen, dood hout, dakpannen enz… Ze gebruiken de ondergrond enkel als habitat, en elke soort heeft zijn eigen voorkeur. Het zijn geen parasieten en nemen dus geen voedingsstoffen weg van de plant waarop ze groeien. Ze dringen niet binnen in de boom maar leven oppervlakkig. Hun voedingsstoffen halen ze uit de algen waarmee ze samenleven, op zo’n manier dat de algen dit overleven.
Ook de boomschors lijdt niet onder de bedekking van korstmossen. Op één boom kunnen we tegelijkertijd verschillende soorten aantreffen. Op plaatsen waar het meestal nat is, groeien korstmossen die reageren op vocht, namelijk de groene varianten. Op droge plaatsen groeien dan weer specifieke soorten die niet tegen vocht kunnen. Ze komen zowel voor op levende bomen als op dood hout.
Brontekst: Tuinadvies.be
Ingebed in een weefsel van schimmeldraden vertonen korstmossen, voornamelijk bestaande uit groene algen of cyanobacteriën, een vlakke of buisstructuur. De algen bevinden zich aan de door de zon verlichte kant van de thallus. Daardoor wordt het proces van fotosynthese geoptimaliseerd en de nabijheid van schimmeldraden tot de voedselrijke zones gegarandeerd. Vanwege de noodzaak voor de algen om fotosynthetische opbrengsten met de schimmel te delen, hebben korstmossen een trage groeisnelheid, meestal in de orde van een paar millimeter per jaar.
Hoewel ze wijdverspreid voorkomen ontsnappen korstmossen vaak aan de aandacht. Niettemin blijft hun cruciale rol in de natuur grotendeels onopgemerkt en dragen ze bij aan ecosystemen op een manier die wordt onderschat.
Een dwarsdoorsnede door een korstmos, een symbiotische relatie tussen groene algen en een schimmel.
1. De buitenste laag (korst of cortex) bestaat uit strak verweven schimmeldraden die bescherming bieden.
2. Fotobionte laag: groene algen
3. Medulla, los hyfenweefsel
4. Onderkorst (rhizines) van strak verweven schimmeldraden aan de ondergrond.
https://www.verspreidingsatlas.nl/korstmossen
https://www.verspreidingsatlas.nl/determinatie/
https://www.verspreidingsatlas.nl/soortenlijst/korstmossen
Veldgids korstmossen: https://www.blwg.nl/mossen/winkel/veldgids-korstmossen-2018.aspx
https://www.onzenatuur.be/artikel/dit-maakt-korstmossen-zo-bijzonder
https://www.tuinadvies.be/artikels/zijn_korstmossen_schadelijk
https://www.nemokennislink.nl/publicaties/korstmossen-samenleving-van-schimmel-en-alg/
https://lichenportal.org/portal/
Als u bij de slager ‘vogels zonder kop’ bestelt dan loopt u niet het risico om als ‘dierenbeul’ door het leven te moeten gaan; en als u bij de bakker een ‘éclair’ ziet liggen dan hoeft u niet meteen te vrezen om door een bliksemschicht …
Stadsplanten is vanaf heden ook te vinden op de sociale media: Facebook, X (vroeger Twitter) , Instagram en Pinterest. Vijf redenen… Hoe? Onderaan elke pagina vindt u links de gekende social media icoontjes. Klik ze aan en u komt zo op onze Facebook, Twitter, Instagram …
Bomen hebben een belangrijke rol gespeeld in verschillende culturen over de hele wereld.
Lange tijd bleef er een houding van eerbied en ontzag bestaan tegenover de boom: priesters en sjamanen uit vele culturen gebruikten bomen in hun rituelen. Elke boom heeft zijn eigen karakter, rituelen en symboliek.
De eik, bijvoorbeeld, wordt vaak geassocieerd met moed en kracht vanwege zijn diepe wortels en sterk hout. De berk wordt vaak geassocieerd met zuivering en vernieuwing. De wijsheid van de hazelaar heeft te maken met zijn gebruik als wichelroede.
Yggdrasil – de es – was de kosmische boom van de Germanen.
Abe van der Veen – beter bekend als Abe de Verteller – is als verhalenverteller en begeleider van bomenwandelingen heeft een bijzonder interessant boekje geschreven over de symboliek van bomen. Nu, eindelijk, is er de boekversie van zijn inspirerende wandelingen en vertellingen over de symboliek van bomen! De symboliek van bomen behandelt het karakter en de betekenis van 15 bomen aan de hand van de Keltische bomenkalender.
De bomen worden eerst kort omschreven, vervolgens wordt hun rol in de mythologie, het volksgeloof en de rituelen behandeld. Leer meer over de berk en haar zuiverende heksenbezem, over de lijsterbes als beschermster tegen kwade elfen. Hoor over de es als kosmische boom Yggdrasil en de connectie tussen meidoorn en heks. Lees ook over koning eik, die telkens door de bliksem wordt geraakt. Begrijp de oeroude band tussen hulst en midwinter enz…
Dit en nog veel meer kom je te weten over het karakter en de symboliek van bomen. Je gaat ze leren waarderen, herkennen en misschien wel liefhebben.
De schrijver brengt de verhalen op een boeiende en persoonlijke manier. Geeft daardoor een andere kijk op het ervaren van bomen. Het heeft mijn belangstelling voor bomen nog groter gemaakt.
ISBN 9789461932013
Website van Abe J. van der Veen: https://www.abedeverteller.nl
https://jouwlevensboom.nl/pages/bomenhoroscoop-en-symboliek
https://www.nativeart.nl/Bomensymboliek.htm
De winter heeft – eindelijk zou je haast zeggen – zijn intrede gedaan. Wat doet een ‘doorwinterde’ plantenliefhebber dan de hele dag? In winterslaap gaan? Niets daarvan! De winter is het ideale moment om eens een andere wereld te verkennen. Niet de wereld van planten …
We wensen al onze lezers en volgers een gelukkig nieuwjaar! Moge 2024 u voorspoed en zegen brengen, een beetje meer vrede op Aarde, een goede gezondheid en veel zalige momenten in de natuur. Laten we allen samen streven naar een wereld waarin vriendschap en mededogen …
Door het uitzonderlijk zachte weer van de voorbije weken beginnen de eerste sneeuwklokjes al te bloeien. Bijgaande foto werd vandaag genomen bij een temperatuur van 12,5°C. Her en der staan de sneeuwklokjes al volop in bloei. Of we daar nu blij moeten om zijn is een andere vraag. En toch kondigt hun verschijning al een nieuwe lente aan. Zover zijn we uiteraard nog niet. Misschien dat ze in januari hun naam alle eer aandoen.
Laat ons hopen.
Correctie: van Peter de Graef kregen we de volgende opmerking: “Op de foto is Galanthus elwesii var. monostictus te zien , de bloemtekening is hetzelfde , het blad is typerend : veel breder en de tip heeft een soort kuiltje”. Met dank voor deze correctie. De titel “Gewoon sneeuwklokje” klopt dus niet helemaal.
Met bovenstaande foto van deze ‘vroege vogels’ wuiven we het jaar 2023 uit. Van 25 december t.e.m. 6 januari willen we de rust en de stilte van de ‘twaalf heilige nachten‘ respecteren. We zijn terug op 7 januari aanstaande voor – hopelijk – een heel jaar interessante berichten en foto’s van stadsplanten.
Het volledige team van Stadsplanten.be wenst u een Zalig Kerstfeest en een gezegend 2024.
“Toe tonne!” (zegt men in Brugge).
